പ്രാണിവീര്യരസാന്തസ്സ്ഥാ സംവിജ് ജങ്ഗമമ് ആതതമ് । തനോതി ലതികാന്തസ്സ്ഥോ രസḫ പുഷ്പഫലം യഥാ
ജീവികളുടെ ജീവശക്തിയുടെ ആന്തരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ചൈതന്യം, ചലിക്കുന്നവയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; വള്ളിയുടെ ഉള്ളിലെ രസംപോലെ പൂവും പഴവും ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
യദി സര്വഗതാ സംവിദ് ഭവേന് നാതിബലീയസീ । തത് ക ഉല്ലാസനേ ശക്തസ് സ്യാദ് ഏവാസുരഭൂഭൃതാമ്
സർവവ്യാപിയായ ചൈതന്യം അത്ര ശക്തിയുള്ളതല്ലെങ്കിൽ, താഴ്ന്ന മരങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും ഉണർത്താൻ ആര്ക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു?
ജങ്ഗമാനാം സ്ഥാവരാണാമ് ഏതദ് ആദ്യം ഹി ബീജകമ് । സംവിദ്വിസ്ഫുരണാമാത്രമ് അസ്യ ബീജം ന വിദ്യതേ
ചലിക്കുന്നവർക്കും അചലന്മാർക്കും ഈ ബോധത്തിന്റെ സ്പന്ദനം തന്നെയാണ് ആദി വിത്ത്; ഇതിന് വേറൊരു വിത്ത് ഇല്ല.
ബീജാങ്കുരവികല്പാനാം ക്രിയാപുരുഷകര്മണാമ് । ഊര്മിവീചിതരങ്ഗാനാം നാമ്നി ഭേദോ ന വസ്തുനി
വിത്ത്, മുള, പ്രവർത്തി, ചെയ്യുന്നവൻ, തിരമാല, ചെറുതിര, വലിയതീരം — ഇവയ്ക്കെല്ലാം വ്യത്യാസം പേരിലാണ്, വാസ്തവത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
ദ്വിത്വം നൃകര്മണോര് യസ്യ ബീജാങ്കുരധിയാത്തയോഃ । വിപശ്ചിത്പശവേ തസ്മൈ മഹതേ ഽസ്തു സദാ നമഃ
വിത്തും മുളയും, പ്രവർത്തിയും അതിന്റെ കർത്താവും വെറും ധാരണകളാണെന്ന് കാണുന്ന ആ മഹാനായവനോട് ജ്ഞാനികളും സാധാരണവരും എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു.
സംവിത്തേര് ജന്മബീജസ്യ യോ ഽന്തസ്സ്ഥോ വാസനാരസഃ । സ കരോത്യ് അങ്കുരോല്ലാസം തമ് അസങ്ഗാഗ്നിനാ ദഹ
ബോധത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് വിത്തായി ഉള്ള ആന്തരിക വാസനാരസം തന്നെ മുള ഉയരാൻ കാരണം; അതിനെ അകറ്റത്തിന്റെ അഗ്നിയാൽ ദഹിപ്പിക്കണം.
കുര്വതോ ഽകുര്വതശ് ചൈവ മനസാ യദ് അമജ്ജനമ് । ശുഭാശുഭേഷു കാര്യേഷു തദ് അസങ്ഗം വിദുര് ബുധാഃ
നമുക്ക് ചെയ്യുമ്പോഴും ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് നല്ലതിലോ ചീത്തയിലോ ആകെയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ അകപ്പെടാതിരിക്കുക എന്നതാണ് സത്യമായ വൈരാഗ്യം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അഥ വാ വാസനോത്സാദ ഏവാസങ്ഗ ഇതി സ്മൃതഃ । യയാ കയാചിദ് യുക്ത്യാന്തസ് സമ്പാദയ തമ് ഏവ ഹി
അല്ലെങ്കിൽ, മനസ്സിലെ പഴയ വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് വൈരാഗ്യം എന്ന് പറയുന്നു. അതിനായി എങ്ങനെയായാലും അതു നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
യയൈവ വാ വേത്സി തയാ യുക്ത്യാ പുരുഷയത്നതഃ । വാസനാം കുരു നിര്മൂലാമ് ഏതദ് ഏവ പരം ശിവമ്
നിനക്ക് അറിയാവുന്ന മാർഗം ഉപയോഗിച്ച്, സ്വന്തം ശ്രമത്തിലൂടെ, ആ വാസനകൾ പൂര്ണമായി വേരോടെ കളയണം. ഇതാണ് പരമമായ ശാന്തിയും മോക്ഷവും.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന യഥാ ജാനാസി വാ തഥാ । നിവാരയാഹമ്ഭാവാംശമ് ഏഷോ ഽസൌ വാസനാക്ഷയഃ
നിന്റെ കഴിവും ബുദ്ധിയും ഉപയോഗിച്ച്, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം മനസ്സിൽ നിന്ന് മാറ്റി കളയണം. ഇതാണ് വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വഴി.
നാസ്ത്യ് ഏവ പൌരുഷാദ് അന്യാ സംസാരോത്തരണേ ഗതിഃ । നിരഹമ്ഭാവരൂപേ ഽസ്മിന് വാസനാക്ഷയനാമനി
ഇഹലോകത്തെ കടന്ന് പോവാൻ സ്വന്തം ശ്രമം ഒഴികെ മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല. അഹങ്കാരമില്ലാത്ത ഈ നിലയിൽ, വാസനകൾ നശിക്കുന്നതെന്നാണു പറയുന്നത്.
ആദ്യൈവ സംവിദ് അസ്തീഹ സോ ഽങ്കുരോ ബീജമ് അസ്തി തത് । തത് കര്മ തച് ച പുരുഷസ് തദ് ദൈവം തച് ഛുഭാശുഭമ്
ഇവിടെ ആദിയിൽ ബോധം മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അതാണ് മുള, അതാണ് വിത്ത്, അതാണ് പ്രവർത്തി, അതാണ് മനുഷ്യൻ, അതാണ് വിധി, അതാണ് നല്ലതും ചീത്തയും.
ന ബീജമ് ആദാവ് അസ്ത്യ് അന്യന് നാങ്കുരോ ന ച വാ നരഃ । ന കര്മ ന ച ദൈവാദി കേവലം വിദ് ഉദേതി ഹി
ആദിയിൽ മറ്റൊരു വിത്തും ഇല്ല, മുളയും ഇല്ല, മനുഷ്യനും ഇല്ല, പ്രവർത്തിയും വിധിയും ഒന്നും ഇല്ല—ബോധം മാത്രം ഉദിക്കുന്നു.
നോ ബീജമ് അസ്തി ന കിലാങ്കുരകോ ഽപി വാസ്തി നാപ്യ് അസ്തി കര്മ പുരുഷശ് ച ന വാസ്തി സാധോ । ഏകം തു വിത്ത്വമ് ഉദിതം ഹ്യ് അനയാഭിധാനലക്ഷ്മ്യാ നടസ് സുരനരാസുരശോഭയേവ
വിത്തും ഇല്ല, മുളയും ഇല്ല, പ്രവർത്തിയും ഇല്ല, മനുഷ്യനും ഇല്ല, സദോ. ഈ പേരിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ബോധം മാത്രം ഉദിക്കുന്നു, നടൻ ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും അസുരന്മാരെയും അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.
ഇത്യ് ഏവ നിശ്ചയമ് അനാമയ ഭാവയിത്വാ ത്യക്ത്വാ ഭൃശം പുരുഷകര്മവിചാരശങ്കാമ് । നിര്വാസനസ് സകലസങ്കലനാവിമുക്തസ് സംവിദ്വപുര് നനു യഥാഭിമതേച്ഛമ് ആസ്സ്വ
ഇങ്ങനെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ദു:ഖമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ ആലോചിച്ച്, വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ സംശയങ്ങൾ മുഴുവൻ വിട്ട്, മനസ്സിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാ ഭാവനകളും വിട്ട്, ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ രൂപമായ നീ ഇഷ്ടം പോലെ ശാന്തമായി ഇരിക്കണം.
പ്രശാന്തസര്വേച്ഛമ് അശങ്കമ് അച്ഛചിന്മാത്രസംസ്ഥോ ഽഖിലകാര്യകാരീ । ആത്മൈകരാമḫ പരിപൂര്ണകാമോ ഭവാഭയോ രാമ ശമാഭിരാമഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശമിച്ചവനായി, ഭയവും സംശയവും ഇല്ലാതെ, സുതാര്യമായ ശുദ്ധബോധത്തിൽ മാത്രം നിലകൊണ്ടു, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും നിർവഹിച്ച്, ആത്മാവിൽ മാത്രം ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, എല്ലാ വേതനങ്ങളും നിറഞ്ഞവനായി, ഹേ രാമ, സമാധാനത്തിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവനായി ഇരിക്കണം.
നിത്യമ് അന്തര്മുഖസ് തിഷ്ഠ വീതരാഗോ വിവാസനഃ । ചിന്മാത്രമ് അമലം ശാന്തം ബ്രഹ്മ സര്വത്ര ഭാവയന്
എപ്പോഴും ഉള്ളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കെട്ടി, രാഗം വിട്ട്, മനസ്സിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ശുദ്ധവും നിർമലവും ശാന്തവുമായ ബോധം ബ്രഹ്മം എന്നതിനെ നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുക.
ആകാശവിശദപ്രജ്ഞശ് ചിന്മാത്രൈകഘനസ്ഥിതിഃ । സമസ് സോമ്യസ് സമാനന്ദസ് സദ്ബ്രഹ്മോദ്ബൃംഹിതാശയഃ
ആകാശം പോലെ വ്യക്തമായ ബോധത്തോടെയും, ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ ഏകതയിൽ ഉറച്ചവനായി, മനസ്സിൽ സമത്വവും സൗമ്യതയും സമാനമായ ആനന്ദവും നിറച്ച്, സത്യമായ ബ്രഹ്മം മനസ്സിനെ വിശാലമാക്കുന്നവനായി ഇരിക്കണം.
ശോകേഷ്വ് ആപത്സു ഘോരാസു സങ്കടേഷ്വ് അവടേഷു ച । യഥാപ്രാപ്തേഷു സര്വേഷു ഖര്വേഷൂന്നതിമത്സു ച
ദു:ഖങ്ങളിലും വലിയ അപകടങ്ങളിലും കഷ്ടതകളിലും ഭീഷണികളിലും, താഴ്ന്നതോ ഉയർന്നതോ ആയ ജീവിതത്തിലെ ഏത് സാഹചര്യങ്ങളിലും,
യഥാക്രമം യഥാദേശം കുരു ദുẖഖമ് അദുẖഖിതഃ । ബാഷ്പാക്രന്ദാദിപര്യന്തം വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുസരിച്ച് നീ ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക; ദു:ഖം അനുഭവിക്കുമ്പോഴും മനസ്സിൽ അതിന്റെ ഭാരമില്ലാത്തവനായി ഇരിക്കുക; അകത്തുള്ള വാസനകൾ കൊണ്ടു മറഞ്ഞവനെപ്പോലെ, കണ്ണീരോ വിലാപമോ വരുമ്പോഴും അതിൽ മുഴുകിയവനായി പെരുമാറുക.
സമാഗമേഷു കാന്താനാം ചോത്സവേഷൂദയേഷു ച । ആനന്ദം ഭജ സോമ്യാത്മാ വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, ഉത്സവങ്ങളിലും സന്തോഷകരമായ അവസരങ്ങളിലും, സ്നേഹമുള്ള മനസ്സോടെ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുക; അകത്തുള്ള വാസനകൾ കൊണ്ടു മറഞ്ഞവനെപ്പോലെ പെരുമാറുക.
ഭൂതാനി മൃത്യുകാര്യേഷു സങ്ഗ്രാമാദിഷു നിര്ദയമ് । ദഹാനലസ് തൃണാനീവ വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
ജീവികൾ മരണമടയുമ്പോഴും, യുദ്ധം പോലുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിലും, കരുണയില്ലാതെ, തീ പുല്ല് കത്തിക്കുന്നതുപോലെ, അകത്തുള്ള വാസനകൾ കൊണ്ടു മറഞ്ഞവനെപ്പോലെ പെരുമാറുക.
ക്രമാഗതേഷ്വ് അഖിന്നോ ഽര്ഥം ബകവച് ചിന്തയാര്ജയ । അര്ഥോപാര്ജനകാര്യേഷു വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
നീ ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ ക്ഷീണം കൂടാതെ, ക്രമമായി, കിളി പോലെ, ആലോചിച്ച് ശ്രമിക്കണം. ആവശ്യമുള്ളതു നേടാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ വാസനകളും മായയും നിറഞ്ഞവനായി മാറരുത്.
ബലാദ് വിദലയാശേഷാന് അരീന് അരിനിസൂദന । വാതോ രിക്താന് ഇവാമ്ഭോദാന് വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
ശത്രുക്കളെ നീ ശക്തിയായി തകർക്കണം, ശത്രുനാശകനേ, കാറ്റ് ശൂന്യമായ മേഘങ്ങളെ പടർത്തുന്നതുപോലെ. എന്നാൽ, മനസ്സിൽ വാസനകളും മായയും നിറഞ്ഞവനായി മാറരുത്.
ജനേഷു കരുണാര്ഹേഷു ദീനേഷു കരുണാം കുരു । ആത്മാരാമമനാ മൌനീ വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
ജനങ്ങളിൽ കരുണയ്ക്ക് അർഹരായവർക്കും ദു:ഖിതർക്കും നീ കരുണ കാണിക്കണം. മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടെയും മൗനത്തോടെയും ഇരിക്കണം; വാസനകളും മായയും നിറഞ്ഞവനായി മാറരുത്.
മുദിതോ ഭവ ഹര്ഷേഷു ദുẖഖേഷു ഭവ ദുẖഖിതഃ । കരുണാം കുരു ദീനേഷു വീരേഷു ഭവ വീര്യവാന്
സന്തോഷം ലഭിക്കുമ്പോൾ സന്തോഷവാനായിരിക്കുക; ദു:ഖം വന്നാൽ ദു:ഖിതനാകുക. ദു:ഖിതർക്കു കരുണ കാണിക്കുക; വീരന്മാരുടെ ഇടയിൽ ധൈര്യവാനായിരിക്കുക.
അന്തര്മുഖസ് സദാനന്ദസ് സ്വാത്മാരാമതയാന്വിതഃ । യത് കരോഷി ശമോദാരസ് തത്ര കര്താസി നാനഘ
നിത്യം അകത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ്, സുഖത്തോടെ സ്വയം ആസ്വദിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനവും ഉദാരതയും നിറഞ്ഞ് നീ ചെയ്യുന്ന ഏത് കാര്യവും, അതിൽ യഥാർത്ഥം പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ നീ തന്നെയാണ്, പാപരഹിതനായവനേ.
ആത്മഭാവനയാ സാധോ നിത്യമ് അന്തര്മുഖസ്ഥിതേഃ । വജ്രധാരാപി തേ രാമ പതിതാ യാതി കുണ്ഠതാമ്
സദാ ആത്മചിന്തയിലൂടെ അകത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ് നില്ക്കുന്നവനേ, രാമാ, അങ്ങനെ സ്ഥിരമായി ഉള്ളിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, വജ്രംപോലുള്ള പ്രഹാരങ്ങൾ പോലും നിന്നെ തൊടാൻ കഴിയില്ല.
സങ്കല്പകലനോന്മുക്തേ സ്വസംവിന്മാത്രകോടരേ । യസ് തിഷ്ഠത്യ് ആത്മനി സ്വൈരമ് ആത്മാരാമോ മഹേശ്വരഃ
ചിന്തകളുടെ കെട്ടിപ്പടുക്കലുകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, സ്വന്തം ബോധത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ സ്വതന്ത്രമായി വിശ്രമിക്കുന്നവൻ, ആത്മാനന്ദത്തിൽ ലീനനായി, മഹേശ്വരനാണ്.
ന തം ഭിന്ദന്തി ശസ്ത്രാണി ന ദഹന്തി ഹുതാശനാഃ । ന ക്ലേദയന്തി വാരീണി ശോഷയന്തി ന മാരുതാഃ
അവനെ ആയുധങ്ങൾ തുളയ്ക്കുന്നില്ല, അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്നില്ല, വെള്ളം നനയ്ക്കുന്നില്ല, കാറ്റ് ഉണക്കുന്നില്ല.