അജഡാനാം യദ് അജ്ഞാനം സ്ഥാണൂനാമ് ഇവ ശാമ്യതാമ് । തമ് ആഹുര് മോക്ഷമ് അക്ഷുബ്ധമ് ആസിതം യദ് അപക്ഷയമ്
മന്ദബുദ്ധിയല്ലാത്തവരിൽ അജ്ഞാനം, ജഡവസ്തുക്കളിൽപോലെ ശമിച്ചാൽ, അതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു—ശാന്തവും, സ്ഥിരവുമാണ്, ക്ഷയമില്ലാത്തതുമാണ്.
ജ്ഞത്വേനാജ്ഞത്വമ് ആസാദ്യ മുനിര് ഭവതി മാനവഃ । അജ്ഞത്വാദ് അജ്ഞതാമ് ഏത്യ പ്രയാതി പശുവൃക്ഷതാമ്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അജ്ഞാനം കൈവരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ മുനിയായി മാറുന്നു; അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് അജ്ഞാനത്തിലേക്ക് വീണാൽ, അവൻ മൃഗമോ വൃക്ഷമോ പോലെയാകും.
അഹം ബ്രഹ്മ ജഗച് ചേദമ് ഇത്യ് അവിദ്യാമയോ ഭ്രമഃ । അസത്യḫ പ്രേക്ഷയാ ധ്വാന്തം ദീപേനേവ ന ലഭ്യതേ
ഞാൻ ബ്രഹ്മം, ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് തോന്നുന്ന ഭ്രമം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. അതിനെ നേരിട്ട് കാണാനോ പിടിക്കാനോ കഴിയില്ല, ഒരു വിളക്കുകൊണ്ട് ഇരുണ്ടിരിപ്പിനെ പിടിക്കാനാവാത്തതുപോലെ.
സമഗ്രകരണഗ്രാമോ ഽപ്യ് അസങ്കല്പോ വിവേദനഃ । ന കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അനുഭവത്യ് അന്തര് ബാഹ്യേ ച ശാന്തധീഃ
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും, ആലോചനയോ വിവേചനമോ ഇല്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവൻ അകത്തോ പുറത്തോ ഒന്നും അനുഭവിക്കാറില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് സമാധാനത്തിലാണ്.
സുഷുപ്തത്വ ഇവ സ്വപ്നസ് സമാധൌ പ്രവിലീയതേ । ദൃശ്യം സര്വം ജ്ഞബോധേ ഽന്തḫ പുനẖ ഖാത്മൈവ ലക്ഷ്യതേ
ഗാഢനിദ്രയിൽ സ്വപ്നം ലയിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, സമാധിയിൽ എല്ലാം ദൃശ്യങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഒടുവിൽ, അറിവിനുള്ളിൽ ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവേ മാത്രം ബോധ്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
തലവത്ത്വം യഥാ വ്യോമ്നി തഥാ പൃഥ്വ്യാദിതാ ശിവേ । ഭ്രാന്തിമാത്രാദ് ഋതേ നാന്യാ യഥാ വ്യോമ തഥാ ശിവഃ
പീഠത്തിന്റെ സ്വഭാവം ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമി മുതലായവ ശിവനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഭ്രമം ഒഴിച്ചാൽ വേറൊന്നുമില്ല; ആകാശംപോലെ തന്നെയാണ് ശിവനും.
വാസനാഭിര് ഉപേതോ ഽപി സമസ്താഭിര് അവാസനഃ । ഭവത്യ് അസാവ് അസത് സര്വമ് ഇദമ് ഇത്യ് ഏവ യസ്യ ധീഃ
എല്ലാ വാസനകളും ഉള്ളവനാണെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവനിൽ ഒരു വാസനയും ഇല്ല. കാരണം, ഈ ലോകം മുഴുവൻ അസത്യമാണ് എന്ന ബോധം അവനിൽ ഉറപ്പായിരിക്കുന്നു.
സങ്കല്പൈഷ്യദ്ഭൂതഭവ്യസ്വപ്നമായേന്ദ്രജാലജാഃ । യദ്വത് സംസൃതയസ് തദ്വദ് ദൃഷ്ടേ ഽപ്യ് ആസ്ഥാ കിമ് അത്ര വഃ
ഭൂതകാലം, ഭാവികാലം, സ്വപ്നം, മായ, ജാലവിദ്യ എന്നിവയെപ്പോലെ ഈ ലോകത്തിലെ സൃഷ്ടികളും മനസ്സിൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. കാണുന്നവയിലും വിശ്വാസം വയ്ക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം?
ന ദുẖഖമ് അസ്തി ന സുഖം ന പുണ്യം ന ച പാതകമ് । ന കിഞ്ചിത് കസ്യചിന് നഷ്ടം കര്തുര് ഭോക്തുര് അസമ്ഭവാത്
ഇവിടെ ദു:ഖമോ സുഖമോ പുണ്യമോ പാപമോ ഒന്നുമില്ല. ചെയ്യുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ആരുടെയും ഒന്നും നഷ്ടമാകുന്നില്ല.
സര്വം ശൂന്യം നിരാലമ്ബം മമതാപ്രത്യയോ ഽപ്യ് അയമ് । ദ്വിചന്ദ്രസ്വപ്നപുരവദ് യസ്യാസൌ സോ ഽപി നാസ്തി നഃ
എല്ലാം ശൂന്യവും ആശ്രയമില്ലാത്തതുമാണ്. 'എൻ്റെത്' എന്ന ഭാവം പോലും സ്വപ്നനഗരം പോലെയോ ഇരട്ടചന്ദ്രൻ പോലെയോ ആണ്. ഈ സത്യങ്ങൾ ആർക്കെങ്കിലും വ്യക്തമായാൽ, അത്തരം ഒരാളും നമ്മുടെ ഇടയിൽ ഇല്ല.
കേവലോ വ്യവഹാരസ്ഥẖ കാഷ്ഠമൌനരതോ ഽഥ വാ । കാഷ്ഠപാഷാണവത് തിഷ്ഠന് ബ്രഹ്മതാമ് അധിഗച്ഛതി
വ്യവഹാരങ്ങളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ കാടുപോലെയുള്ള മൗനത്തിൽ ലീനനാകുകയോ, മരമോ കല്ലോ പോലെ നില്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയെ നേടുന്നു.
ശാന്തത്വേ ചിത്രത്വേ നാനാനാനാത്മനീഹ ചൈവ ശിവേ । അവയവിനോ ഽവയവത്വേ ത്വ് ഇവ യുക്തിര് വിദ്യതേ നാന്യാ
ശാന്തതയിലോ, വൈവിധ്യത്തിലോ, ഇവിടെ കാണുന്ന പല രൂപങ്ങളിലും, ശുഭത്വത്തിലോ — എല്ലായിടത്തും ഭാഗവും മുഴുവൻ എന്ന തർക്കം മാത്രമേ പ്രയോഗിക്കാനാകൂ, വേറൊരു വിവേചനം ഇല്ല.
അര്ഥഗതേസ് സ്വത്വസ്യ ച ഭാവസ്യ ച നൈവ സമ്ഭവാദ് അമലേ । ഏതസ്മിന് സര്വഗതേ ബ്രഹ്മണി നാസ്തി സ്വഭാവോക്തിഃ
നിർമ്മലവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്വന്തമെന്നോ സ്വഭാവമെന്നോ പറയാൻ സാധിക്കില്ല, അതിനാൽ അതിന് സ്വഭാവം എന്നത് പറയാനാവില്ല.
ന ച നാസ്തിതോപലമ്ഭാത് സംവിത്തേര് അസ്തിതാ ച നൈവാജേ । ഗ്രാഹ്യഗ്രാഹകദൃഷ്ടേര് അസമ്ഭവാദ് അസ്തി കിഞ്ചിദ് അപി
അത് ഇല്ലെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അതിനെ ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല; അതുണ്ടെന്നു പറയാനും കഴിയില്ല, കാരണം ബോധം ഉദിക്കുന്നില്ല; ഗ്രാഹ്യ-ഗ്രാഹക ഭേദം സാധ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ലെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.
സമമ് അമലമ് അഹാര്യമ് ആര്യജുഷ്ടം ശിവമ് അജമ് അക്ഷയമ് ആസിതം സമം യത് । തദ് അവിതഥപദം തഥാസ്സ്വ ശാന്തം പിബ ചല ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭവാന് അയം ഹി നാസ്തി
സമമായും, നിർമലമായും, പിടികൂടാനാവാത്തതുമായും, മഹന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നതുമായും, മംഗളകരമായും, ജനനമില്ലാത്തതുമായും, നശിക്കാത്തതുമായും, എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേപോലെയുള്ളതുമായ അതിൽ താങ്കൾ നിലകൊള്ളുക. അതു സത്യവും ശാന്തവുമാണ്. കുടിക്കൂ, സഞ്ചരിക്കൂ, ആസ്വദിക്കൂ, കാരണം ഈ ഭാവം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
അഹന്തൈവ പരാവിദ്യാ നിര്വാണപദരോധിനീ । തയൈവാന്വിഷ്യതേ മൂഢൈസ് തദ് ഇത്യ് ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ്
അഹങ്കാരമാണ് പരമമായ അജ്ഞാനം, മോക്ഷപഥം തടയുന്നതും അതാണ്. അതിനാലാണ് മൂഢന്മാർ 'ഇതാണത്' എന്ന് പറഞ്ഞു, പിതൃത്വം കാണിക്കുന്നവരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്.
അഹന്തൈവാലമ് അജ്ഞാനാമ് അജ്ഞത്വസ്യ നിദര്ശനമ് । ന ഹി തജ്ജ്ഞസ്യ ശാന്തസ്യ മമാഹമ് ഇതി വിദ്യതേ
അഹങ്കാരമൊന്നും അജ്ഞന്മാർക്കു മതിയാകുന്നു, അജ്ഞതയുടെ അടയാളം അതാണ്. അറിവുള്ളവനും ശാന്തനായവനും 'എന്റെത്', 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഇല്ല.
അഹന്താമലമ് ഉത്സൃജ്യ നിര്വാണẖ ഖമ് ഇവാമലമ് । സദേഹമ് അപദേഹം വാ ജ്ഞസ് തിഷ്ഠതി ഗതജ്വരമ്
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മലിനതയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മോക്ഷത്തിന്റെ ആകാശംപോലെ നിർമലമായി, ശരീരത്തോടെയോ ശരീരമില്ലാതെയോ ജ്ഞാനി ജ്വരമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ന തഥാ ശരദാകാശമ് ന തഥാ സ്തിമിതോ ഽര്ണവഃ । പൂര്ണേന്ദുമധ്യം ന തഥാ യഥാ ജ്ഞḫ പരിരാജതേ
ശരദ്കാലത്തിലെ ആകാശം പോലെയും, നിശ്ചലമായ സമുദ്രം പോലെയും, പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെയും അല്ല, ജ്ഞാനിയുടെ പ്രകാശം അതിനേക്കാൾ അതുല്യമാണ്.
ചിത്രേ സങ്ഗരസൈന്യസ്യ യുദ്ധസ്യാക്ഷുബ്ധതാ യഥാ । തഥൈകാ സമതാ ജ്ഞസ്യ വ്യവഹാരവതോ ഽപി ച
ചിത്രത്തിൽ വരച്ചിരിക്കുന്ന യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്രയോ സൈന്യങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോഴും അവിടെ സമാധാനം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ലോകജീവിതത്തിൽ ഇടപെടുന്ന ജ്ഞാനിയിലും ഒരേപോലെ സമതയും ശാന്തിയും നിലനിൽക്കുന്നു.
നിര്വാണൈകതയാ ജ്ഞസ്യ വാസനൈവ ന വാസനാ । ലേഖാ ദാമോപമാസ് ത്വ് അബ്ധേര് ഊര്മ്യാദി ന ജലേതരത്
മുക്തിയിൽ മാത്രം ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് വാസനകൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ അർത്ഥമില്ല; അവ സമുദ്രത്തിലെ തിരകളോ, വെള്ളത്തിൽ വരയ്ക്കുന്ന രേഖകളോ പോലെയാണ്—ജലം ഒഴികെ വേറൊന്നുമില്ല.
തരത്തരങ്ഗോ ജലധിര് ജലമ് ഏവ യഥാഖിലമ് । ദൃശ്യോച്ഛൂനമ് അപി ബ്രഹ്മ തഥാ ബ്രഹ്മൈവ നേതരത്
തരംഗങ്ങളോടുകൂടെ സമുദ്രം മുഴുവൻ ജലം മാത്രമാണെന്നതുപോലെ, കാണപ്പെടുന്ന എല്ലാം ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, അതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ല.
അന്തരസ്തങ്ഗതോ ഽക്ഷുബ്ധോ ബഹിരസ്തങ്ഗതശ് ശമീ । വിദ്യതേ ചോദിതോ യശ് ച സ മുക്ത ഇതി കഥ്യതേ
ആന്തരികമായ അശാന്തി ഇല്ലാതായി, പുറത്തു സമാധാനത്തോടെ, യാതൊരു ബലാത്സംഗവും ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെയാണ് മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അഹന്ത്വസര്ഗരൂപേണ സംവിത് സംവിന്മയേ പരേ । സ്ഫുരത്യ് അമ്ഭോ ഽമ്ഭസീവാതോ നാനാതേയം കിമാത്മികാ
'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിലും സൃഷ്ടിയിലുമാണ് ബോധം പരമമായ ശുദ്ധബോധത്തിൽ തെളിയുന്നത്. വെള്ളത്തിലും കാറ്റിലും വെള്ളത്തിൽപോലെ, ഈ വൈവിദ്ധ്യത്തിന് യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എന്താണ്?
ധൂമസ്യ സ്ഫുരതോ വ്യോമ്നി യഥാഗാജഗജാദയഃ । വ്യൂഹാ ധൂമാന് ന തേ ഭിന്നാസ് തഥാ സര്ഗാḫ പരേ പദേ
പുക ആകാശത്ത് തെളിയുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നുള്ള ഒട്ടകങ്ങളും ആനകളും പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ പുകയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അവ പുകയിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല. അതുപോലെ തന്നെയാണ് പരമാവസ്ഥയിലെ സൃഷ്ടികളും.
സംവിദ്ഭ്രാന്തിവിചാരേണ ഭ്രാന്ത്യലാഭവിലാസിനാ । വിജയധ്വം വിഷാദം മാ ഗതാജ്ഞാസ് തജ്ജ്ഞതാസ്തി വഃ
ബോധത്തിന്റെ ഭ്രമങ്ങൾ, ലഭ്യവും നഷ്ടവും കൊണ്ടുള്ള ആനന്ദത്തിൽ ആസ്വദിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ പരിശോധിച്ച് ദു:ഖം ജയിക്കൂ. നിരാശയിലേക്കു വീഴരുത്; ആ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ അറിവ് നിങ്ങൾക്കുണ്ട്.
അങ്കുരോ ഽനുഭവത്യ് അന്തര് വൃക്ഷം പുഷ്പം ഫലം യഥാ । തഥാ ജഗദഹന്ത്വേ ജ്ഞẖ ഖാത്മാ ഖാത്മ ഖമ് അപ്യ് അഖമ്
ഒരു മുളക്കുരു അകത്തായി വൃക്ഷവും പൂവും ഫലവും ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിൽ 'ഞാൻ' എന്ന അനുഭവത്തിൽ അറിയുന്നവനും, ആകാശവും, ആകാശത്തിന്റെ ആത്മാവും, അതിനപ്പുറമുള്ളതും എല്ലാം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
രൂപാലോകമനസ്സത്താ ജലാര്ചിഷ്ഷ്വ് ഇവ ദണ്ഡതാഃ । സത്യോ ഽപി ന ച സന്ത്യ് ഏതാ ഭ്രാന്തേശ് ചിത്താചലാ ഇവ
രൂപം, പ്രകാശം, മനസ്സ്, സത്ത്വം — ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും, സത്യത്തിൽ അവ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്; വെള്ളത്തിലെ ജ്വാലയ്ക്ക് നേരായ നിലപാടില്ലാത്തതുപോലെയും, സ്വപ്നത്തിലെ മനസ്സിന്റെ വിറയലുപോലെയും, ഇവ ഭ്രമയുടെ കളിയത്രേ.
യഥാസുഖം യഥാരമ്ഭം യഥാനാശം യഥോദയമ് । യഥാദേശം യഥാകാലമ് അജരാശ് ശാന്തമ് ആസ്യതാമ്
സുഖമുള്ളതുപോലെയും, ആരംഭിച്ചതുപോലെയും, അവസാനിക്കുന്നതുപോലെയും, ഉദയിക്കുന്നതുപോലെയും, സ്ഥലത്തിനും സമയത്തിനും യോജിച്ചപോലെയും, ജരയില്ലാത്ത ശാന്തതയിൽ ഇരിക്കണം.
ഇഷ്ടാനിഷ്ടോപലമ്ഭേഷു ശാന്തം വ്യവഹരന്ന് അപി । ശവവന് നാന്യതാമ് അന്തര് നിര്വാണോ ഽനുഭവത്യ് അലമ്
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും അനുഭവിക്കുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ ശാന്തതയോടെ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, ഒരു ശവംപോലെ അകത്തൊന്നും വ്യത്യാസമില്ലാതെ, പൂർണ്ണമായും നിർവാണം അനുഭവിക്കുന്നു.