ചിരം മനുഷ്യദേശേ ഽസ്മിന് നിര്ജനഗ്രാമധന്വനി । നാഗരാധ്വഗ വിശ്രാന്തിം വിശ്രാന്തോ ഽപി ന ലപ്സ്യസേ
നീ മനുഷ്യരുടെ ദേശമായ ഈ ശൂന്യമായ ഗ്രാമത്തിലും മരുഭൂമിയിലും ദീർഘകാലം വിശ്രമിച്ചാലും, നഗരത്തിൽ നിന്ന് വന്ന യാത്രക്കാരനേ, യഥാർത്ഥ വിശ്രമം നിനക്ക് ലഭിക്കില്ല.
ശ്രമോ വിശ്രമണേനൈവ വര്ധതേ പാമരാസ്പദേ । തൃഡ് വൈ ലവണപാനേന ഭൂയ ഏവാഭിവര്ധതേ
അവമാനപ്പെട്ടിടങ്ങളിൽ വിശ്രമിച്ചാൽ ക്ഷീണം കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കും; ഉപ്പു കലർന്ന വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ദാഹം കൂടുതൽ കൂടുന്നതുപോലെ.
ഏതേ ഗ്രാമൈകശരണാḫ പല്ലവസ്പന്ദഭീരവഃ । അയഥായഥസഞ്ചാരാ ഹരിണാ ഇവ ജന്തവഃ
ഈ ജീവികൾ ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയം തേടി, ഇലയുടെ കുലുക്കം പോലും ഭയന്ന്, ശരിയായോ തെറ്റായോ വഴികളിൽ കാട്ടുപോലികളെ പോലെ അലയുന്നു.
ന സ്ഫുരന്തി വിചാരേഷു ന ജ്വലന്ത്യ് അനുഭൂതിഷു । ന ത്രസന്തി ദുരാചാരാദ് അശ്മയന്ത്രമയാ ഇവ
അവർക്കു ചിന്തയിൽ ഉണരൽ ഇല്ല, അനുഭവത്തിൽ പ്രകാശം ഇല്ല, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയിൽ പേടി പോലും ഇല്ല — കല്ലും യന്ത്രവും പോലെ അവശരായി.
കാമാര്ഥരാഗവിദ്വേഷപരിനിഷ്ഠിതപൌരുഷാഃ । കര്മണ്യ് ആപാതമധുരേ രമന്തേ ദഗ്ധബുദ്ധയഃ
കാമം, സമ്പത്ത്, ആസക്തി, വൈരം എന്നിവയിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ചിന്ത ചുട്ടുപോയവർ, തുടക്കത്തിൽ മാത്രം മധുരമുള്ള പ്രവൃത്തികളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു.
ആഭിജാത്യോന്നതോദാരാ ശീതലാ രസശാലിനീ । നേഹ വിശ്വസിതി പ്രജ്ഞാ മേഘമാലാ മരാവ് ഇവ
ഇവിടെ ഉന്നതമായ ജന്മവും മഹത്വവും, ശാന്തതയും രസവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും, മരുഭൂമിയിലെ മേഘമേഖലയെപ്പോലെ, ജ്ഞാനം ഇതിൽ വിശ്വസിക്കാറില്ല.
വരമ് അന്ധഗുഹാഹിത്വം ശിലാന്തẖ കീടതാ വരമ് । വരം മരൌ പങ്ഗുമൃഗോ ന ഗ്രാമ്യജനസങ്ഗമഃ
കറുത്ത ഗുഹയില് താമസിക്കുന്നത് നല്ലത്, കല്ലിനുള്ളിലെ ഒരു കീടമായിരിക്കുക പോലും നല്ലത്, മരുഭൂമിയില് കുഴഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഒരു മാന് ആയിരിക്കുക പോലും നല്ലത് — ഗ്രാമത്തിലെ സാധാരണ ജനങ്ങളുമായി കൂട്ടുകൂടുന്നതിനെക്കാള്.
നിമേഷാസ്വാദമധുരാẖ ക്ഷണാന്തരവിരാഗിണഃ । മാരണൈകാന്തനിരതാ ഗ്രാമ്യാ വിഷകണാ ഇവ
ഗ്രാമ്യജനങ്ങള് ഒരു നിമിഷം മാത്രം മധുരം നല്കുന്നു, ഉടന് തന്നെ അവര് അനാസക്തരായി മാറുന്നു; അവര് എന്നും നാശം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണു, വിഷം നിറഞ്ഞ അമ്പുപോലെയാണ്.
വാന്തി ഭസ്മകണാകീര്ണാ ജീര്ണാസ് സംശീര്ണസദ്മസു । തൃണപര്ണവനവ്യഗ്രാ ഗ്രാമ്യാവകരവായവഃ
ചെടികളും ഇലകളും കാട്ടിലെ ചവറ്റുകുട്ടികളും കൊണ്ട് തിരക്കുള്ള ഗ്രാമത്തിലെ കാറ്റുകള് ചിതഭസ്മം പടര്ന്ന പഴയ വീടുകളിലൂടെ വീശുന്നു.
ഏവമ് ഉക്തേന തേനാഹമ് ഇദമ് ഉക്തസ് തദാനഘ । മദ്വാക്യേന സമാശ്വസ്യ സ്നാതേനേവാമൃതാമ്ഭസാ
അവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, പാപരഹിതനായവനേ, ഞാന് അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു; എന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോള് അവന് അമൃതം നിറഞ്ഞ വെള്ളത്തില് കുളിച്ചവനുപോലെ ആശ്വാസം അനുഭവിച്ചു.
ഭഗവന് കോ ഽസി പൂര്ണാത്മാ മഹാത്മാ കഥമ് ആത്മവാന് । പശ്യന്ന് അനാകുലോ ലോകം ഗ്രാമയാത്രാമ് ഇവാധ്വഗഃ
ഭഗവനെ, നീ ആരാണ്? പൂർണ്ണമായ ആത്മാവും മഹാനായ മനസ്സും ഉള്ളവനാണ് നീ. എങ്ങനെയാണ് നീ ഇങ്ങനെ ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നത്? ഒരു യാത്രക്കാരൻ ഗ്രാമത്തിലെ ഉത്സവം നോക്കുന്നതുപോലെ, നീ ലോകത്തെ നിരൂപിച്ച് അശാന്തിയില്ലാതെ കാഴ്ചവെക്കുന്നു.
കിം ത്വയാ പീതമ് അമൃതം കിം ത്വം സമ്രാഡ് വിരാഡ് അഥ । സര്വാര്ഥരിക്തോ ഽപി ചിരം സുപൂര്ണ ഇവ രാജസേ
നീ അമൃതം കുടിച്ചവനാണോ? നീ രാജാധിരാജനോ ലോകവിജയിയോ? ഒന്നും സ്വന്തമില്ലാത്തവനാണെങ്കിലും നീ ദീർഘകാലം തൃപ്തിയോടെ രാജാവുപോലെ ജീവിക്കുന്നതെന്ത്?
ശൂന്യോ ഽസി പരിപൂര്ണോ ഽസി ഘൂര്ണസീവ സ്ഥിരോ ഽസി ച । ന സര്വമ് അസി സര്വം ച ന കിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ വാ
നീ ശൂന്യനാണെങ്കിലും പൂർണ്ണനാണ്; നീ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നവനാണെന്നു തോന്നുന്നു, പക്ഷേ സ്ഥിരതയുണ്ട്. നീ എല്ലാം അല്ല, എന്നാൽ എല്ലാം തന്നെയാണ്; നീ ഒന്നുമല്ല, എന്നാൽ എന്തോ ഒന്നാണ്.
ഉപശാന്തം ച കാന്തം ച ദീപ്തമ് അപ്രതിഘാതി ച । നിഭൃതം ചോര്ജിതം ചേദം രൂപം കിമ് ഇതി തേ മുനേ
മഹർഷേ, നിന്റെ രൂപം എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ ശാന്തവും മനോഹരവും പ്രകാശമുള്ളതും തടസ്സമില്ലാത്തതും, ഒരുപക്ഷേ നിശ്ശബ്ദവും അത്രയേറെ ശക്തിയുള്ളതുമാണ്?
ഭൂസംസ്ഥോ ഽപി സമസ്താനാം ലോകാനാമ് ഉപരീവ ഖേ । സംസ്ഥിതോ ഽസി നിരാസ്ഥോ ഽസി ഘനാസ്ഥോ ഽസി ച ലക്ഷ്യസേ
നീ ഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും മീതെ ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. നീ ഉറപ്പുള്ളവനും, അസക്തനുമാണ്, നീ ഘനമായവനാണ്, എല്ലാവർക്കും കാണപ്പെടുന്നവനുമാണ്.
പ്രസൃതം ച പദാര്ഥേഷു ന പദാര്ഥാത്മ ചാസ്തി ച । തവേന്ദോര് ഇവ ശുദ്ധസ്യ മനോ ഽമൃതമയം സ്ഥിതമ്
നീ വസ്തുക്കളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം നിനക്കില്ല. വെടിപ്പുള്ള ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, നിന്റെ മനസ്സ് അമൃതസ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
കലാവാന് അകലങ്കോ ഽന്തശ്ശീതലോ ഭാസുരസ് സമഃ । രസായനപരാപൂര്ണḫ പൂര്ണേന്ദുര് ഇവ രാജസേ
നിനക്കു കലയുണ്ട്, മായ്ച്ചുകളയാനാവാത്തവനാണ്, ഉള്ളിൽ തണുപ്പുള്ളവനും, പ്രകാശമുള്ളവനും, എല്ലാരോടും സമനുമാണ്. പരമാമൃതം നിറഞ്ഞവനായി, നീ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപിക്കുന്നു.
ത്വദിച്ഛായത്തസദസദ്ഭാവം പശ്യാമി തേ ചിതി । സംസാരമണ്ഡലമ് ഇദം സ്ഥിതം ഫലമ് ഇവാങ്കുരേ
നിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് ആശ്രയിച്ചാണ് സത്യം അസത്യം എന്നതെല്ലാം ഞാൻ കാണുന്നത്, ബോധമേ. ഈ ജന്മമരണചക്രം ഒരു മുളയിൽ കായംപോലെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അഹം താവദ് അയം വിപ്രശ് ശാണ്ഡില്യകുലസമ്ഭവഃ । മങ്കിര് നാമ മഹാഭാഗ തീര്ഥയാത്രാപ്രസങ്ഗതഃ
ഞാൻ ഈ ബ്രാഹ്മണൻ, ശാണ്ഡില്യകുലത്തിൽ ജനിച്ച മങ്കിർ എന്ന പേരിലുള്ളവൻ, മഹാഭാഗവൻ, തീർത്ഥയാത്രയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവൻ ആണ്.
ഗത്വാ സുദൂരമ് അധ്വാനം ദൃഷ്ട്വാ തീര്ഥാനി സമ്പ്രതി । ചിരകാലേന സദനമ് ആത്മീയം ഗന്തുമ് ഉദ്യതഃ
നാൻ ദൂരദൂരങ്ങളിലേക്കു യാത്രചെയ്തു, പല തീർത്ഥങ്ങളും കണ്ടു, ഇപ്പോൾ വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു.
ന ച മേ ഗന്തുമ് ഉദ്യോഗോ വിരക്തമനസോ ഗൃഹമ് । ദൃഷ്ട്വാ തഡിത്പ്രകാശാനി ഭൂതാനി ഭുവനോദരേ
എന്നാൽ, ലോകത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ മിന്നുന്ന മിന്നൽപോലെയുള്ള ജീവികളെ കണ്ടശേഷം, എന്റെ മനസ്സ് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; മനസ്സ് എല്ലാം വിട്ടിരിക്കുന്നു.
ഭഗവന് മഹ്യമ് ആത്മാനം കഥയേഹാനുകമ്പയാ । ഗമ്ഭീരാണി പ്രസന്നാനി സാധുചേതസ്സരാംസി ഹി
ഭഗവൻ, ദയവായി, എനിക്ക് ആത്മാവിനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞുതരേണം; നല്ലവരുടെ മനസ്സിന്റെ ഒഴുക്കുകൾ ആഴവും സുതാര്യവുമാണ്.
ദര്ശനാദ് ഏവ മിത്രത്വം കുര്വതാം മഹതാം പുരഃ । കമലാനീവ ഭൂതാനി വികസന്ത്യ് ആശ്വസന്തി ച
മഹാന്മാരെ കാണുമ്പോൾ മാത്രം, സൗഹൃദം വളർത്തുന്നവരുടെ മനസ്സ്, താമരപൂക്കൾ പോലെ വിരിയുകയും ആശ്വാസം അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
മമേമം ച മനോമോഹം സംസാരഭ്രമസമ്ഭവമ് । മന്യേ ഹാതും സമര്ഥസ് ത്വം സത്ത്വബോധാനുകമ്പനൈഃ
ഇഹലോകത്തിലെ ഭ്രമത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച എന്റെ മനസ്സിലെ ഈ മായയെ, നിന്റെ കരുണയും ജ്ഞാനവും കൊണ്ടു നീ നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയും എന്നു ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
വസിഷ്ഠോ ഽസ്മി മഹാബുദ്ധേ മുനിര് അസ്മി നഭോഗൃഹഃ । കേനാപ്യ് അര്ഥേന രാജര്ഷേര് ഇമം മാര്ഗമ് ഉപസ്ഥിതഃ
നാനാണ് വസിഷ്ഠൻ, മഹാ ജ്ഞാനിയേ, ആകാശത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു മുനി; ഏതോ കാരണവശാൽ ഞാൻ രാജർഷിയുടെ ഈ വഴിയിൽ എത്തി.
മാ ഗാ വിഷാദം പന്ഥാനമ് ആഗതോ ഽസി മനീഷിണാമ് । പ്രായḫ പ്രാപ്തോ ഽസി സംസാരസാഗരസ്യാപരം തടമ്
നീ നിരാശയുടെ വഴിയിൽ പോകരുത്; നീ ജ്ഞാനികളുടെ വഴിയിലേക്കാണ് എത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഈ സാംസാരിക സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറം തീരം നീ ഉടൻ തന്നെ എത്താൻ പോകുന്നു.
വൈരാഗ്യവിഭവോദാരാ മതിര് ഉക്തിര് അപീദൃശീ । ആകൃതിശ് ശാന്തരൂപാ ച ന ഭവത്യ് അമഹാത്മനഃ
വൈരാഗ്യത്തിന്റെ സമ്പത്തും, ഉന്നതമായ വിവേകവും, ശാന്തമായ രൂപവും, ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കളിൽ മാത്രം കാണുന്ന ഈ ഗുണങ്ങൾ, സാധാരണ മനസ്സുള്ളവരിൽ ഉണ്ടാകാറില്ല.
മണിര് മധുരകാഷേണ യഥൈതി വിമലാത്മതാമ് । തഥാ കഷായപാകേന ചിത്തമ് ഏതി വിവേകിതാമ്
ഒരു രത്നം സാവധാനം തേച്ചാൽ എങ്ങനെ അതിന് നിർമ്മലത്വം ലഭിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സും ആന്തരിക ശുദ്ധിയുടെ ഫലമായി വിവേകശാലിയാകുന്നു.
കിം ജ്ഞാതുമ് ഇച്ഛസി കഥം സംസാരം ഹാതുമ് ഇച്ഛസി । ഉപദിഷ്ടമ് അഹം മന്യേ സമ്പാദയസി കര്മഭിഃ
നിനക്ക് എന്താണ് അറിയാൻ ആഗ്രഹം? എങ്ങനെ ഈ ലോകബന്ധനം വിട്ടൊഴിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? പഠിപ്പിച്ചതു നീ നിന്റെ പ്രവൃത്തികളാൽ നിർവഹിക്കും എന്നു ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
വിമലവാസന ഉന്നതമാനസḫ പരിവിവിക്തമതിര് ജനചേതസാമ് । പദമ് അശോകമ് അലം ഖലു യുജ്യസേ ജഗതി നേതുമ് ഇതീദമ് ഇഹോച്യതേ
നിർമ്മലമായ വാസനകളും, ഉയർന്ന മനസ്സും, ജനങ്ങളുടെ ചിന്തകളിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ മനസ്സും ഉള്ളവൻ, ലോകത്തെ ദുഃഖരഹിതമായ സ്ഥിതിയിലേക്ക് നയിക്കാൻ യോജ്യനാണ് എന്നു ഇവിടെ പറയുന്നു.