പ്രസരന്തി യതശ് ചിത്രാസ് സംസാരാസാരദൃഷ്ടയഃ । അക്ഷയാമൃതസമ്പൂര്ണാദ് അമ്ഭോദാദ് ഇവ വൃഷ്ടയഃ
അനന്തമായ അമൃതം നിറഞ്ഞ മേഘത്തിൽ നിന്ന് മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ, അതിൽ നിന്നാണ് ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ലോകദൃശ്യങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നത്.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവമയ്യസ് ത്രിഭുവനോര്മയഃ । സ്ഫുരന്ത്യ് അവിരതം യസ്മിന് ഘൃണാവ് ഇവ മരീചയഃ
ആഭാസവും അപ്രത്യക്ഷതയും നിറഞ്ഞ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ കിരണങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ, അതിൽ തുടർച്ചയായി ഉണർന്നുനിൽക്കുന്നു.
നാശരൂപോ ഽവിനാശാത്മാ യോ ഽന്തസ്സ്ഥസ് സര്വവസ്തുഷു । ഗുപ്തോ യോ വ്യതിരിക്തോ ഽപി സര്വഭാവേഷു സംസ്ഥിതഃ
നശ്വരതയാണ് സ്വഭാവം എങ്കിലും, അതു തന്നെ അക്ഷയം; എല്ലായിടത്തും ഒളിഞ്ഞ്, വേറിട്ടു, എന്നാൽ എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നതും അതാണ്.
പ്രകൃതിവ്രതതിര് വ്യോമ്നി ജാതാ ബ്രഹ്മാണ്ഡസത്ഫലാ । ചിത്തമൂലേന്ദ്രിയദലാ യേന നൃത്യതി വായുനാ
ആകാശത്തിൽ വളർന്ന പ്രകൃതിയുടെ വള്ളി, ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന ഫലം കായ്ക്കുന്നു; മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അതിന്റെ ഇലകളാണ്, കാറ്റിന്റെ സ്പർശത്തിൽ അതു നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
യശ് ചിന്മണിഃ പ്രകചതി പ്രതിദേഹസമുദ്ഗകമ് । യസ്മിന്ന് ഇന്ദൌ സ്ഫുരന്ത്യ് ഏതാ ജഗജ്ജാലമരീചയഃ
ആ ആത്മാവെന്ന രത്നം ഓരോ ശരീരത്തിലൂടെയും പ്രകാശം പടരുന്നു; അതിൽ, ഒരു ചന്ദ്രനിൽ കിരണങ്ങൾ പോലെ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ജാലം തിളങ്ങുന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രശാന്തചിദ്ഘനേ യസ്മിന് സ്ഫുരന്ത്യ് അമൃതവര്ഷിണി । ധാരാജലാനി ഭൂതാനി ദൃഷ്ടയസ് തഡിതസ് സ്ഫുടാഃ
ശാന്തമായ ചിത്ബോധത്തിന്റെ ആ മഹാസമുദ്രത്തിൽ, അമൃതം പെയ്യുന്ന പ്രകാശത്തിൽ, ഭൂതങ്ങൾ ഒഴുകുന്ന നദികളായി, ദൃശ്യങ്ങൾ മിന്നൽ പോലെ തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ചമത്കുര്വന്തി വസ്തൂനി യദാലോകനയാ മിഥഃ । അസജ് ജാതമ് അസദ് യേന യേന സത് സത്ത്വമ് ആഗതമ്
അത് പകർന്ന പ്രകാശത്തിൽ വസ്തുക്കൾ പരസ്പരം തിളങ്ങുന്നു; അതിനാൽ അസത്യം അസത്യമായും, സത്യം സത്യമായും ജനിക്കുന്നു.
ചലതീദമ് അനിച്ഛസ്യ കായായോ യസ്യ സന്നിധൌ । ജഡം പരമരത്നസ്യ ശാന്തമ് ആത്മനി തിഷ്ഠതഃ
ശാന്തവും ജഡവുമായ ആ പരമരത്നം ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഈ ചലിക്കുന്ന ശരീരം ആഗ്രഹമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
നിയതിര് ദേശകാലൌ ച ചലനം സ്പന്ദനം ക്രിയാഃ । ഇതി യേന ഗതം സത്താം സര്വസത്ത്വാഭിഗാമിനാ
എല്ലാ ജീവികളിലേക്കും എത്തുന്ന അതിന്റെ ശക്തിയാൽ വിധി, ദേശം, കാലം, ചലനം, സ്പന്ദനം, പ്രവർത്തികൾ എന്നിവ ഉദയംകൊണ്ടു അസ്തമിക്കുന്നു.
ശുദ്ധസംവിന്മയത്വാദ് യഃ ഖം ഭവേദ് വ്യോമവിത്തയാ । പദാര്ഥവിത്തയാര്ഥത്വമ് അവതിഷ്ഠത്യ് അനിഷ്ഠിതഃ
ശുദ്ധമായ ബോധസ്വഭാവം കൊണ്ടു, ആകാശത്തെ അറിഞ്ഞാൽ അത് ആകാശംപോലെയാകുന്നു; വസ്തുക്കളെ അറിഞ്ഞാൽ വസ്തുക്കളുടെ നിലയിലേക്കു കടക്കുന്നു; എങ്കിലും ഒന്നിലും പൂർണ്ണമായി നിൽക്കാറില്ല.
കുര്വന്ന് അപീവ ജഗതാം മഹതാമ് അനന്തസ്പന്ദം ന കിഞ്ചന കരോതി കദാചനാപി । സ്വാത്മന്യ് അനസ്തമയസംവിദി നിര്വികാരേ ത്യക്തോദയസ്ഥിതിമതിസ് സ്ഥിത ഏക ഏവ
ലോകങ്ങളുടെ അതിയായ അനന്തപ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നതല്ല; ഉണര്ച്ചയോ നിലനിൽപ്പോ എന്ന ധാരണകൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, മാറ്റമില്ലാത്തതും അക്ഷയവുമായ സ്വന്തം ബോധത്തിൽ മാത്രം അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
അസ്യ ദേവാതിദേവസ്യ പരസ്യ പരമാത്മനഃ । ജ്ഞാനാദ് ഏവ പരാ സിദ്ധിര് ന ത്വ് അനുഷ്ഠാനഖേദദാ
ഈ ദേവന്മാരുടെ ദേവനായ പരമാത്മാവിന്, പരമോന്നതമായ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നത് ജ്ഞാനത്തിലൂടെയാണ്; കഠിനമായ ആചാരങ്ങളിൽ നിന്ന് അല്ല.
അത്ര ജ്ഞാനമ് അനുഷ്ഠാനം ന ത്വ് അന്യദ് ഉപയുജ്യതേ । മൃഗതൃഷ്ണാജലഭ്രാന്തിശാന്തിവേദനരൂപി തത്
ഇവിടെ ജ്ഞാനവും അതിന്റെ പ്രയോഗവും മാത്രമേ ഉപകാരപ്പെടുന്നുള്ളൂ; മറ്റൊന്നും ആവശ്യമില്ല. മരുഭൂമിയിലെ വെള്ളം എന്ന ഭ്രമം മാറുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ആശ്വാസംപോലെയാണ് അതിന്റെ അനുഭവം.
ന ചൈഷ ദൂരേ നാകാശേ നാലഭ്യോ വിഷമോ ന ച । സ്വാനന്ദഭാസരൂപോ ഽസൌ സ്വദേഹാദ് ഏവ ലഭ്യതേ
ഇത് ദൂരെയോ ആകാശത്തിലോ അല്ല, കിട്ടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമല്ല. സ്വന്തം ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രകാശം തന്നെയാണ് ഇത്, അതു സ്വന്തം ശരീരത്തിനകത്തുതന്നെ കണ്ടെത്താം.
കിഞ്ചിന് നോപകരോത്യ് അത്ര തപോദാനവ്രതാദികമ് । സ്വഭാവമാത്രവിശ്രാന്തിമ് ഋതേ നാത്രാസ്തി സാധനമ്
ഇവിടെ തപസ്സോ ദാനമോ വ്രതമോ ഒന്നും സഹായകരമല്ല. സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നത് ഒഴികെ മറ്റൊന്നും മാർഗ്ഗമില്ല.
ശാസ്ത്രസത്സങ്ഗസദ്യോഗിപരതൈവാത്ര കേവലമ് । സാധനം ബോധനം മോഹജാലസ്യ യദ് അകൃത്രിമമ്
ശാസ്ത്രം, സത്സംഗതി, സത്യയോഗികളുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം — ഇവയൊക്കെയാണ് ഇവിടെ യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗവും പ്രകാശവും. കൃത്രിമത്വമില്ലാതെ മോഹത്തിന്റെ വല നീക്കുന്നതെല്ലാം ഇതിലേക്കുള്ള സഹായമാണ്.
അയം സ ദേവ ഇത്യ് ഏവ സമ്പരിജ്ഞാനമാത്രതഃ । ജന്തോര് ന ജായതേ ദുഃഖം ജീവന്മുക്തത്വമ് ഏതി ച
ഇതാ ഈ ദൈവം തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് ജീവിക്ക് ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള് തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
സമ്പരിജ്ഞാതമാത്രേണ കിലാനേനാത്മനാത്മനി । പുനര് ദോഷാ ന ബാധന്തേ മരണാദ്യാഃ കദാചന
സ്വയം സ്വയം തിരിച്ചറിയുമ്പോള് മരണവും മറ്റു ദോഷങ്ങളും ഇനി ഒരിക്കലും ബാധിക്കില്ല.
ദേവദേവോ മഹാന് ഏഷ കുതോ ദൂരാദ് അവാപ്യതേ । തപസാ കേന തീവ്രേണ ക്ലേശേന കിയതാഥവാ
ദൈവങ്ങളില് ദൈവമായ ഈ മഹത്തായ ദൈവത്തെ എത്ര ദൂരം പോയാലും എങ്ങനെയാണ് കടുത്ത തപസ്സോ കഷ്ടപ്പാടോ ശ്രമമോ കൊണ്ട് നേടാന് കഴിയുക?
സ്വപൌരുഷപ്രയത്നേന വിവേകേന വികാസിനാ । സ ദേവോ ജ്ഞായതേ രാമ ന തപസ്സ്നാനകര്മഭിഃ
രാമാ, ആ ദൈവത്തെ അറിയാന് കഴിയുന്നത് സ്വന്തം ശ്രമത്താലും വളരുന്ന വിവേകത്താലുമാണ്, തപസ്സോ സ്നാനമോ കര്മ്മങ്ങളോ കൊണ്ടല്ല.
രാഗദ്വേഷതമഃക്രോധമദമാത്സര്യവര്ജനമ് । വിനാ രാമ തപോദാനം ക്ലേശ ഏവ ന വാസ്തവമ്
രാമാ, ആസക്തി, വൈരാഗ്യം, അജ്ഞാനം, കോപം, അഹങ്കാരം, അസൂയ ഇവയെ വിട്ടൊഴിയാതെ ചെയ്യുന്ന തപസോ ദാനം പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ യാതൊരു ഫലവും തരാതെ വെറും കഷ്ടപ്പാടുകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ.
രാഗാദ്യുപഹതേ ചിത്തേ വഞ്ചയിത്വാ പരം ധനമ് । യദ് അര്ജ്യതേ തതോ ദാനാദ് യസ്യാര്ഥസ് തസ്യ തത്ഫലമ്
ആസക്തിയും മറ്റും മനസ്സിനെ ബാധിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് വഞ്ചനയിലൂടെ സ്വന്തമാക്കി അതിൽ നിന്ന് ദാനം ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമക്കാണ് ലഭിക്കുക.
രാഗാദ്യുപഹതേ ചിത്തേ വ്രതാദി ക്രിയതേ ച യത് । സ ദമ്ഭഃ പ്രോച്യതേ തസ്യ ഫലമ് അസ്തി മനാങ് ന വാ
ആസക്തി മുതലായവ മനസ്സിനെ ബാധിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ വ്രതം പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താൽ, അതിനെ കപടത്വം എന്നാണ് പറയുന്നത്; അതിന് ഫലം വളരെ കുറവോ ഇല്ലയോ ആയിരിക്കും.
തസ്മാത് പുരുഷയത്നേന മുഖ്യമ് ഔഷധമ് ആഹരേത് । സച്ഛാസ്ത്രസജ്ജനാസങ്ഗം സംസൃതിവ്യാധിനാശനമ്
അതിനാൽ, മനുഷ്യൻ തന്റെ ശ്രമത്തിലൂടെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഔഷധം കണ്ടെത്തണം; അതായത്, സത്യമായ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും നല്ലവരുടെയും സാന്നിധ്യം, ഇത് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ രോഗം നശിപ്പിക്കും.
അത്രൈകം പൌരുഷം യത്നം വര്ജയിത്വേതരാ ഗതിഃ । സര്വദുഃഖക്ഷയപ്രാപ്തൌ ന കാചിദ് ഉപപദ്യതേ
ഇവിടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമം ഒഴികെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അവസാനിപ്പിക്കാൻ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗവും ഉചിതമല്ല.
ശൃണു തത് പൌരുഷം കീദൃഗ് ആത്മജ്ഞാനസ്യ ലബ്ധയേ । യേന ശാമ്യന്ത്യ് അശേഷേണ രാഗദ്വേഷവിഷൂചികാഃ
സ്വയം spരിചയമെത്തിക്കാൻ എങ്ങനെയുള്ള പരിശ്രമം വേണമെന്ന് കേൾക്കു; അതിലൂടെ ആസക്തിയും ദ്വേഷവും പൂർണ്ണമായി ശമിക്കും.
യഥാസമ്ഭവയാ വൃത്ത്യാ ലോകശാസ്ത്രാവിരുദ്ധയാ । സന്തോഷസന്തുഷ്ടമനാ ഭോഗഗര്ധം പരിത്യജന്
ലോകരീതികൾക്കും ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമല്ലാത്ത വിധത്തിൽ, ലഭ്യമായ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, സന്തോഷവും തൃപ്തിയും ഉള്ള മനസ്സോടെ, ഭോഗലോഭം ഉപേക്ഷിക്കണം.
യഥാസമ്ഭവമ് ഉദ്യോഗാദ് അനുദ്വിഗ്നതയാ സ്വയാ । സാധുസങ്ഗമസച്ഛാസ്ത്രപരതാം പ്രഥമം ശ്രയേത്
ശക്തിയനുസരിച്ച് പരിശ്രമം ചെയ്ത്, മനസ്സിൽ കലഹമില്ലാതെ, ആദ്യം നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും സത്യമായ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഭക്തിയോടെ ആശ്രയിക്കണം.
യഥാപ്രാപ്താര്ഥസന്തുഷ്ടോ യോ ഗര്ഹിതമ് ഉപേക്ഷതേ । സാധുസങ്ഗമസച്ഛാസ്ത്രരതശ് ശീഘ്രം സ മുച്യതേ
സ്വന്തം ഭാഗ്യത്തിൽ സന്തോഷം കാണുന്നവനും, കുറ്റം പറയേണ്ട കാര്യങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്നവനും, നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തിലും സത്യമായ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കുന്നവനും, വളരെ വേഗം മോക്ഷം നേടുന്നു.
വിചാരണാപരിജ്ഞാതസ്വഭാവസ്യ മഹാമതേഃ । അനുകമ്പ്യാ ഭവന്ത്യ് ഏതേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രശങ്കരാഃ
തത്വങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാത്ത വലിയ ബുദ്ധിമാനായവർക്കും, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും ശങ്കരനും പോലും കരുണയോടെ കാണേണ്ടവരാണ്.