ന കഞ്ചിദ് രസമ് ആദത്തേ നഷ്ടൈവാപി ന നശ്യതി । ന പുഷ്പിതാ ന ഫലിതാ തൃഷ്ണാ ശുഷ്കലതേവ നഃ
渴望ം ഉണങ്ങിയ ഒരു വിളമ്പുപോലെയാണ്; അതിന് ഒരു രസം പോലും സ്വീകരിക്കാനാവില്ല, നഷ്ടമായാലും അതു നശിക്കാറില്ല. അതിന് neither പൂക്കളോ ഫലങ്ങളോ ഉണ്ടാകാറില്ല.
കര്മ മര്മണി നിര്മഗ്നം വാസനാഖ്യമ് അശര്മണേ । ജീവിതം ജന്മനേ ജീര്ണം നൈവോത്തീര്ണോ ഭവാര്ണവഃ
കര്മ്മങ്ങളുടെ ആഴത്തില് മുങ്ങിയ വാസന എന്നത് സന്തോഷം നല്കുന്നില്ല; ജന്മങ്ങള് ആവര്ത്തിച്ച് ക്ഷീണിച്ച ജീവിതം ഭവസമുദ്രം കടക്കാന് കഴിയുന്നില്ല.
ദിനാനുദിനമ് ഉച്ഛൂനാ ഭോഗാശാ ഭയദായിനീ । പൂര്ണാപൂര്ണാത്മനി ക്ഷീണാ ശ്വഭ്രകണ്ടകവൃക്ഷവത്
ദിവസം കഴിഞ്ഞ് ദിവസം, ആസ്വാദനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം, ഭയമുണ്ടാക്കുന്ന അതു, ഒരിക്കൽ നിറഞ്ഞതും ഒരിക്കൽ ശൂന്യവുമായ മനസ്സിൽ, കുഴിയിലുണ്ടായുള്ള മുള്ളുള്ള വൃക്ഷംപോലെ, ക്രമേണ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു.
ചിന്താജ്വരവികാരിണ്യാ ലക്ഷ്മ്യാẖ ഖലു മഹാപദഃ । സമ്പന് നാമ കൃതം സാപി വിപ്രലമ്ഭേന ജൃമ്ഭതേ
ചിന്തയുടെ പനി ബാധിച്ച സമ്പത്ത് വാസ്തവത്തിൽ വലിയ ദുർഭാഗ്യമാണ്; സമൃദ്ധി എന്ന പേരിൽ പോലും, നിരാശയോടെയാണ് അതു വളരുന്നത്.
അന്തസ്സ്ഫുരിതരത്നേഹം ഭാസുരം ചാന്ധകോടരമ് । കല്ലോലകലിലം ശൂന്യം ചേതശ് ശുഷ്കാബ്ധിദുര്ഭഗമ്
എന്റെ മനസ്സിൽ അകത്തുനിന്ന് രത്നങ്ങൾ തെളിഞ്ഞിരുന്നാലും, അതു പ്രകാശമുള്ള ഇരുണ്ട ഗുഹപോലെയാണ്; തിരമാലകളാൽ കലങ്ങിയ, ശൂന്യവും വരണ്ട സമുദ്രംപോലെയും അതിൽ കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുമുണ്ട്.
മാമ് ഇന്ദ്രിയാര്ഥൈകപരം ന സ്പൃശന്തി വിവേകിനഃ । സകണ്ടകമ് അമേധ്യസ്ഥം ശ്ലേഷ്മാതകമ് ഇവ ദ്രുമമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടരായവർക്കുള്ള വസ്തുക്കൾ വിവേകമുള്ളവരെ സ്പർശിക്കാറില്ല; മലിനവും മുള്ളും നിറഞ്ഞ ഒരു മരമുപോലെ അവയെ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
അസദ് ഏവ മഹാരമ്ഭം വല്ഗദര്ജുനവാതവത് । മനോ രമണമ് അപ്രാപ്തം ശൂന്യം ദുẖഖായ വല്ഗതി
വലിയ കാറ്റ് പൊടിയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, മനസ്സും ആനന്ദം കണ്ടെത്താതെ ശൂന്യത്തിലേക്ക് അലയുന്നു; അതിന്റെ ഫലം ദു:ഖം മാത്രമാണ്.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസമ്പര്കചന്ദ്രതാരകധാരിണീ । അഹമ്ഭാവോല്ലസദ്യക്ഷാ ക്ഷീണാ നാജ്ഞാനയാമിനീ
ശാസ്ത്രവും സജ്ജനസംഗമവും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളുമെന്നു അലങ്കരിച്ച അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള യക്ഷൻ മങ്ങിപ്പോയി; അജ്ഞാനത്തിന്റെ രാത്രിയും അവസാനിച്ചു.
അജ്ഞാനധ്വാന്തമത്തേഭസിംഹẖ കര്മതൃണാനലഃ । ഉദിതോ ന വിവേകാര്കോ വാസനാരജനീക്ഷയഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതയും മദമായ ആനയും സിംഹവും, കർമ്മത്തിന്റെ പുല്ല് കത്തിക്കുന്ന അഗ്നിയും ഇല്ലാതാക്കുന്ന വിവേകസൂര്യൻ ഇതുവരെ ഉദിച്ചിട്ടില്ല; വാസനകളുടെ പടർപ്പും അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അവസ്തു വസ്തുവദ് ബുദ്ധം മത്തശ് ചിത്തമതങ്ഗജഃ । ഇന്ദ്രിയാണി നികൃന്തന്തി ന ജാനേ കിം ഭവിഷ്യതി
അസത്യം സത്യമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്ന മദമായ മനസ്സെന്ന ആന ബുദ്ധിയെ ആക്രമിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിനെ വെട്ടിക്കളയുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലം എന്താവുമെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല.
ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിര് അപി പ്രാജ്ഞൈര് ആശ്രിതാ തരണായ യാ । സാപ്യ് അദൃഷ്ടിര് ഇവാന്ധ്യായ വാസനാവേശകാരിണീ
പണ്ഡിതന്മാർ ആശ്രയിക്കുന്ന ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയും, മനസ്സിലുള്ള പഴയ വാസനകൾ ശക്തമായാൽ, അന്ധത്വം പോലെയായി ഉപകാരമില്ലാത്തതാകുന്നു.
തദ് ഏവമ് അതിസമ്മോഹേ യത് കാര്യമ് ഇഹ ദാരുണേ । ഉദര്കശ്രേയസേ താത തന് മേ കഥയ പൃച്ഛതേ
ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ വലിയ മായയിൽ ആകുമ്പോൾ, നല്ല ഫലത്തിനായി എന്ത് ചെയ്യണം? അച്ഛാ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, ദയവായി അതു പറയൂ.
ശാമ്യന്തി മോഹമിഹികാശ് ശരദീവ സാധൌ പ്രാപ്തേ ഭവന്തി വിമലാശ് ച തഥാഖിലാശാഃ । സത്യേതി വാഗ് ഭവതു സാധുജനോപഗീതാ മദ്ബോധനേന ഭവതാ ഭവശാന്തിദേന
ശരത്കാലത്ത് ആകാശം തെളിയുന്നതുപോലെ, മായയുടെ മൂടൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു; അതുപോലെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശുദ്ധമാകുന്നു. സത്പുരുഷന്മാർ പാടുന്ന സത്യം, അച്ഛാ, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ വഴി പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ; നിങ്ങളുടെ ജ്ഞാനത്താൽ ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷശാന്തി ലഭിക്കുന്നു.
സംവേദനം ഭാവനം ച വാസനാ കലനേതി ച । അനര്ഥായേഹ ശബ്ദാര്ഥോ വിഗതാര്ഥോ വിജൃമ്ഭതേ
ഇവിടെ 'അനുഭവം', 'ചിന്ത', 'വാസന' എന്നിങ്ങനെ പറയുന്ന വാക്കുകൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യാർത്ഥം ഇല്ലാതായി, വെറുതെ അർത്ഥം കൂടാതെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
വേദനം ഭാവനം വിദ്ധി സര്വദോഷസമാശ്രയമ് । അസ്മിന്ന് ഏവാപദസ് സന്തി ലതാ മധുരസേ യഥാ
അനുഭവവും ഭാവനയും എല്ലായ്പ്പോഴും ദോഷങ്ങളുടെ ആധാരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ രണ്ടിലും, വള്ളിയുടെ മധുരരസത്തിൽ ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ദുർഘടനകൾ ഉദിക്കുന്നു.
സംസാരമാര്ഗേ ഗഹനേ വാസനാവേശവാഹിനഃ । ഉപയാതി വിചിത്രോച്ചൈര് വൃത്തവൃത്താന്തസന്തതിഃ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ കനത്ത പാതയിൽ, വാസനകളുടെ ശക്തിയിൽ ചുമന്നു, വിവിധമായ സംഭവങ്ങളുടെ നിര, പലപ്പോഴും ഉയരങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നു.
വിവേകിനോ വാസനയാ സഹ സംസാരസമ്ഭ്രമഃ । ക്ഷീയതേ മാധവസ്യാന്തേ ശനൈര് വനമ് ഇവാരസമ്
വിവേകമുള്ളവനു വേണ്ടി, വാസനകളോടൊപ്പം ലോകസംസാരത്തിന്റെ ആശങ്കയും, വസന്തകാലാവസാനത്തിൽ രുചിയില്ലാത്ത കാടുപോലെ, പതിയെ കുറയുന്നു.
അസ്യാസ് സംസൃതിസല്ലക്യാ വാസനോത്സേധകാരിണീ । കദല്യാ ഘനജാലിന്യാ രസലേഖേവ മാധവീ
ഈ ജനനമരണചക്രത്തിന്റെ വള്ളിയിൽ, വാസനകളെ നശിപ്പിക്കുന്നതെന്തെന്നാൽ, കനത്ത വാഴക്കുലയിൽ മധുരത്തിന്റെ ഒരു രേഖപോലെയാണ് മാധവീ വള്ളി.
സംസാരാബ്ധിതയോദേതി വാസനാത്മാ രസശ് ചിതൌ । യഥാ വനതയാന്തസ്സ്ഥോ മധുമാസരസẖ ക്ഷിതൌ
ലോകസമുദ്രത്തിൽ ഉദയിക്കുന്ന വാസനയുടെ സാരം മനസ്സിൽ രസംപോലെ പ്രകടമാകുന്നു; അതുപോലെ, വനത്തിനുള്ളിൽ വസന്തകാലത്തിന്റെ രസം മണ്ണിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ചിന്മാത്രാദ് അമലാച് ഛൂന്യാദ് ഋതേ കിഞ്ചിന് ന വിദ്യതേ । നാന്യത് ക്വചിദ് അപര്യന്തേ ഖേ ശൂന്യത്വേതരദ് യഥാ
ശുദ്ധമായ മനസ്സിനും നിർമലമായ ശൂന്യതയ്ക്കുമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല; അനന്തമായ ആകാശത്തിൽ ശൂന്യതയിൽ മറ്റൊന്നുമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
വേദനാത്മാ രസോ ഽസ്ത്യ് അന്യ ഇതി യാ പ്രതിഭാ സ്ഥിരാ । ഏഷാവിദ്യാ ഭ്രമസ് ത്വ് ഏഷ ഏഷ സംസാര ആതതഃ
വേദനയുടെ രസത്തിനുപുറമേ മറ്റൊരു സാരം ഉണ്ടെന്ന ഉറച്ച ധാരണ തന്നെയാണ് അജ്ഞാനം, ഭ്രമം, ലോകസഞ്ചാരത്തിന്റെ വ്യാപ്തി.
അനാലോചനസംസിദ്ധ ആലോകേനൈഷ നശ്യതി । അസദാത്മാ സദാഭാസോ ബാലവേതാലവത് ക്ഷണാത്
ആലോചനയില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ഭ്രമം പ്രകാശം ലഭിച്ചാൽ നശിക്കും; അസത്യം സത്യമെന്നു തോന്നുന്ന ഈ ഭ്രമം കുട്ടികളുടെ ഭ്രാന്തുപോലെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
സര്വദൃശ്യദൃശോ ബോധേ ബോധസാരതയൈകതാമ് । യാന്ത്യ് അശേഷമഹീപീഠസരിത്പൂര ഇവാര്ണവേ
ലോകത്തിലെ എല്ലാം കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളും അവയെ കാണുന്നവനും, അവബോധത്തിന്റെ സാരത്തിൽ ഒറ്റയാകുന്നു — ഭൂമിയിലെ എല്ലാ നദികളും സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നതുപോലെ.
മൃണ്മയം ഹി യഥാ ഭാണ്ഡം മൃച്ഛൂന്യം തു ന ലഭ്യതേ । ചിന്മയം ഹി തഥാ ചേത്യം ചിച്ഛൂന്യം തു നോപലഭ്യതേ
കല്ല് കൊണ്ടാണ് ഒരു പാത്രം ഉണ്ടാകുന്നത്, പക്ഷേ പാത്രം എന്ന രൂപം ഇല്ലാതെ കല്ല് മാത്രം കാണാനാവില്ല. അതുപോലെ, ചിന്തനയിൽ കാണുന്നവയെല്ലാം അവബോധത്തിൽ നിന്നാണ്, എന്നാൽ ഉള്ളടക്കമില്ലാത്ത അവബോധം കാണാനാവില്ല.
ബോധാവബുദ്ധം യദ് വസ്തു ബോധ ഏവ തദ് ഉച്യതേ । നാബോധം ബുധ്യതേ ബോധോ വൈരൂപ്യാത് തേന നാന്യഥാ
അവബോധത്തിൽ തിരിച്ചറിയുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം അവബോധം തന്നെയാണ്; അവബോധമല്ലാത്തത് ഒരിക്കലും അവബോധമായി അറിയപ്പെടില്ല, കാരണം അതു വിരുദ്ധമാണ്.
ദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃശ്യേഷു പ്രത്യേകം ബോധമാത്രതാ । സാരസ് തേന തദന്യത്വം നാസ്തി കിഞ്ചിത് ഖപുഷ്പവത്
കാണുന്നവനും, കാണുന്നതും, കാണപ്പെടുന്നതും — ഇതൊന്നൊന്നിലും ശുദ്ധമായ അവബോധം മാത്രമേയുള്ളൂ. അതിനാൽ അതിനേക്കാൾ വേറൊന്നുമില്ല, ആകാശത്തിൽ പൂവ് ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
സജാതീയസ് സജാതീയേനൈകതാമ് അനുഗച്ഛതി । അന്യോഽന്യാനുഭവസ് തേന ഭവത്യ് ഏകത്വനിശ്ചയഃ
ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളത് അതിന്റെ തുല്യരൂപത്തോടൊപ്പം ഐക്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ പരസ്പര അനുഭവത്തിലൂടെ ഏകത്വം ഉറപ്പാകുന്നു.
യദി കാഷ്ഠോപലാദീനാം ന ഭവേദ് ബോധരൂപതാ । തത് സദാനുപലമ്ഭസ് സ്യാദ് ഏതേഷാമ് അസതാമ് ഇവ
മരം, കല്ല് തുടങ്ങിയവ ബോധസ്വഭാവമുള്ളതല്ലെങ്കിൽ, അവയെ ഒരിക്കലും കാണാനാവില്ല; അതിനാൽ അവ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതുപോലെ തന്നെ ആയിരിക്കും.
യദാ ത്വ് അശേഷാ ദൃശ്യശ്രീര് ബോധമാത്രൈകരൂപിണീ । തദാന്യേവാപ്യ് അനന്യൈവ സതീ ബോധേന ബോധ്യതേ
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങളുടെ ഭംഗിയും ഒരേ ബോധരൂപമായിരിക്കുമ്പോൾ, അവ വേറൊന്നായി തോന്നിയാലും, ബോധം കൊണ്ടുതന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു, കാരണം അതിൽ നിന്ന് വേറൊന്നല്ല.
സര്വം ജഗദ്ഗതം ദൃശ്യം ബോധമാത്രമ് ഇദം തതമ് । സ്പന്ദമാത്രം യഥാ വായുര് ജലമാത്രം യഥാര്ണവഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ബോധം മാത്രമാണ് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. കാറ്റ് സ്പന്ദനം മാത്രമാണെന്നതുപോലെയും സമുദ്രം വെള്ളം മാത്രമാണെന്നതുപോലെയും.