ചേതനസ്യാചേതനത്വമ് അചേത്യോന്മുഖതാത്മകമ് । മോക്ഷം വിദ്ധി പരം ശാന്തം പദമ് അവ്യയമ് ഏവ ച
ചൈതന്യം അചേതനമാകുന്ന, അറിവ് ഇല്ലാത്തതിലേക്കു തിരിയുന്ന അവസ്ഥയാണ് മോക്ഷം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം. അതാണ് പരമമായ ശാന്തവും, ശാശ്വതവുമായ സ്ഥിതി.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നേ ശാന്തേ ശാന്താത്മനി സ്ഥിതേ । ചേത്യം ന സമ്ഭവത്യ് ഏവ കẖ കിം ചേതയതാം കഥമ്
ദിശകളും കാലവും മറ്റും ബാധിക്കാത്ത ശാന്തമായ ആത്മാവിൽ ശാന്തതയോടെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അപ്പോൾ ആരാണ്, എന്താണ്, എങ്ങനെ ആരെങ്കിലും അറിഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുക?
സങ്കല്പസ്വപ്നദൃശ്യേ ഽന്തസ് സംവിന്മാത്രാത്മതാം വിനാ । യഥാ നാന്യദ് ഭവേദ് രൂപം തഥൈവാസ്മിന് ബഹിര്ഗതേ
കൽപ്പനയിലും സ്വപ്നത്തിലും ഉള്ളിൽ കാണുന്നതു പോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല; അതുപോലെ തന്നെ പുറത്തുള്ള ലോകത്തും അതേ അവസ്ഥയാണു.
മനോബുദ്ധ്യാദയശ് ചൈതേ സംവിന്മാത്രാത്മരൂപിണഃ । മനോബുദ്ധ്യാദിശബ്ദാര്ഥഭാവിതാസ് തു ജഡാത്മകാഃ
മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവയും ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. പക്ഷേ, അവയെ 'മനസ്സ്', 'ബുദ്ധി' എന്നിങ്ങനെ പേരിടുമ്പോൾ അവ ജഡസ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നു.
സംവിന്മാത്രേ സമേ സ്വച്ഛേ സബാഹ്യാഭ്യന്തരേ തതേ । അഭിന്നേ ഭേദബുദ്ധിര് വẖ കിമ് അനര്ഥായ ജൃമ്ഭതേ
അകത്തും പുറത്തും ഒരുപോലെ തെളിഞ്ഞും ശുദ്ധവുമായ അവബോധത്തിൽ, യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ലാത്തതിൽ, ഭേദബോധം എന്തിനാണ് അനാവശ്യമായ കഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ വളരുന്നത്?
സംവിന്മാത്രസ്യ ശുദ്ധസ്യ ശൂന്യസ്യ ച കിമ് അന്തരമ് । യച് ചാന്തരം തദ് വിബുധാ വിദന്ത്യ് ഏതി ന വാഗ്ഗതിമ്
ശുദ്ധമായ അവബോധത്തിനും ശൂന്യതയ്ക്കും有什么 വ്യത്യാസമുണ്ട്? ജ്ഞാനികൾ തിരിച്ചറിയുന്ന ആ ഭേദം വാക്കുകൾക്ക് അതിനെ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സദസദ്രൂപ ആഭാസോ യഥാ കിമ് അപി ലക്ഷ്യതേ । തമസീക്ഷിതയത്നേന ബ്രഹ്മണീദം തഥാ ഗതമ്
ഉണ്ട് ഇല്ല എന്ന് തോന്നുന്ന പ്രത്യക്ഷങ്ങൾ പോലെ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ശ്രമം കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചത്.
അയമ് ആകാശമ് ഏവാഹം യദി ശാമ്യാമ്യ് അവാസനമ് । വാസനാം തു ന ബധ്നാമി സ്ഥിത ഏവാസ്മി ചിന്നഭഃ
ഞാൻ ഈ ആകാശം തന്നെയാണെങ്കിൽ, വാസനകൾ ശാന്തമായാൽ ഞാൻ ഒന്നിനും അടിമയാകുന്നില്ല; ഞാൻ അവബോധത്തിന്റെ ആകാശംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇതിനിശ്ചയവാന് അന്തസ് തജ്ജ്ഞോ ഽജ്ഞ ഇവ സഞ്ജ്ഞയാ । വിദ്വപുര് വിദ്യമാനോ ഽപി ശാമ്യത്യ് അസദ് ഇവ സ്വയമ്
അന്തരത്തിൽ ഉറച്ച തീരുമാനവും സത്യം അറിയുന്നവനുമാകുമ്പോഴും, പുറത്തു നോക്കുമ്പോൾ അവൻ അജ്ഞാനിയെന്നപോലെ തോന്നും; ജ്ഞാനിയുണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും, അവൻ ഇല്ലാത്തതുപോലെ ശാന്തനാകും.
ജീവാനാം ജ്ഞപ്തിഗുഹ്യേന ജ്വലത്യ് അജ്ഞാനവായുനാ । അവിദ്യാഗ്നിḫ പ്രബുദ്ധാനാം പുനസ് തേനൈവ ശാമ്യതി
ജീവികൾക്കുള്ളിൽ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാറ്റ് ഉണർത്തുന്ന അജ്ഞാനത്തിന്റെ തീ രഹസ്യമായി ജ്വലിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഉണർന്നവർക്കു അതേ തീ അതേ വഴിയിലൂടെ ശമിക്കും.
അജഡാനാം യദ് അജ്ഞാനം സ്ഥാണൂനാമ് ഇവ ശാമ്യതാമ് । തമ് ആഹുര് മോക്ഷമ് അക്ഷുബ്ധമ് ആസിതം യദ് അപക്ഷയമ്
മന്ദബുദ്ധിയല്ലാത്തവരിൽ അജ്ഞാനം, ജഡവസ്തുക്കളിൽപോലെ ശമിച്ചാൽ, അതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു—ശാന്തവും, സ്ഥിരവുമാണ്, ക്ഷയമില്ലാത്തതുമാണ്.
ജ്ഞത്വേനാജ്ഞത്വമ് ആസാദ്യ മുനിര് ഭവതി മാനവഃ । അജ്ഞത്വാദ് അജ്ഞതാമ് ഏത്യ പ്രയാതി പശുവൃക്ഷതാമ്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അജ്ഞാനം കൈവരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ മുനിയായി മാറുന്നു; അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് അജ്ഞാനത്തിലേക്ക് വീണാൽ, അവൻ മൃഗമോ വൃക്ഷമോ പോലെയാകും.
അഹം ബ്രഹ്മ ജഗച് ചേദമ് ഇത്യ് അവിദ്യാമയോ ഭ്രമഃ । അസത്യḫ പ്രേക്ഷയാ ധ്വാന്തം ദീപേനേവ ന ലഭ്യതേ
ഞാൻ ബ്രഹ്മം, ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് തോന്നുന്ന ഭ്രമം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. അതിനെ നേരിട്ട് കാണാനോ പിടിക്കാനോ കഴിയില്ല, ഒരു വിളക്കുകൊണ്ട് ഇരുണ്ടിരിപ്പിനെ പിടിക്കാനാവാത്തതുപോലെ.
സമഗ്രകരണഗ്രാമോ ഽപ്യ് അസങ്കല്പോ വിവേദനഃ । ന കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അനുഭവത്യ് അന്തര് ബാഹ്യേ ച ശാന്തധീഃ
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും, ആലോചനയോ വിവേചനമോ ഇല്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവൻ അകത്തോ പുറത്തോ ഒന്നും അനുഭവിക്കാറില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് സമാധാനത്തിലാണ്.
സുഷുപ്തത്വ ഇവ സ്വപ്നസ് സമാധൌ പ്രവിലീയതേ । ദൃശ്യം സര്വം ജ്ഞബോധേ ഽന്തḫ പുനẖ ഖാത്മൈവ ലക്ഷ്യതേ
ഗാഢനിദ്രയിൽ സ്വപ്നം ലയിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, സമാധിയിൽ എല്ലാം ദൃശ്യങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഒടുവിൽ, അറിവിനുള്ളിൽ ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവേ മാത്രം ബോധ്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
തലവത്ത്വം യഥാ വ്യോമ്നി തഥാ പൃഥ്വ്യാദിതാ ശിവേ । ഭ്രാന്തിമാത്രാദ് ഋതേ നാന്യാ യഥാ വ്യോമ തഥാ ശിവഃ
പീഠത്തിന്റെ സ്വഭാവം ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമി മുതലായവ ശിവനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഭ്രമം ഒഴിച്ചാൽ വേറൊന്നുമില്ല; ആകാശംപോലെ തന്നെയാണ് ശിവനും.
വാസനാഭിര് ഉപേതോ ഽപി സമസ്താഭിര് അവാസനഃ । ഭവത്യ് അസാവ് അസത് സര്വമ് ഇദമ് ഇത്യ് ഏവ യസ്യ ധീഃ
എല്ലാ വാസനകളും ഉള്ളവനാണെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവനിൽ ഒരു വാസനയും ഇല്ല. കാരണം, ഈ ലോകം മുഴുവൻ അസത്യമാണ് എന്ന ബോധം അവനിൽ ഉറപ്പായിരിക്കുന്നു.
സങ്കല്പൈഷ്യദ്ഭൂതഭവ്യസ്വപ്നമായേന്ദ്രജാലജാഃ । യദ്വത് സംസൃതയസ് തദ്വദ് ദൃഷ്ടേ ഽപ്യ് ആസ്ഥാ കിമ് അത്ര വഃ
ഭൂതകാലം, ഭാവികാലം, സ്വപ്നം, മായ, ജാലവിദ്യ എന്നിവയെപ്പോലെ ഈ ലോകത്തിലെ സൃഷ്ടികളും മനസ്സിൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. കാണുന്നവയിലും വിശ്വാസം വയ്ക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം?
ന ദുẖഖമ് അസ്തി ന സുഖം ന പുണ്യം ന ച പാതകമ് । ന കിഞ്ചിത് കസ്യചിന് നഷ്ടം കര്തുര് ഭോക്തുര് അസമ്ഭവാത്
ഇവിടെ ദു:ഖമോ സുഖമോ പുണ്യമോ പാപമോ ഒന്നുമില്ല. ചെയ്യുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ആരുടെയും ഒന്നും നഷ്ടമാകുന്നില്ല.
സര്വം ശൂന്യം നിരാലമ്ബം മമതാപ്രത്യയോ ഽപ്യ് അയമ് । ദ്വിചന്ദ്രസ്വപ്നപുരവദ് യസ്യാസൌ സോ ഽപി നാസ്തി നഃ
എല്ലാം ശൂന്യവും ആശ്രയമില്ലാത്തതുമാണ്. 'എൻ്റെത്' എന്ന ഭാവം പോലും സ്വപ്നനഗരം പോലെയോ ഇരട്ടചന്ദ്രൻ പോലെയോ ആണ്. ഈ സത്യങ്ങൾ ആർക്കെങ്കിലും വ്യക്തമായാൽ, അത്തരം ഒരാളും നമ്മുടെ ഇടയിൽ ഇല്ല.
കേവലോ വ്യവഹാരസ്ഥẖ കാഷ്ഠമൌനരതോ ഽഥ വാ । കാഷ്ഠപാഷാണവത് തിഷ്ഠന് ബ്രഹ്മതാമ് അധിഗച്ഛതി
വ്യവഹാരങ്ങളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ കാടുപോലെയുള്ള മൗനത്തിൽ ലീനനാകുകയോ, മരമോ കല്ലോ പോലെ നില്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയെ നേടുന്നു.
ശാന്തത്വേ ചിത്രത്വേ നാനാനാനാത്മനീഹ ചൈവ ശിവേ । അവയവിനോ ഽവയവത്വേ ത്വ് ഇവ യുക്തിര് വിദ്യതേ നാന്യാ
ശാന്തതയിലോ, വൈവിധ്യത്തിലോ, ഇവിടെ കാണുന്ന പല രൂപങ്ങളിലും, ശുഭത്വത്തിലോ — എല്ലായിടത്തും ഭാഗവും മുഴുവൻ എന്ന തർക്കം മാത്രമേ പ്രയോഗിക്കാനാകൂ, വേറൊരു വിവേചനം ഇല്ല.
അര്ഥഗതേസ് സ്വത്വസ്യ ച ഭാവസ്യ ച നൈവ സമ്ഭവാദ് അമലേ । ഏതസ്മിന് സര്വഗതേ ബ്രഹ്മണി നാസ്തി സ്വഭാവോക്തിഃ
നിർമ്മലവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്വന്തമെന്നോ സ്വഭാവമെന്നോ പറയാൻ സാധിക്കില്ല, അതിനാൽ അതിന് സ്വഭാവം എന്നത് പറയാനാവില്ല.
ന ച നാസ്തിതോപലമ്ഭാത് സംവിത്തേര് അസ്തിതാ ച നൈവാജേ । ഗ്രാഹ്യഗ്രാഹകദൃഷ്ടേര് അസമ്ഭവാദ് അസ്തി കിഞ്ചിദ് അപി
അത് ഇല്ലെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അതിനെ ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല; അതുണ്ടെന്നു പറയാനും കഴിയില്ല, കാരണം ബോധം ഉദിക്കുന്നില്ല; ഗ്രാഹ്യ-ഗ്രാഹക ഭേദം സാധ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ലെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.
സമമ് അമലമ് അഹാര്യമ് ആര്യജുഷ്ടം ശിവമ് അജമ് അക്ഷയമ് ആസിതം സമം യത് । തദ് അവിതഥപദം തഥാസ്സ്വ ശാന്തം പിബ ചല ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭവാന് അയം ഹി നാസ്തി
സമമായും, നിർമലമായും, പിടികൂടാനാവാത്തതുമായും, മഹന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നതുമായും, മംഗളകരമായും, ജനനമില്ലാത്തതുമായും, നശിക്കാത്തതുമായും, എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേപോലെയുള്ളതുമായ അതിൽ താങ്കൾ നിലകൊള്ളുക. അതു സത്യവും ശാന്തവുമാണ്. കുടിക്കൂ, സഞ്ചരിക്കൂ, ആസ്വദിക്കൂ, കാരണം ഈ ഭാവം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
അഹന്തൈവ പരാവിദ്യാ നിര്വാണപദരോധിനീ । തയൈവാന്വിഷ്യതേ മൂഢൈസ് തദ് ഇത്യ് ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ്
അഹങ്കാരമാണ് പരമമായ അജ്ഞാനം, മോക്ഷപഥം തടയുന്നതും അതാണ്. അതിനാലാണ് മൂഢന്മാർ 'ഇതാണത്' എന്ന് പറഞ്ഞു, പിതൃത്വം കാണിക്കുന്നവരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്.
അഹന്തൈവാലമ് അജ്ഞാനാമ് അജ്ഞത്വസ്യ നിദര്ശനമ് । ന ഹി തജ്ജ്ഞസ്യ ശാന്തസ്യ മമാഹമ് ഇതി വിദ്യതേ
അഹങ്കാരമൊന്നും അജ്ഞന്മാർക്കു മതിയാകുന്നു, അജ്ഞതയുടെ അടയാളം അതാണ്. അറിവുള്ളവനും ശാന്തനായവനും 'എന്റെത്', 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഇല്ല.
അഹന്താമലമ് ഉത്സൃജ്യ നിര്വാണẖ ഖമ് ഇവാമലമ് । സദേഹമ് അപദേഹം വാ ജ്ഞസ് തിഷ്ഠതി ഗതജ്വരമ്
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മലിനതയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മോക്ഷത്തിന്റെ ആകാശംപോലെ നിർമലമായി, ശരീരത്തോടെയോ ശരീരമില്ലാതെയോ ജ്ഞാനി ജ്വരമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ന തഥാ ശരദാകാശമ് ന തഥാ സ്തിമിതോ ഽര്ണവഃ । പൂര്ണേന്ദുമധ്യം ന തഥാ യഥാ ജ്ഞḫ പരിരാജതേ
ശരദ്കാലത്തിലെ ആകാശം പോലെയും, നിശ്ചലമായ സമുദ്രം പോലെയും, പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെയും അല്ല, ജ്ഞാനിയുടെ പ്രകാശം അതിനേക്കാൾ അതുല്യമാണ്.
ചിത്രേ സങ്ഗരസൈന്യസ്യ യുദ്ധസ്യാക്ഷുബ്ധതാ യഥാ । തഥൈകാ സമതാ ജ്ഞസ്യ വ്യവഹാരവതോ ഽപി ച
ചിത്രത്തിൽ വരച്ചിരിക്കുന്ന യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്രയോ സൈന്യങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോഴും അവിടെ സമാധാനം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ലോകജീവിതത്തിൽ ഇടപെടുന്ന ജ്ഞാനിയിലും ഒരേപോലെ സമതയും ശാന്തിയും നിലനിൽക്കുന്നു.