മമേത്യ് ഉക്തവതോ മങ്കിര് വിനിപത്യ സ പാദയോഃ । ഉവാചാനന്ദപൂര്ണാക്ഷമ് ഇദം മാര്ഗേ വഹന് വചഃ
‘എന്റെത്’ എന്ന് പറഞ്ഞ് മങ്കി അദ്ധേഹത്തിന്റെ കാലിൽ വീണു. ആനന്ദം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ വഴിയിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ഭൂരിശോ ഭ്രാന്താ ദിശോ ദശ ദശാവതാ । മയാ ന തു പുനസ് സാധുര് ലബ്ധസ് സംശയനാശകൃത്
പ്രഭോ, ഞാൻ പത്ത് ദിക്കുകളിലും ഏറെ അലഞ്ഞു. സംശയം നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സത്പുരുഷനെയും ഞാൻ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല.
സമസ്തദേഹവാരാണാം സാരസ്യാദ്യ ഫലം മയാ । പ്രാപ്തം യദ് അസ്മി ത്വത്പാദപദ്മേ ഭ്രമരതാം ഗതഃ
എന്റെ എല്ലാ ജന്മങ്ങളുടെയും യഥാർത്ഥ ഫലം ഇന്നാണ് ഞാൻ ലഭിച്ചത്. നിങ്ങളുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ തേനീച്ചപോലെ ലയിച്ചിരിക്കുകയാണ് ഞാൻ.
ഖിന്നോ ഽസ്മി ഭഗവന് പശ്യന് ദശാസ് സംസാരദോഷദാഃ । പുനര് ജാതം പുനര് നഷ്ടം സുഖദുẖഖഭ്രമസ് സദാ
പ്രഭോ, ഈ ലോകജീവിതത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും ജനനം, വീണ്ടും വീണ്ടും നാശം, സുഖദു:ഖങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ആലസ്യമായി ചുറ്റിപ്പറ്റുന്നു.
അവശ്യമ്ഭാവിപര്യന്തദുẖഖത്വാത് സകലാന്യ് അപി । സുഖാന്യ് ഏവാതിദുẖഖാനി വരം ദുẖഖാന്യ് അതോ മുനേ
മുനിവരേ, എല്ലായ്പ്പോഴും സുഖങ്ങൾ അവസാനത്തിൽ ദു:ഖത്തിൽ തന്നെ എത്തിപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വലിയ സുഖങ്ങൾ പോലും അത്യന്തം ദു:ഖകരമാണ്. അതുകൊണ്ട് ദു:ഖം തന്നെയാണ് നല്ലത്.
ദൃഢദുẖഖവദ് അന്തത്വാദ് ദുẖഖയന്തി സുഖാനി മാമ് । തഥാ നാമ യഥാ ദുẖഖമ് ഏവ മേ സുഖതാം ഗതമ്
കഠിനമായ ദു:ഖം പോലെ തന്നെ, സുഖങ്ങൾക്കും അവസാനം ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ സുഖങ്ങൾ എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ എനിക്ക് ദു:ഖം തന്നെയാണ് സുഖംപോലെയായി.
വയോ ദശനലോമാങ്ഗൈസ് സഹ ജര്ജരതാം ഗതമ് । ഉച്ചൈḫപദേ പാതപരാ ബുദ്ധിര് നാധ്യവസായിനീ
എന്റെ വയസ്സും, പല്ലുകളും, മുടിയും, അവയവങ്ങളും എല്ലാം ക്ഷയിച്ചു തളർന്നിരിക്കുന്നു. ഉയർന്നതിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുന്ന മനസ്സിനാൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
പ്രസുവാനം കുസങ്കല്പാന് ഗഹനം ന പ്രകാശതേ । മനḫ പിപ്പലപദ്മൂലൈര് ഇവ കുഗ്രാമകോടരമ്
ചീത്ത ചിന്തകൾ ഉരുത്തിരിയുന്ന എന്റെ മനസ്സ് പ്രകാശിക്കാറില്ല. അതു അശുദ്ധമായ ഗ്രാമത്തിലെ ഇരുണ്ട കുഴിയിലേയ്ക്ക് പിപ്പൽമൂലവും താമരമൂലവും നിറഞ്ഞതുപോലെയാണ്.
വാസനാഗര്ധവൃദ്ധ്യൈതി ശ്വശ് ശ്വḫ പാപീയസീം സ്ഥിതിമ് । കണ്ടകദ്രുമവല്ലീവ കരാലകുടിലാ മതിഃ
വാസനകള് വളരുമ്പോള് ഓരോ ദിവസവും മനസ്സ് കൂടുതല് താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. കട്ടിയുള്ള മുള്ളുള്ള വൃക്ഷത്തില് പറ്റിയിരിക്കുന്ന വളപ്പൊലെയാണ് മനസ്സ് ഭയങ്കരവും വളഞ്ഞതും ആകുന്നത്.
ആയുര് ആയാസശാലിന്യാ യാമിന്യേവ തമോഽന്ധയാ । അക്ഷീവാനാഗതാലോകം ക്ഷീണം സന്തതചിന്തയാ
ജീവിതം കഠിനമായ പരിശ്രമത്തില് തളര്ന്നിരിക്കുന്നു; അതൊരു കനത്ത ഇരുട്ട് നിറഞ്ഞ രാത്രിപോലെയാണ്. കണ്ണുകള്ക്ക് മുന്നിലുള്ള വെളിച്ചം കാണാനാവാതെ, നിരന്തരം ചിന്തയില് ക്ഷീണിച്ച് പോകുന്നു.
ന കഞ്ചിദ് രസമ് ആദത്തേ നഷ്ടൈവാപി ന നശ്യതി । ന പുഷ്പിതാ ന ഫലിതാ തൃഷ്ണാ ശുഷ്കലതേവ നഃ
渴望ം ഉണങ്ങിയ ഒരു വിളമ്പുപോലെയാണ്; അതിന് ഒരു രസം പോലും സ്വീകരിക്കാനാവില്ല, നഷ്ടമായാലും അതു നശിക്കാറില്ല. അതിന് neither പൂക്കളോ ഫലങ്ങളോ ഉണ്ടാകാറില്ല.
കര്മ മര്മണി നിര്മഗ്നം വാസനാഖ്യമ് അശര്മണേ । ജീവിതം ജന്മനേ ജീര്ണം നൈവോത്തീര്ണോ ഭവാര്ണവഃ
കര്മ്മങ്ങളുടെ ആഴത്തില് മുങ്ങിയ വാസന എന്നത് സന്തോഷം നല്കുന്നില്ല; ജന്മങ്ങള് ആവര്ത്തിച്ച് ക്ഷീണിച്ച ജീവിതം ഭവസമുദ്രം കടക്കാന് കഴിയുന്നില്ല.
ദിനാനുദിനമ് ഉച്ഛൂനാ ഭോഗാശാ ഭയദായിനീ । പൂര്ണാപൂര്ണാത്മനി ക്ഷീണാ ശ്വഭ്രകണ്ടകവൃക്ഷവത്
ദിവസം കഴിഞ്ഞ് ദിവസം, ആസ്വാദനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം, ഭയമുണ്ടാക്കുന്ന അതു, ഒരിക്കൽ നിറഞ്ഞതും ഒരിക്കൽ ശൂന്യവുമായ മനസ്സിൽ, കുഴിയിലുണ്ടായുള്ള മുള്ളുള്ള വൃക്ഷംപോലെ, ക്രമേണ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു.
ചിന്താജ്വരവികാരിണ്യാ ലക്ഷ്മ്യാẖ ഖലു മഹാപദഃ । സമ്പന് നാമ കൃതം സാപി വിപ്രലമ്ഭേന ജൃമ്ഭതേ
ചിന്തയുടെ പനി ബാധിച്ച സമ്പത്ത് വാസ്തവത്തിൽ വലിയ ദുർഭാഗ്യമാണ്; സമൃദ്ധി എന്ന പേരിൽ പോലും, നിരാശയോടെയാണ് അതു വളരുന്നത്.
അന്തസ്സ്ഫുരിതരത്നേഹം ഭാസുരം ചാന്ധകോടരമ് । കല്ലോലകലിലം ശൂന്യം ചേതശ് ശുഷ്കാബ്ധിദുര്ഭഗമ്
എന്റെ മനസ്സിൽ അകത്തുനിന്ന് രത്നങ്ങൾ തെളിഞ്ഞിരുന്നാലും, അതു പ്രകാശമുള്ള ഇരുണ്ട ഗുഹപോലെയാണ്; തിരമാലകളാൽ കലങ്ങിയ, ശൂന്യവും വരണ്ട സമുദ്രംപോലെയും അതിൽ കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുമുണ്ട്.
മാമ് ഇന്ദ്രിയാര്ഥൈകപരം ന സ്പൃശന്തി വിവേകിനഃ । സകണ്ടകമ് അമേധ്യസ്ഥം ശ്ലേഷ്മാതകമ് ഇവ ദ്രുമമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടരായവർക്കുള്ള വസ്തുക്കൾ വിവേകമുള്ളവരെ സ്പർശിക്കാറില്ല; മലിനവും മുള്ളും നിറഞ്ഞ ഒരു മരമുപോലെ അവയെ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
അസദ് ഏവ മഹാരമ്ഭം വല്ഗദര്ജുനവാതവത് । മനോ രമണമ് അപ്രാപ്തം ശൂന്യം ദുẖഖായ വല്ഗതി
വലിയ കാറ്റ് പൊടിയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, മനസ്സും ആനന്ദം കണ്ടെത്താതെ ശൂന്യത്തിലേക്ക് അലയുന്നു; അതിന്റെ ഫലം ദു:ഖം മാത്രമാണ്.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസമ്പര്കചന്ദ്രതാരകധാരിണീ । അഹമ്ഭാവോല്ലസദ്യക്ഷാ ക്ഷീണാ നാജ്ഞാനയാമിനീ
ശാസ്ത്രവും സജ്ജനസംഗമവും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളുമെന്നു അലങ്കരിച്ച അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള യക്ഷൻ മങ്ങിപ്പോയി; അജ്ഞാനത്തിന്റെ രാത്രിയും അവസാനിച്ചു.
അജ്ഞാനധ്വാന്തമത്തേഭസിംഹẖ കര്മതൃണാനലഃ । ഉദിതോ ന വിവേകാര്കോ വാസനാരജനീക്ഷയഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതയും മദമായ ആനയും സിംഹവും, കർമ്മത്തിന്റെ പുല്ല് കത്തിക്കുന്ന അഗ്നിയും ഇല്ലാതാക്കുന്ന വിവേകസൂര്യൻ ഇതുവരെ ഉദിച്ചിട്ടില്ല; വാസനകളുടെ പടർപ്പും അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അവസ്തു വസ്തുവദ് ബുദ്ധം മത്തശ് ചിത്തമതങ്ഗജഃ । ഇന്ദ്രിയാണി നികൃന്തന്തി ന ജാനേ കിം ഭവിഷ്യതി
അസത്യം സത്യമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്ന മദമായ മനസ്സെന്ന ആന ബുദ്ധിയെ ആക്രമിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിനെ വെട്ടിക്കളയുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലം എന്താവുമെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല.
ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിര് അപി പ്രാജ്ഞൈര് ആശ്രിതാ തരണായ യാ । സാപ്യ് അദൃഷ്ടിര് ഇവാന്ധ്യായ വാസനാവേശകാരിണീ
പണ്ഡിതന്മാർ ആശ്രയിക്കുന്ന ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയും, മനസ്സിലുള്ള പഴയ വാസനകൾ ശക്തമായാൽ, അന്ധത്വം പോലെയായി ഉപകാരമില്ലാത്തതാകുന്നു.
തദ് ഏവമ് അതിസമ്മോഹേ യത് കാര്യമ് ഇഹ ദാരുണേ । ഉദര്കശ്രേയസേ താത തന് മേ കഥയ പൃച്ഛതേ
ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ വലിയ മായയിൽ ആകുമ്പോൾ, നല്ല ഫലത്തിനായി എന്ത് ചെയ്യണം? അച്ഛാ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, ദയവായി അതു പറയൂ.
ശാമ്യന്തി മോഹമിഹികാശ് ശരദീവ സാധൌ പ്രാപ്തേ ഭവന്തി വിമലാശ് ച തഥാഖിലാശാഃ । സത്യേതി വാഗ് ഭവതു സാധുജനോപഗീതാ മദ്ബോധനേന ഭവതാ ഭവശാന്തിദേന
ശരത്കാലത്ത് ആകാശം തെളിയുന്നതുപോലെ, മായയുടെ മൂടൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു; അതുപോലെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശുദ്ധമാകുന്നു. സത്പുരുഷന്മാർ പാടുന്ന സത്യം, അച്ഛാ, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ വഴി പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ; നിങ്ങളുടെ ജ്ഞാനത്താൽ ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷശാന്തി ലഭിക്കുന്നു.
സംവേദനം ഭാവനം ച വാസനാ കലനേതി ച । അനര്ഥായേഹ ശബ്ദാര്ഥോ വിഗതാര്ഥോ വിജൃമ്ഭതേ
ഇവിടെ 'അനുഭവം', 'ചിന്ത', 'വാസന' എന്നിങ്ങനെ പറയുന്ന വാക്കുകൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യാർത്ഥം ഇല്ലാതായി, വെറുതെ അർത്ഥം കൂടാതെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
വേദനം ഭാവനം വിദ്ധി സര്വദോഷസമാശ്രയമ് । അസ്മിന്ന് ഏവാപദസ് സന്തി ലതാ മധുരസേ യഥാ
അനുഭവവും ഭാവനയും എല്ലായ്പ്പോഴും ദോഷങ്ങളുടെ ആധാരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ രണ്ടിലും, വള്ളിയുടെ മധുരരസത്തിൽ ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ദുർഘടനകൾ ഉദിക്കുന്നു.
സംസാരമാര്ഗേ ഗഹനേ വാസനാവേശവാഹിനഃ । ഉപയാതി വിചിത്രോച്ചൈര് വൃത്തവൃത്താന്തസന്തതിഃ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ കനത്ത പാതയിൽ, വാസനകളുടെ ശക്തിയിൽ ചുമന്നു, വിവിധമായ സംഭവങ്ങളുടെ നിര, പലപ്പോഴും ഉയരങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നു.
വിവേകിനോ വാസനയാ സഹ സംസാരസമ്ഭ്രമഃ । ക്ഷീയതേ മാധവസ്യാന്തേ ശനൈര് വനമ് ഇവാരസമ്
വിവേകമുള്ളവനു വേണ്ടി, വാസനകളോടൊപ്പം ലോകസംസാരത്തിന്റെ ആശങ്കയും, വസന്തകാലാവസാനത്തിൽ രുചിയില്ലാത്ത കാടുപോലെ, പതിയെ കുറയുന്നു.
അസ്യാസ് സംസൃതിസല്ലക്യാ വാസനോത്സേധകാരിണീ । കദല്യാ ഘനജാലിന്യാ രസലേഖേവ മാധവീ
ഈ ജനനമരണചക്രത്തിന്റെ വള്ളിയിൽ, വാസനകളെ നശിപ്പിക്കുന്നതെന്തെന്നാൽ, കനത്ത വാഴക്കുലയിൽ മധുരത്തിന്റെ ഒരു രേഖപോലെയാണ് മാധവീ വള്ളി.
സംസാരാബ്ധിതയോദേതി വാസനാത്മാ രസശ് ചിതൌ । യഥാ വനതയാന്തസ്സ്ഥോ മധുമാസരസẖ ക്ഷിതൌ
ലോകസമുദ്രത്തിൽ ഉദയിക്കുന്ന വാസനയുടെ സാരം മനസ്സിൽ രസംപോലെ പ്രകടമാകുന്നു; അതുപോലെ, വനത്തിനുള്ളിൽ വസന്തകാലത്തിന്റെ രസം മണ്ണിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ചിന്മാത്രാദ് അമലാച് ഛൂന്യാദ് ഋതേ കിഞ്ചിന് ന വിദ്യതേ । നാന്യത് ക്വചിദ് അപര്യന്തേ ഖേ ശൂന്യത്വേതരദ് യഥാ
ശുദ്ധമായ മനസ്സിനും നിർമലമായ ശൂന്യതയ്ക്കുമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല; അനന്തമായ ആകാശത്തിൽ ശൂന്യതയിൽ മറ്റൊന്നുമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.