സ്ഥാല്യുദഞ്ചനകുമ്ഭാദി യഥാ മൃണ്മാത്രകം തഥാ । ചിത്തമാത്രം ജഗദ് ഇദം ക്ഷീണം തച് ച വിചാരണാത്
പാത്രം, കുഴൽ, കലശം എന്നിവ മണ്ണാണ് പോലെ, ഈ ലോകം മനസ്സാണ്. ആ മനസ്സും ചിന്തയാൽ അകറ്റപ്പെടും.
ആപത്സു സമ്പത്സു ഭവാഭവേഷു ശാന്തൈഷണാഹര്ഷവിഷാദസംവിത് । സാമ്യാദ് അഹമ്ഭാവവിദാ വിമുക്തോ യഥാസ്ഥിതം തിഷ്ഠ വിലീയ വാസ്സ്വ
കഷ്ടത്തിലും സൗഭാഗ്യത്തിലും, ഉണ്ട് എന്നതിലും ഇല്ല എന്നതിലും, ആഗ്രഹം, സന്തോഷം, ദു:ഖം എന്നിവയിൽ സമത്വം പുലർത്തി, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം വിട്ട് മോചിതനായി, നീ സ്വഭാവത്തിൽ നില്ക്കുകയോ ആത്മാവിൽ ലയിക്കുകയോ ചെയ്യാം.
യഥാസ്ഥിതം വസ്ത്വ് അവഗമ്യ സമ്യക് സ്ഥിതോ ഽസി ചേദ് വാ സ്വകുലാമ്ബരേന്ദോ । തദ് ധര്ഷശോകൈഷണദൂഷണാദി വിമുച്യ വാശ്രിത്യ യഥേച്ഛമ് ആസ്സ്വ
നീ വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി അതിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ കുടുംബം, വസ്ത്രം, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, അഹങ്കാരം, ദു:ഖം, ആഗ്രഹം എന്നിവയുടെ കറകൾ വിട്ട്, അതിൽ ആശ്രയിച്ച് ഇഷ്ടംപോലെ ജീവിച്ചാൽ മതി.
ബീജാങ്കുരാണാം പുരുഷകര്മണാം ജന്മകാരിണാമ് । ദൈവശബ്ദാര്ഥയുക്താനാം തത്ത്വം വദ വിഭോ പുനഃ
മഹാനുഭാവാ, വിത്തുകളും മുളകളും മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികളും ജനനത്തിന് കാരണമാകുന്നവയും, 'വിധി' എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം വീണ്ടും ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
ദൈവകര്മാദിപര്യായം ഘടാദിഘടനാവധി । സംവിത്സ്പന്ദനമ് ഏവേദം ലോകേ പുരുഷതാം ഗതമ്
വിധിയും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവൃത്തികളും, കൂസു മുതലായവ ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ എല്ലാം ഈ ലോകത്ത് വ്യക്തിത്വം ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്ന ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനമേയാണു.
സംവിത്സ്പന്ദാദ് ഋതേ പുംസ്ത്വം കര്മ വാ കീദൃശം ഭവേത് । ഘടാവടപടാദ്യാത്മ ഹ്യ് ഏതേനൈവ ജഗത് കൃതമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനം ഇല്ലാതെ വ്യക്തിത്വം എന്നതോ പ്രവൃത്തി എന്നതോ ഉണ്ടാകുമോ? കൂസും മണ്ണും വസ്ത്രം മുതലായവ സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും ഇതിലൂടെയാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
പ്രവര്തതേ ജഗല്ലക്ഷ്മീസ് സംവിത്സ്പന്ദാത് സവാസനാത് । നിവര്തതേ ഹി സംസാരസ് സംവിത്സ്പന്ദാദ് അവാസനാത്
ലോകത്തിലെ ഐശ്വര്യം മനസ്സിലെ ചിന്തകളും വാസനകളും ചേർന്ന് ഉണരുന്ന ബോധം കൊണ്ടാണ് ഉദയിക്കുന്നത്. അതുപോലെ, ബോധം ഉണരുമ്പോഴും വാസനകൾ ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ ജനനമരണചക്രം അവസാനിക്കുന്നു.
അവാസനം ഹി സംവിത്തേസ് സ്പന്ദമ് അസ്പന്ദനം വിദുഃ । സ സ്പന്ദോ ഽപ്യ് അപ്സു ന സ്പന്ദോ യേനാവര്താദി നോഹ്യതേ
ബോധത്തിൽ വാസനകളില്ലായ്മയാണു് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണരൽ ഇല്ലായ്മ എന്നു പറയുന്നത്. വെള്ളത്തിൽ നീക്കം കാണപ്പെടാത്തതുപോലെ, അങ്ങനെയുള്ള ഉണരലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണരൽ അല്ല.
മനാഗ് അപി ന ഭേദോ ഽസ്തി സംവിത്സ്പന്ദമയാത്മനോഃ । കല്പനാംശാദ് ഋതേ രാമ സൃഷ്ടൌ പുരുഷകര്മണോഃ
രാമാ, ബോധത്തിന്റെ ഉണരലിൽ നിന്നുള്ള ആത്മാവിനും യഥാർത്ഥ ആത്മാവിനും സൃഷ്ടിയിലോ മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികളിലോ ഉണ്ടാകുന്ന ഭ്രമം ഒഴികെ ഒരു ചെറിയ വ്യത്യാസം പോലും ഇല്ല.
ജലവീച്യോര് യഥാ ദ്വിത്വം സങ്കല്പോത്ഥം ന വാസ്തവമ് । തഥേഹ ചിത്പരിസ്പന്ദരൂപയോര് ജന്തുകര്മണോഃ
വെള്ളത്തിന്റെയും അതിലെ തിരകളുടെയും ഭേദം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുമാത്രമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. അതുപോലെ തന്നെ, ബോധത്തിന്റെ ഉണരലിന്റെയും ജീവികളുടെ പ്രവൃത്തികളുടെയും ഭേദവും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
കര്മൈവ പുരുഷോ രാമ പുരുഷസ്യൈവ കര്മതാ । ഏതേ ഹ്യ് അഭിന്നേ വിദ്ധി ത്വം യഥാ തുഹിനശീതതേ
രാമാ, പ്രവർത്തിയേയാണ് മനുഷ്യൻ; മനുഷ്യൻ എന്നത് പ്രവർത്തിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. ഇവ രണ്ടും വേറിട്ടതല്ലെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം, എങ്ങനെ തണുപ്പും ഹിമവും വേറിട്ടതല്ലയോ അതുപോലെ.
ഹിമം യത് തദ് യഥാ ശൈത്യം യച് ഛൈത്യം തദ് യഥാ ഹിമമ് । യത് കര്മാസൌ തഥാ ജന്തുര് യോ ജന്തുẖ കര്മ തത് തഥാ
ഹിമം തണുപ്പാണ്, തണുപ്പ് ഹിമമാണ് എന്നപോലെ, ജീവിയും പ്രവർത്തിയും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; പ്രവർത്തിയേയാണ് ജീവൻ, ജീവൻ തന്നെയാണ് പ്രവർത്തി.
സംവിത്സ്പന്ദരസസ്യൈതേ ദൈവകര്മനരാദയഃ । പര്യായശബ്ദാ ന പുനḫ പൃഥക് കര്മാദയസ് സ്ഥിതാഃ
ദൈവം, പ്രവർത്തി, മനുഷ്യൻ എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നവയെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനത്തിന് പകരം പറയുന്ന പേരുകളാണ്; ഇവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ വേറിട്ടുള്ളവയല്ല.
സ്പന്ദാത് സംവിജ് ജഗദ്ബീജമ് അസ്പന്ദാദ് യാത്യ് അബീജതാമ് । അങ്കുരശ് ച തദ് ഏവാന്തസ്സ്ഥിതത്വാദ് അങ്കുരശ്രിയഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനത്തിൽ നിന്നാണ് ലോകത്തിന്റെ വിത്ത് ഉദിക്കുന്നത്; അതിന്റെ അഭാവത്തിൽ വിത്ത് ഇല്ലാതാകുന്നു. അതിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് മുളയും, മുളയുടെ മഹിമയും അതിനുള്ളിലാണ്.
ചിത്ത്വം ച ക്വചിദ് അസ്പന്ദം ക്വചിത് സ്പന്ദി സ്വഭാവതഃ । അനന്തമ് ഏകാര്ണവവദ് അദിക്കാലക്രമം സ്ഥിതമ്
ചിത്തം ചിലപ്പോള് ശാന്തമായിരിക്കും, ചിലപ്പോള് സ്വഭാവപ്രകാരം ചലനമുണ്ടാകും; അതു ഒരു സമുദ്രംപോലെ അനന്തമായി, ദിക്കുകളും കാലക്രമവും അതിജീവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
സംവിത്സ്പന്ദോ വാസനാവാന് ഇഹ ബീജമ് അകാരണമ് । ഭൂത്വാ കാരണതാമ് ഏതി ദേഹാദേര് അങ്കുരാവലേഃ
ബോധത്തിന്റെ ചലനം, വാസനകളോടുകൂടി, ഇവിടെ കാരണം ഇല്ലാത്ത വിത്തായി നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നീട് അതു തന്നെ കാരണം ആയി മാറി ശരീരാദികളുടെ മുളകളായി വളരുന്നു.
തൃണവല്ലീലതാഗുല്മബീജാങ്കുരഗതേര് അപി । ബീജം സംവിത്സ്പന്ദ ഏവ തസ്യ ബീജം ന വിദ്യതേ
പുല്ല്, വളര്ച്ച, പുല്ല്ത്തടി എന്നിവയുടെ വിത്തും മുളയും എന്ന ക്രമത്തിലും, അവയുടെ വിത്ത് ബോധത്തിന്റെ ചലനമേയാണു്; അതിന് വേറൊരു വിത്ത് ഇല്ല.
ന ബീജാങ്കുരയോര് ഭേദോ വിദ്യതേ ഽഗ്ന്യൌഷ്ണ്യയോര് ഇവ । ബീജമ് ഏവാങ്കുരം വിദ്ധി വിദ്ധി കര്മൈവ മാനവമ്
വിത്തിനും മുളയ്ക്കും തീയും ചൂടിനുംപോലെ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; വിത്ത് തന്നെയാണ് മുള, അതുപോലെ തന്നെ കര്മ്മം തന്നെയാണ് മനുഷ്യന് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
സംവിത് സ്ഫുരന്തീ ഭൂകോശേ കരോതി സ്ഥാവരാങ്കുരമ് । സ്ഥൂലാന് സൂക്ഷ്മാന് മൃദൂന് ക്രൂരാന് പയോ ബുദ്ബുദകാന് ഇവ
ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിലൊളിച്ചിരിക്കുന്ന ചൈതന്യം, ജലംപോലെ ബുഡ്ബുദങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, നിലനിൽക്കുന്ന മുളകളും, വലുതും ചെറുതും, മൃദുവും കടുത്തതുമായവയും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
വിദാ വിനാ ധരാകോശാദ് അത്യന്തപരിപേലവാത് । അങ്കുരാന് വജ്രസാരാംശ് ച ക ഉല്ലാസയിതും ക്ഷമഃ
ഭൂമിയുടെ ആവർണത്തിന് പുറത്തു, അതിന്റെ അത്യന്തം സുഖുമത്വം കാരണം, ആരാണ് അത്രയും മൃദുവോ കഠിനമോ ആയ മുളകൾ ഉണർത്താൻ കഴിയുക?
പ്രാണിവീര്യരസാന്തസ്സ്ഥാ സംവിജ് ജങ്ഗമമ് ആതതമ് । തനോതി ലതികാന്തസ്സ്ഥോ രസḫ പുഷ്പഫലം യഥാ
ജീവികളുടെ ജീവശക്തിയുടെ ആന്തരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ചൈതന്യം, ചലിക്കുന്നവയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; വള്ളിയുടെ ഉള്ളിലെ രസംപോലെ പൂവും പഴവും ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
യദി സര്വഗതാ സംവിദ് ഭവേന് നാതിബലീയസീ । തത് ക ഉല്ലാസനേ ശക്തസ് സ്യാദ് ഏവാസുരഭൂഭൃതാമ്
സർവവ്യാപിയായ ചൈതന്യം അത്ര ശക്തിയുള്ളതല്ലെങ്കിൽ, താഴ്ന്ന മരങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും ഉണർത്താൻ ആര്ക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു?
ജങ്ഗമാനാം സ്ഥാവരാണാമ് ഏതദ് ആദ്യം ഹി ബീജകമ് । സംവിദ്വിസ്ഫുരണാമാത്രമ് അസ്യ ബീജം ന വിദ്യതേ
ചലിക്കുന്നവർക്കും അചലന്മാർക്കും ഈ ബോധത്തിന്റെ സ്പന്ദനം തന്നെയാണ് ആദി വിത്ത്; ഇതിന് വേറൊരു വിത്ത് ഇല്ല.
ബീജാങ്കുരവികല്പാനാം ക്രിയാപുരുഷകര്മണാമ് । ഊര്മിവീചിതരങ്ഗാനാം നാമ്നി ഭേദോ ന വസ്തുനി
വിത്ത്, മുള, പ്രവർത്തി, ചെയ്യുന്നവൻ, തിരമാല, ചെറുതിര, വലിയതീരം — ഇവയ്ക്കെല്ലാം വ്യത്യാസം പേരിലാണ്, വാസ്തവത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
ദ്വിത്വം നൃകര്മണോര് യസ്യ ബീജാങ്കുരധിയാത്തയോഃ । വിപശ്ചിത്പശവേ തസ്മൈ മഹതേ ഽസ്തു സദാ നമഃ
വിത്തും മുളയും, പ്രവർത്തിയും അതിന്റെ കർത്താവും വെറും ധാരണകളാണെന്ന് കാണുന്ന ആ മഹാനായവനോട് ജ്ഞാനികളും സാധാരണവരും എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു.
സംവിത്തേര് ജന്മബീജസ്യ യോ ഽന്തസ്സ്ഥോ വാസനാരസഃ । സ കരോത്യ് അങ്കുരോല്ലാസം തമ് അസങ്ഗാഗ്നിനാ ദഹ
ബോധത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് വിത്തായി ഉള്ള ആന്തരിക വാസനാരസം തന്നെ മുള ഉയരാൻ കാരണം; അതിനെ അകറ്റത്തിന്റെ അഗ്നിയാൽ ദഹിപ്പിക്കണം.
കുര്വതോ ഽകുര്വതശ് ചൈവ മനസാ യദ് അമജ്ജനമ് । ശുഭാശുഭേഷു കാര്യേഷു തദ് അസങ്ഗം വിദുര് ബുധാഃ
നമുക്ക് ചെയ്യുമ്പോഴും ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് നല്ലതിലോ ചീത്തയിലോ ആകെയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ അകപ്പെടാതിരിക്കുക എന്നതാണ് സത്യമായ വൈരാഗ്യം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അഥ വാ വാസനോത്സാദ ഏവാസങ്ഗ ഇതി സ്മൃതഃ । യയാ കയാചിദ് യുക്ത്യാന്തസ് സമ്പാദയ തമ് ഏവ ഹി
അല്ലെങ്കിൽ, മനസ്സിലെ പഴയ വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് വൈരാഗ്യം എന്ന് പറയുന്നു. അതിനായി എങ്ങനെയായാലും അതു നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
യയൈവ വാ വേത്സി തയാ യുക്ത്യാ പുരുഷയത്നതഃ । വാസനാം കുരു നിര്മൂലാമ് ഏതദ് ഏവ പരം ശിവമ്
നിനക്ക് അറിയാവുന്ന മാർഗം ഉപയോഗിച്ച്, സ്വന്തം ശ്രമത്തിലൂടെ, ആ വാസനകൾ പൂര്ണമായി വേരോടെ കളയണം. ഇതാണ് പരമമായ ശാന്തിയും മോക്ഷവും.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന യഥാ ജാനാസി വാ തഥാ । നിവാരയാഹമ്ഭാവാംശമ് ഏഷോ ഽസൌ വാസനാക്ഷയഃ
നിന്റെ കഴിവും ബുദ്ധിയും ഉപയോഗിച്ച്, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം മനസ്സിൽ നിന്ന് മാറ്റി കളയണം. ഇതാണ് വാസനകൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വഴി.