വേദനാത്മാ രസോ ഽസ്ത്യ് അന്യ ഇതി യാ പ്രതിഭാ സ്ഥിരാ । ഏഷാവിദ്യാ ഭ്രമസ് ത്വ് ഏഷ ഏഷ സംസാര ആതതഃ
വേദനയുടെ രസത്തിനുപുറമേ മറ്റൊരു സാരം ഉണ്ടെന്ന ഉറച്ച ധാരണ തന്നെയാണ് അജ്ഞാനം, ഭ്രമം, ലോകസഞ്ചാരത്തിന്റെ വ്യാപ്തി.
അനാലോചനസംസിദ്ധ ആലോകേനൈഷ നശ്യതി । അസദാത്മാ സദാഭാസോ ബാലവേതാലവത് ക്ഷണാത്
ആലോചനയില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ഭ്രമം പ്രകാശം ലഭിച്ചാൽ നശിക്കും; അസത്യം സത്യമെന്നു തോന്നുന്ന ഈ ഭ്രമം കുട്ടികളുടെ ഭ്രാന്തുപോലെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
സര്വദൃശ്യദൃശോ ബോധേ ബോധസാരതയൈകതാമ് । യാന്ത്യ് അശേഷമഹീപീഠസരിത്പൂര ഇവാര്ണവേ
ലോകത്തിലെ എല്ലാം കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളും അവയെ കാണുന്നവനും, അവബോധത്തിന്റെ സാരത്തിൽ ഒറ്റയാകുന്നു — ഭൂമിയിലെ എല്ലാ നദികളും സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നതുപോലെ.
മൃണ്മയം ഹി യഥാ ഭാണ്ഡം മൃച്ഛൂന്യം തു ന ലഭ്യതേ । ചിന്മയം ഹി തഥാ ചേത്യം ചിച്ഛൂന്യം തു നോപലഭ്യതേ
കല്ല് കൊണ്ടാണ് ഒരു പാത്രം ഉണ്ടാകുന്നത്, പക്ഷേ പാത്രം എന്ന രൂപം ഇല്ലാതെ കല്ല് മാത്രം കാണാനാവില്ല. അതുപോലെ, ചിന്തനയിൽ കാണുന്നവയെല്ലാം അവബോധത്തിൽ നിന്നാണ്, എന്നാൽ ഉള്ളടക്കമില്ലാത്ത അവബോധം കാണാനാവില്ല.
ബോധാവബുദ്ധം യദ് വസ്തു ബോധ ഏവ തദ് ഉച്യതേ । നാബോധം ബുധ്യതേ ബോധോ വൈരൂപ്യാത് തേന നാന്യഥാ
അവബോധത്തിൽ തിരിച്ചറിയുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം അവബോധം തന്നെയാണ്; അവബോധമല്ലാത്തത് ഒരിക്കലും അവബോധമായി അറിയപ്പെടില്ല, കാരണം അതു വിരുദ്ധമാണ്.
ദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃശ്യേഷു പ്രത്യേകം ബോധമാത്രതാ । സാരസ് തേന തദന്യത്വം നാസ്തി കിഞ്ചിത് ഖപുഷ്പവത്
കാണുന്നവനും, കാണുന്നതും, കാണപ്പെടുന്നതും — ഇതൊന്നൊന്നിലും ശുദ്ധമായ അവബോധം മാത്രമേയുള്ളൂ. അതിനാൽ അതിനേക്കാൾ വേറൊന്നുമില്ല, ആകാശത്തിൽ പൂവ് ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
സജാതീയസ് സജാതീയേനൈകതാമ് അനുഗച്ഛതി । അന്യോഽന്യാനുഭവസ് തേന ഭവത്യ് ഏകത്വനിശ്ചയഃ
ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളത് അതിന്റെ തുല്യരൂപത്തോടൊപ്പം ഐക്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ പരസ്പര അനുഭവത്തിലൂടെ ഏകത്വം ഉറപ്പാകുന്നു.
യദി കാഷ്ഠോപലാദീനാം ന ഭവേദ് ബോധരൂപതാ । തത് സദാനുപലമ്ഭസ് സ്യാദ് ഏതേഷാമ് അസതാമ് ഇവ
മരം, കല്ല് തുടങ്ങിയവ ബോധസ്വഭാവമുള്ളതല്ലെങ്കിൽ, അവയെ ഒരിക്കലും കാണാനാവില്ല; അതിനാൽ അവ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതുപോലെ തന്നെ ആയിരിക്കും.
യദാ ത്വ് അശേഷാ ദൃശ്യശ്രീര് ബോധമാത്രൈകരൂപിണീ । തദാന്യേവാപ്യ് അനന്യൈവ സതീ ബോധേന ബോധ്യതേ
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങളുടെ ഭംഗിയും ഒരേ ബോധരൂപമായിരിക്കുമ്പോൾ, അവ വേറൊന്നായി തോന്നിയാലും, ബോധം കൊണ്ടുതന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു, കാരണം അതിൽ നിന്ന് വേറൊന്നല്ല.
സര്വം ജഗദ്ഗതം ദൃശ്യം ബോധമാത്രമ് ഇദം തതമ് । സ്പന്ദമാത്രം യഥാ വായുര് ജലമാത്രം യഥാര്ണവഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ബോധം മാത്രമാണ് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. കാറ്റ് സ്പന്ദനം മാത്രമാണെന്നതുപോലെയും സമുദ്രം വെള്ളം മാത്രമാണെന്നതുപോലെയും.
മിശ്രീഭൂതാ അപി ഹ്യ് ഏതേ ജതുകാഷ്ഠാദയോ യഥാ । മിഥോഽനനുഭവാമിശ്രാ ഐക്യം ഹ്യ് അനുഭവോ മിഥഃ
ജതുകവും കട്ടയും ഒന്നിച്ച് ചേർത്താലും, അവ തമ്മിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ കലരുന്നില്ലല്ലോ. അങ്ങനെ തന്നെ, പരസ്പരം അനുഭവം ഇല്ലാതെ, വെറും ചേർന്നിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഐക്യം ഉണ്ടാകില്ല. ഐക്യം ഉണ്ടാകുന്നത് പരസ്പര അനുഭവം ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ്.
അന്യോഽന്യാനുഭവോ ഹ്യ് ഐക്യമ് ഐക്യം ത്വ് അന്യോഽന്യവേദനമ് । യഥാമ്ഭസോẖ ക്ഷീരയോര് വാ ന കാഷ്ഠജതുനോര് ഇവ
പരസ്പര അനുഭവം ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ് യഥാർത്ഥ ഐക്യം. ഐക്യം എന്നത് പരസ്പരം അറിയലാണ്. അതു കട്ടയും ജതുകവും പോലെ അല്ല, വെള്ളവും പാലും കലരുന്നതുപോലെയാണ്.
അഹമ് ഇത്യ് ഏവ ബന്ധായ നാഹമ് ഇത്യ് ഏവ മുക്തയേ । ഏതാവന്മാത്രകേ ഭദ്രേ സ്വായത്തേ കിമ് അശക്തതാ
ഞാൻ എന്ന ചിന്തയാണ് ബന്ധത്തിന് കാരണം; ഞാൻ ഇല്ല എന്ന ചിന്തയാണ് മോക്ഷത്തിന് വഴിയാക്കുന്നത്. ഇത്രയേ ഉള്ളതാണെങ്കിൽ, അതും നിന്റെ കൈവശമാണെങ്കിൽ, എന്തിനാണ് നിനക്ക് അശക്തതയോ അകമഴിഞ്ഞതോ?
ചന്ദ്രദ്വയപ്രത്യയവന് മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുബുദ്ധിവത് । കിമ് അനുത്ഥിത ഏവായമ് അസദ് ഏവാഹമ് ഉത്ഥിതഃ
രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരുണ്ടെന്ന വിശ്വാസം, മൃഗതൃഷ്ണയിൽ വെള്ളം കാണുന്ന ബോധം ഇവ പോലെ, അതു ഉദയിച്ചില്ലെങ്കിൽ അതു അസത്യമാണ്; ഉദയിച്ചാലും അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
മമേദമ് ഇതി ബന്ധായ ന മമേത്യ് ഏവ മുക്തയേ । ഏതാവന്മാത്രകേ വസ്തുന്യ് ആത്മായത്തേ കിമ് അജ്ഞതാ
ഇത് എന്റെതാണെന്ന് കരുതുന്നത് ബന്ധനത്തിനാണ് കാരണമാകുന്നത്; ഇത് എന്റെതല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നത് മോക്ഷത്തിനാണ് വഴി തുറക്കുന്നത്. വസ്തുത ഇത്രയാണെന്നും അതെല്ലാം ആത്മാവിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നുമാണ് സത്യം; അപ്പോൾ അവിടെയെന്തിനാണ് അജ്ഞാനം ഉണ്ടാകേണ്ടത്?
യẖ കാഷ്ഠബദരന്യായോ യോ ഘടാകാശയോസ് സ്ഥിതഃ । സ സമ്ബന്ധോ ഽപി നൈവൈക്യമ് ഐക്യമ് അന്യോഽന്യവേദനമ്
മരവും ബദരിക്കായയും തമ്മിലുള്ള ഉപമയോ, കുഴിയിലെയും പുറത്തെയും ആകാശം തമ്മിലുള്ള ഉപമയോ, അവയുടെ ബന്ധം യഥാർത്ഥ ഐക്യമായില്ല; യഥാർത്ഥ ഐക്യം പരസ്പര അറിവിലാണ്.
അന്യോഽന്യവേദനം ത്വ് ഐക്യം ഭാഗശോ ഗതമ് അപ്യ് അലമ് । അജഡം തജ് ജഡം വാപി നൈകം രൂപം വിമുഞ്ചതി
പക്ഷേ, പരസ്പരം അറിയുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഐക്യം—even അതു ഭാഗികമായാലും മതിയാകുന്നു. അതു ചൈതന്യമോ ജഡമോ ആയാലും, അതിന്റെ സ്വരൂപം വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.
നാജഡോ ജഡതാമ് ഏതി സ്വഭാവാ ഹ്യ് അനപായിനഃ । യച് ചാജഡം ജഡം ദൃഷ്ടം ദൃഷ്ടേ തത്രാസ്തി നൈകതാ
ചൈതന്യം ജഡതയിലേക്ക് മാറുന്നില്ല, കാരണം അവയുടെ സ്വഭാവം മാറാത്തതാണ്. ചൈതന്യം ജഡമായി കാണുമ്പോൾ, അതിൽ യഥാർത്ഥ ഐക്യം ഇല്ല.
വാസനാവേശവലിതാẖ കുവികാരശതാത്മഭിഃ । സംസാരാരണ്യകുഹരേ നൃത്യന്തി ഹതകര്മഭിഃ
മനസ്സിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന പഴയ ആസക്തികൾ കൊണ്ട് ആൾകൾ വളരെയധികം തെറ്റായ ചിന്തകളോടെ, ലോകജീവിതം എന്ന കാടിന്റെ ഇരുണ്ട ഗുഹയിൽ, ദുർഭാഗ്യകരമായ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടു നയിക്കപ്പെടുന്നു പോലെ, അകത്തകത്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നവരെപ്പോലെ അലയുന്നു.
വാസനാരജ്ജുനാ കൃഷ്ടാ ദൂരം നീതാസ് സ്വകര്മഭിഃ । വ്രജന്ത്യ് അധോഽധോ ധാവന്തശ് ശിലാശ് ശൈലച്യുതാ ഇവ
ആസക്തികളുടെ കയറിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടു, തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ട് ദൂരേയ്ക്ക് ഇഴയ്ക്കപ്പെടുന്നവർ, പർവ്വതത്തിൽ നിന്നു വീഴുന്ന കല്ലുകൾ പോലെ, താഴേക്ക് താഴേക്ക് വീണുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
വ്യൂഢാനാം വാസനാവാതൈര് നൃതൃണാനാമ് ഇതസ് തതഃ । താന്യ് ആപതന്തി ദുẖഖാനി യാനി വക്തും ന പാര്യതേ
ആസക്തികളുടെ കാറ്റിൽ ആൾമക്കളുടെ മനസ്സ് ഇവിടെ അവിടെ അലയുമ്പോൾ, പറയാൻ പോലും കഴിയാത്തവിധം വലിയ ദു:ഖങ്ങൾ അവരെ പിടികൂടുന്നു.
ഭ്രാന്ത്യാ ഭൃശം കരതലാഹതകന്ദുകാഭം ലോകാḫ പതന്തി നിരയേഷു രയേണ രക്താഃ । ക്ലേദേന തത്ര പരിജര്ജരതാം പ്രയാതാẖ കാലാന്തരേണ പുനര് അന്യനിഭാ ഭവന്തി
ഭ്രമയാൽ, കൈകൊണ്ട് അടിച്ച കന്തുപോലെ, ആളുകൾ ആസക്തിയിൽ പെട്ട് നരകങ്ങളിൽ വീഴുന്നു; അവിടെ, കാലക്രമത്തിൽ, ദു:ഖത്തിൽ ചുരുങ്ങി, പിന്നെ വേറിട്ട രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
സംസാരമാര്ഗേ ഗഹനേ പതിതസ്യാപതന്തി ഹി । വൃത്തവൃത്താന്തലക്ഷ്യാണി കാഷ്ഠാ ഇവ ഘനാഗമേ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ കാട്ടുവഴിയിൽ വീണുപോയവർക്കു സംഭവങ്ങളും അവയുടെ ഫലങ്ങളും കാട്ടിൽ കാറ്റടിച്ചപ്പോൾ മരക്കഷ്ണങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ തലയിൽ പതിക്കും.
സര്വ ഏവ ത്വ് ഇമേ ഭാവാḫ പരസ്പരമ് അസങ്ഗിനഃ । അടവ്യാമ് ഉപലാനീവ ഭാവനൈതേഷു ശൃങ്ഖലാ
എന്നാൽ ഈ അവസ്ഥകൾ എല്ലാം തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലാത്തവയാണ്; കാട്ടിലെ കല്ലുകൾപോലെയാണ് അവ. ഇവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് മനസ്സിന്റെ കെട്ടുകഥകളാണ്.
ചിത്തമ് ആന്ധ്യായ വൃത്താന്തദ്രുമൈര് ഗഹനയന് സ്ഥിതഃ । രസരഞ്ജനയാ ലോകോ വസന്ത ഇവ കാനനമ്
മനസ്സ് അജ്ഞതകൊണ്ട് സംഭവങ്ങളുടെ മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ കുടുങ്ങി നിൽക്കുന്നു. ആസ്വാദനത്തിന്റെ നിറംപിടിച്ച ലോകം വസന്തകാലത്തെ കാട്ടുപോലെയാണ്.
അഹോ ബത വിചിത്രാണി വാസനാവശതോ ഽവശൈഃ । ഭൂതകൈര് അനുഭൂയന്തേ സുഖദുẖഖാനി ജന്മസു
അയ്യോ, വാസനകളുടെ പിടിയിലായി, ജീവികൾ പല ജന്മങ്ങളിലും സന്തോഷവും ദുഃഖവും ചെയ്യാനാവാതെ അനുഭവിക്കുന്നത് എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്!
അഹോ ബതാതിവിഷമാ വാസനാ യദ്വശാജ് ജനൈഃ । അവിദ്യമാന ഏവായം ഭ്രമോ ഽന്തര് അനുഭൂയതേ
അയ്യോ, ഈ മനസ്സിലുള്ള പഴയ സ്വഭാവങ്ങൾ എത്രയോ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്! അവ കാരണം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും, ഉള്ളതുപോലെ ആളുകൾക്കുള്ളിൽ ഭ്രമം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ആഹ്ലാദിനോ ഽമൃതവതശ് ശുദ്ധസ്യാലോകകാരിണഃ । ശീതലസ്യാഖിലാര്ഥേഷു ജ്ഞസ്യേന്ദോശ് ച കിമ് അന്തരമ്
സന്തോഷവും, വിശുദ്ധിയും, തണുപ്പും, എല്ലാറ്റിലും പ്രകാശവും നിറഞ്ഞ ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സിന്, ആഹ്ലാദം നൽകുന്ന, അമൃതംപോലെയുള്ള, ശുദ്ധമായ, പ്രകാശം പകരുന്ന, തണുത്ത ചന്ദ്രനോട് എന്ത് വ്യത്യാസമുണ്ട്?
പൂര്വാപരമ് അനാലോച്യ യത് കിഞ്ചിദ് അഭിവാഞ്ഛതഃ । നിര്മര്യാദസ്യ മൂഢസ്യ ബാലസ്യ ച കിമ് അന്തരമ്
മുന്പും പിന്നെയും ആലോചിക്കാതെ എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുന്ന, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത, അജ്ഞാനിയായ ഒരാളും ഒരു കുട്ടിയും തമ്മിൽ എന്ത് വ്യത്യാസമുണ്ട്?
ലബ്ധമ് ആപ്രാണപര്യന്തം ശുഭാശുഭമ് അനുജ്ഝതോഃ । ആമിഷേ കോ വിശേഷോ ഽസ്തി വദ മാര്ജാരമൂഢയോഃ
നല്ലതോ ചീത്തയോ കിട്ടിയാൽ, ജീവൻവരെ അതു വിട്ടുവിടാതെ പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഒരു മണ്ടനും ഒരു പൂച്ചയും ഭക്ഷണത്തിനായി ഓടുമ്പോൾ有什么 വ്യത്യാസമുണ്ട്? പറയൂ.