കര്മൈവ പുരുഷോ രാമ പുരുഷസ്യൈവ കര്മതാ । ഏതേ ഹ്യ് അഭിന്നേ വിദ്ധി ത്വം യഥാ തുഹിനശീതതേ
രാമാ, പ്രവർത്തിയേയാണ് മനുഷ്യൻ; മനുഷ്യൻ എന്നത് പ്രവർത്തിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. ഇവ രണ്ടും വേറിട്ടതല്ലെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം, എങ്ങനെ തണുപ്പും ഹിമവും വേറിട്ടതല്ലയോ അതുപോലെ.
ഹിമം യത് തദ് യഥാ ശൈത്യം യച് ഛൈത്യം തദ് യഥാ ഹിമമ് । യത് കര്മാസൌ തഥാ ജന്തുര് യോ ജന്തുẖ കര്മ തത് തഥാ
ഹിമം തണുപ്പാണ്, തണുപ്പ് ഹിമമാണ് എന്നപോലെ, ജീവിയും പ്രവർത്തിയും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; പ്രവർത്തിയേയാണ് ജീവൻ, ജീവൻ തന്നെയാണ് പ്രവർത്തി.
സംവിത്സ്പന്ദരസസ്യൈതേ ദൈവകര്മനരാദയഃ । പര്യായശബ്ദാ ന പുനḫ പൃഥക് കര്മാദയസ് സ്ഥിതാഃ
ദൈവം, പ്രവർത്തി, മനുഷ്യൻ എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നവയെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനത്തിന് പകരം പറയുന്ന പേരുകളാണ്; ഇവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ വേറിട്ടുള്ളവയല്ല.
സ്പന്ദാത് സംവിജ് ജഗദ്ബീജമ് അസ്പന്ദാദ് യാത്യ് അബീജതാമ് । അങ്കുരശ് ച തദ് ഏവാന്തസ്സ്ഥിതത്വാദ് അങ്കുരശ്രിയഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനത്തിൽ നിന്നാണ് ലോകത്തിന്റെ വിത്ത് ഉദിക്കുന്നത്; അതിന്റെ അഭാവത്തിൽ വിത്ത് ഇല്ലാതാകുന്നു. അതിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് മുളയും, മുളയുടെ മഹിമയും അതിനുള്ളിലാണ്.
ചിത്ത്വം ച ക്വചിദ് അസ്പന്ദം ക്വചിത് സ്പന്ദി സ്വഭാവതഃ । അനന്തമ് ഏകാര്ണവവദ് അദിക്കാലക്രമം സ്ഥിതമ്
ചിത്തം ചിലപ്പോള് ശാന്തമായിരിക്കും, ചിലപ്പോള് സ്വഭാവപ്രകാരം ചലനമുണ്ടാകും; അതു ഒരു സമുദ്രംപോലെ അനന്തമായി, ദിക്കുകളും കാലക്രമവും അതിജീവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
സംവിത്സ്പന്ദോ വാസനാവാന് ഇഹ ബീജമ് അകാരണമ് । ഭൂത്വാ കാരണതാമ് ഏതി ദേഹാദേര് അങ്കുരാവലേഃ
ബോധത്തിന്റെ ചലനം, വാസനകളോടുകൂടി, ഇവിടെ കാരണം ഇല്ലാത്ത വിത്തായി നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നീട് അതു തന്നെ കാരണം ആയി മാറി ശരീരാദികളുടെ മുളകളായി വളരുന്നു.
തൃണവല്ലീലതാഗുല്മബീജാങ്കുരഗതേര് അപി । ബീജം സംവിത്സ്പന്ദ ഏവ തസ്യ ബീജം ന വിദ്യതേ
പുല്ല്, വളര്ച്ച, പുല്ല്ത്തടി എന്നിവയുടെ വിത്തും മുളയും എന്ന ക്രമത്തിലും, അവയുടെ വിത്ത് ബോധത്തിന്റെ ചലനമേയാണു്; അതിന് വേറൊരു വിത്ത് ഇല്ല.
ന ബീജാങ്കുരയോര് ഭേദോ വിദ്യതേ ഽഗ്ന്യൌഷ്ണ്യയോര് ഇവ । ബീജമ് ഏവാങ്കുരം വിദ്ധി വിദ്ധി കര്മൈവ മാനവമ്
വിത്തിനും മുളയ്ക്കും തീയും ചൂടിനുംപോലെ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; വിത്ത് തന്നെയാണ് മുള, അതുപോലെ തന്നെ കര്മ്മം തന്നെയാണ് മനുഷ്യന് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
സംവിത് സ്ഫുരന്തീ ഭൂകോശേ കരോതി സ്ഥാവരാങ്കുരമ് । സ്ഥൂലാന് സൂക്ഷ്മാന് മൃദൂന് ക്രൂരാന് പയോ ബുദ്ബുദകാന് ഇവ
ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിലൊളിച്ചിരിക്കുന്ന ചൈതന്യം, ജലംപോലെ ബുഡ്ബുദങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, നിലനിൽക്കുന്ന മുളകളും, വലുതും ചെറുതും, മൃദുവും കടുത്തതുമായവയും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
വിദാ വിനാ ധരാകോശാദ് അത്യന്തപരിപേലവാത് । അങ്കുരാന് വജ്രസാരാംശ് ച ക ഉല്ലാസയിതും ക്ഷമഃ
ഭൂമിയുടെ ആവർണത്തിന് പുറത്തു, അതിന്റെ അത്യന്തം സുഖുമത്വം കാരണം, ആരാണ് അത്രയും മൃദുവോ കഠിനമോ ആയ മുളകൾ ഉണർത്താൻ കഴിയുക?
പ്രാണിവീര്യരസാന്തസ്സ്ഥാ സംവിജ് ജങ്ഗമമ് ആതതമ് । തനോതി ലതികാന്തസ്സ്ഥോ രസḫ പുഷ്പഫലം യഥാ
ജീവികളുടെ ജീവശക്തിയുടെ ആന്തരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ചൈതന്യം, ചലിക്കുന്നവയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; വള്ളിയുടെ ഉള്ളിലെ രസംപോലെ പൂവും പഴവും ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
യദി സര്വഗതാ സംവിദ് ഭവേന് നാതിബലീയസീ । തത് ക ഉല്ലാസനേ ശക്തസ് സ്യാദ് ഏവാസുരഭൂഭൃതാമ്
സർവവ്യാപിയായ ചൈതന്യം അത്ര ശക്തിയുള്ളതല്ലെങ്കിൽ, താഴ്ന്ന മരങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും ഉണർത്താൻ ആര്ക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു?
ജങ്ഗമാനാം സ്ഥാവരാണാമ് ഏതദ് ആദ്യം ഹി ബീജകമ് । സംവിദ്വിസ്ഫുരണാമാത്രമ് അസ്യ ബീജം ന വിദ്യതേ
ചലിക്കുന്നവർക്കും അചലന്മാർക്കും ഈ ബോധത്തിന്റെ സ്പന്ദനം തന്നെയാണ് ആദി വിത്ത്; ഇതിന് വേറൊരു വിത്ത് ഇല്ല.
ബീജാങ്കുരവികല്പാനാം ക്രിയാപുരുഷകര്മണാമ് । ഊര്മിവീചിതരങ്ഗാനാം നാമ്നി ഭേദോ ന വസ്തുനി
വിത്ത്, മുള, പ്രവർത്തി, ചെയ്യുന്നവൻ, തിരമാല, ചെറുതിര, വലിയതീരം — ഇവയ്ക്കെല്ലാം വ്യത്യാസം പേരിലാണ്, വാസ്തവത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
ദ്വിത്വം നൃകര്മണോര് യസ്യ ബീജാങ്കുരധിയാത്തയോഃ । വിപശ്ചിത്പശവേ തസ്മൈ മഹതേ ഽസ്തു സദാ നമഃ
വിത്തും മുളയും, പ്രവർത്തിയും അതിന്റെ കർത്താവും വെറും ധാരണകളാണെന്ന് കാണുന്ന ആ മഹാനായവനോട് ജ്ഞാനികളും സാധാരണവരും എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു.
സംവിത്തേര് ജന്മബീജസ്യ യോ ഽന്തസ്സ്ഥോ വാസനാരസഃ । സ കരോത്യ് അങ്കുരോല്ലാസം തമ് അസങ്ഗാഗ്നിനാ ദഹ
ബോധത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് വിത്തായി ഉള്ള ആന്തരിക വാസനാരസം തന്നെ മുള ഉയരാൻ കാരണം; അതിനെ അകറ്റത്തിന്റെ അഗ്നിയാൽ ദഹിപ്പിക്കണം.
കുര്വതോ ഽകുര്വതശ് ചൈവ മനസാ യദ് അമജ്ജനമ് । ശുഭാശുഭേഷു കാര്യേഷു തദ് അസങ്ഗം വിദുര് ബുധാഃ
നമുക്ക് ചെയ്യുമ്പോഴും ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് നല്ലതിലോ ചീത്തയിലോ ആകെയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ അകപ്പെടാതിരിക്കുക എന്നതാണ് സത്യമായ വൈരാഗ്യം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അഥ വാ വാസനോത്സാദ ഏവാസങ്ഗ ഇതി സ്മൃതഃ । യയാ കയാചിദ് യുക്ത്യാന്തസ് സമ്പാദയ തമ് ഏവ ഹി
അല്ലെങ്കിൽ, മനസ്സിലെ പഴയ വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് വൈരാഗ്യം എന്ന് പറയുന്നു. അതിനായി എങ്ങനെയായാലും അതു നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
യയൈവ വാ വേത്സി തയാ യുക്ത്യാ പുരുഷയത്നതഃ । വാസനാം കുരു നിര്മൂലാമ് ഏതദ് ഏവ പരം ശിവമ്
നിനക്ക് അറിയാവുന്ന മാർഗം ഉപയോഗിച്ച്, സ്വന്തം ശ്രമത്തിലൂടെ, ആ വാസനകൾ പൂര്ണമായി വേരോടെ കളയണം. ഇതാണ് പരമമായ ശാന്തിയും മോക്ഷവും.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന യഥാ ജാനാസി വാ തഥാ । നിവാരയാഹമ്ഭാവാംശമ് ഏഷോ ഽസൌ വാസനാക്ഷയഃ
നിന്റെ കഴിവും ബുദ്ധിയും ഉപയോഗിച്ച്, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം മനസ്സിൽ നിന്ന് മാറ്റി കളയണം. ഇതാണ് വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വഴി.
നാസ്ത്യ് ഏവ പൌരുഷാദ് അന്യാ സംസാരോത്തരണേ ഗതിഃ । നിരഹമ്ഭാവരൂപേ ഽസ്മിന് വാസനാക്ഷയനാമനി
ഇഹലോകത്തെ കടന്ന് പോവാൻ സ്വന്തം ശ്രമം ഒഴികെ മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല. അഹങ്കാരമില്ലാത്ത ഈ നിലയിൽ, വാസനകൾ നശിക്കുന്നതെന്നാണു പറയുന്നത്.
ആദ്യൈവ സംവിദ് അസ്തീഹ സോ ഽങ്കുരോ ബീജമ് അസ്തി തത് । തത് കര്മ തച് ച പുരുഷസ് തദ് ദൈവം തച് ഛുഭാശുഭമ്
ഇവിടെ ആദിയിൽ ബോധം മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അതാണ് മുള, അതാണ് വിത്ത്, അതാണ് പ്രവർത്തി, അതാണ് മനുഷ്യൻ, അതാണ് വിധി, അതാണ് നല്ലതും ചീത്തയും.
ന ബീജമ് ആദാവ് അസ്ത്യ് അന്യന് നാങ്കുരോ ന ച വാ നരഃ । ന കര്മ ന ച ദൈവാദി കേവലം വിദ് ഉദേതി ഹി
ആദിയിൽ മറ്റൊരു വിത്തും ഇല്ല, മുളയും ഇല്ല, മനുഷ്യനും ഇല്ല, പ്രവർത്തിയും വിധിയും ഒന്നും ഇല്ല—ബോധം മാത്രം ഉദിക്കുന്നു.
നോ ബീജമ് അസ്തി ന കിലാങ്കുരകോ ഽപി വാസ്തി നാപ്യ് അസ്തി കര്മ പുരുഷശ് ച ന വാസ്തി സാധോ । ഏകം തു വിത്ത്വമ് ഉദിതം ഹ്യ് അനയാഭിധാനലക്ഷ്മ്യാ നടസ് സുരനരാസുരശോഭയേവ
വിത്തും ഇല്ല, മുളയും ഇല്ല, പ്രവർത്തിയും ഇല്ല, മനുഷ്യനും ഇല്ല, സദോ. ഈ പേരിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ബോധം മാത്രം ഉദിക്കുന്നു, നടൻ ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും അസുരന്മാരെയും അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.
ഇത്യ് ഏവ നിശ്ചയമ് അനാമയ ഭാവയിത്വാ ത്യക്ത്വാ ഭൃശം പുരുഷകര്മവിചാരശങ്കാമ് । നിര്വാസനസ് സകലസങ്കലനാവിമുക്തസ് സംവിദ്വപുര് നനു യഥാഭിമതേച്ഛമ് ആസ്സ്വ
ഇങ്ങനെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ദു:ഖമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ ആലോചിച്ച്, വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ സംശയങ്ങൾ മുഴുവൻ വിട്ട്, മനസ്സിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാ ഭാവനകളും വിട്ട്, ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ രൂപമായ നീ ഇഷ്ടം പോലെ ശാന്തമായി ഇരിക്കണം.
പ്രശാന്തസര്വേച്ഛമ് അശങ്കമ് അച്ഛചിന്മാത്രസംസ്ഥോ ഽഖിലകാര്യകാരീ । ആത്മൈകരാമḫ പരിപൂര്ണകാമോ ഭവാഭയോ രാമ ശമാഭിരാമഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശമിച്ചവനായി, ഭയവും സംശയവും ഇല്ലാതെ, സുതാര്യമായ ശുദ്ധബോധത്തിൽ മാത്രം നിലകൊണ്ടു, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും നിർവഹിച്ച്, ആത്മാവിൽ മാത്രം ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, എല്ലാ വേതനങ്ങളും നിറഞ്ഞവനായി, ഹേ രാമ, സമാധാനത്തിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവനായി ഇരിക്കണം.
നിത്യമ് അന്തര്മുഖസ് തിഷ്ഠ വീതരാഗോ വിവാസനഃ । ചിന്മാത്രമ് അമലം ശാന്തം ബ്രഹ്മ സര്വത്ര ഭാവയന്
എപ്പോഴും ഉള്ളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കെട്ടി, രാഗം വിട്ട്, മനസ്സിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ശുദ്ധവും നിർമലവും ശാന്തവുമായ ബോധം ബ്രഹ്മം എന്നതിനെ നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുക.
ആകാശവിശദപ്രജ്ഞശ് ചിന്മാത്രൈകഘനസ്ഥിതിഃ । സമസ് സോമ്യസ് സമാനന്ദസ് സദ്ബ്രഹ്മോദ്ബൃംഹിതാശയഃ
ആകാശം പോലെ വ്യക്തമായ ബോധത്തോടെയും, ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ ഏകതയിൽ ഉറച്ചവനായി, മനസ്സിൽ സമത്വവും സൗമ്യതയും സമാനമായ ആനന്ദവും നിറച്ച്, സത്യമായ ബ്രഹ്മം മനസ്സിനെ വിശാലമാക്കുന്നവനായി ഇരിക്കണം.
ശോകേഷ്വ് ആപത്സു ഘോരാസു സങ്കടേഷ്വ് അവടേഷു ച । യഥാപ്രാപ്തേഷു സര്വേഷു ഖര്വേഷൂന്നതിമത്സു ച
ദു:ഖങ്ങളിലും വലിയ അപകടങ്ങളിലും കഷ്ടതകളിലും ഭീഷണികളിലും, താഴ്ന്നതോ ഉയർന്നതോ ആയ ജീവിതത്തിലെ ഏത് സാഹചര്യങ്ങളിലും,
യഥാക്രമം യഥാദേശം കുരു ദുẖഖമ് അദുẖഖിതഃ । ബാഷ്പാക്രന്ദാദിപര്യന്തം വാസനാക്രാന്തമൂഢവത്
സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുസരിച്ച് നീ ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക; ദു:ഖം അനുഭവിക്കുമ്പോഴും മനസ്സിൽ അതിന്റെ ഭാരമില്ലാത്തവനായി ഇരിക്കുക; അകത്തുള്ള വാസനകൾ കൊണ്ടു മറഞ്ഞവനെപ്പോലെ, കണ്ണീരോ വിലാപമോ വരുമ്പോഴും അതിൽ മുഴുകിയവനായി പെരുമാറുക.