ജീവസ് സങ്കല്പമാത്രാത്മാ യത്സങ്കല്പോ ഽവതിഷ്ഠതേ । ഹൃദി ഭൂത്വാ സ ഏവാശു ബഹിḫ പ്രസരതി സ്ഫുടമ്
ജീവൻ എന്നത് ചിന്തയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്; ജീവൻ എന്ത് ചിന്തിച്ചാലും, ആ ചിന്ത ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പായി പുറത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ വ്യക്തമായി പടരുന്നു.
യഥാസ്ഥിതാസ്യാം നിശ്ചിന്താം വര്ജയിത്വാമ്ബരോപമാമ് । ന കയാചിദ് അപി സ്ഥിത്യാ ശാമ്യത്യ് അഹമ് ഇതി ഭ്രമഃ
ആകാശംപോലെ സ്വതന്ത്രയും നിർഭാരവുമായി നിലകൊള്ളുന്നവളെ ഒഴികെ, 'ഏതെങ്കിലും നിലയിൽ ഞാൻ ശാന്തനാകുന്നു' എന്ന ധാരണ മുഴുവൻ ഭ്രമമാണ്.
ചിന്താ തു ചിന്ത്യമാനാപി ഭാവനീയാമ്ബരോപമാ । അഹമ്ഭാവോപശമനേ ശമനേന ക്രമേണ തേ
ചിന്തയെ ചിന്തിച്ചാലും, അത് ആകാശം പോലെ മനസ്സിൽ മാത്രം കാണുന്ന ഒന്നാണ്; 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ക്രമേണ ശമിപ്പിച്ചാൽ, അതും മനസ്സിൽ ശാന്തമാകുന്നു.
തജ്ജ്ഞാ വ്യവഹരന്തീഹ ഭാവ്യഭാവനവര്ജിതമ് । അരൂപാലോകമനനം മൌനദാരുനരാ ഇവ
അത് അറിയുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, സങ്കൽപ്പവും അസങ്കൽപ്പവും ഇല്ലാത്തവനാണ്; അവന്റെ ധ്യാനം രൂപമില്ലാത്തതും, മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന മരക്കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ സന്യാസികളെപ്പോലെയാണ്.
അകിഞ്ചിദ്ഭാവനോ യസ് സ്യാത് സ മുക്ത ഇതി കഥ്യതേ । ജീവന്ന് ആകാശവിശദോ ബദ്ധസ് ത്വ് അന്യ ഇവ സ്ഫുടമ്
മനസിൽ ഒന്നും ഇല്ലാത്തവനെയാണ് മോചിതൻ എന്നു പറയുന്നത്; അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ആകാശം പോലെ വെടിപ്പുള്ളവനാണ്, മറ്റൊരാൾ അതിവ്യക്തമായി ബന്ധനത്തിലാണെന്ന് കാണാം.
അഹമ് ഇത്യ് ഏവ ശുക്രസ്ഥാ സംവിദ് ആപാദമസ്തകമ് । വിസരത്യ് അഖിലേ ദേഹേ ബ്രഹ്മാണ്ഡേ ഽര്കപ്രഭാ യഥാ
'ഞാൻ' എന്ന ബോധം ശുക്ലത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അത് തല മുതൽ കാലുവരെ മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും വ്യാപിക്കുന്നു, സൂര്യപ്രഭ Bramഹാണ്ഡത്തിൽ പടരുന്നതുപോലെ.
ദൃങ് നേത്രം സ്വദനം ജിഹ്വാ ശ്രുതിശ് ശ്രോത്രം ഭവത്യ് അസൌ । ഇത്യാദ്യാ വാസനാḫ പഞ്ച ബദ്ധ്വാ താസു നിമജ്ജതി
കാണുന്നത് കണ്ണാണെന്ന്, രുചി നാവാണെന്ന്, കേൾവിക്ക് ചെവി വേണ്ടിയെന്നു തുടങ്ങിയ അഞ്ച് വാസനകളിൽ പെട്ട്, അവയിൽ തന്നെ ആൾ മുഴുകിപ്പോകുന്നു.
വിദ്ഭാവോ ഽക്ഷതയോദേതി മനോ ഭൂത്വൈകദേശതഃ । സര്വഗോ ഽപി രസോ ഭൂമൌ യഥാങ്കുരതയാ മധൌ
എന്തെങ്കിലും പ്രത്യേക ഭാഗത്ത് മനസ്സ് വ്യക്തിത്വമായി ഉദിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന രസം, ഭൂമിയിൽ തൈയായി തേനിൽ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ.
യോ ഭാവയതി ഭാവേഷു നേഹ രൂഢേഷ്വ് അഭാവതാമ് । തസ്യായത്നവതോ ദുẖഖമ് അനന്തം നോപശാമ്യതി
വിഷയങ്ങളിൽ മനസ്സ് ആലോചിച്ചാലും, അവയെ യഥാർത്ഥം എന്ന് ഉറപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവന്, യാതൊരു ശ്രമവും ഇല്ലാതെ അനന്തമായ ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല.
യേന കേനചിദ് ആച്ഛന്നോ യേന കേനചിദ് ആശിതഃ । യത്ര ക്വചന ശായീ ജ്ഞസ് സമ്രാഡ് ഇവ വിരാജതേ
ഏതെങ്കിലും വസ്ത്രം ധരിച്ചാലും, എന്തെങ്കിലും ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, എവിടെയെങ്കിലും കിടന്നാലും, അത്തരം ജ്ഞാനി രാജാവിനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
വാസനാഭിര് ഉപേതോ ഽപി സമഗ്രാഭിര് അവാസനഃ । അന്തശ്ശൂന്യോ ഽപ്യ് അശൂന്യാത്മാ ഖമ് ഇവ ശ്വസനാന്വിതഃ
എത്രയും വാസനകൾ ഉള്ളവനാണെങ്കിലും, അവനിൽ വാസനകളില്ലാത്തവനാണ്. ഉള്ളിൽ ശൂന്യമെന്നു തോന്നുമ്പോഴും, അവന്റെ ആത്മാവ് ശൂന്യമല്ല; ആകാശത്തിൽ കാറ്റ് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ അവനിൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നു.
ആസനേ ശയനേ യാനേ സ്ഥിതോ യത്നേന ബോധ്യതേ । നിദ്രാലുര് ഇവ നിര്വാണമനോമനനനിര്വൃതഃ
അവൻ ഇരിക്കുമ്പോഴും, കിടക്കുമ്പോഴും, യാത്ര ചെയ്യുമ്പോഴും, ബോധം പ്രാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടി വരുന്നു. സ്വപ്നം കാണുന്നവനോടു പോലെയാണ് അവൻ; മോക്ഷത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സും ചിന്തകളും വിട്ട് സമാധാനത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
സംവിന്മാത്രം ഹി പുരുഷസ് സര്വഗോ ഽപി സ തിഷ്ഠതി । സ്ഫുടം സാരേ ശരീരസ്യ യഥാ ഗന്ധോ ഽബ്ജകോടരേ
മനുഷ്യൻ ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണ്. എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിട്ടും, അവൻ ശരീരത്തിന്റെ സാരത്തിൽ വ്യക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതു കമലത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സുഗന്ധം നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ്.
സംവിന്മാത്രം വിദുര് ജന്തും തസ്യ പ്രസരണം ജഗത് । ആത്മനിഷ്ഠത്വമ് അജഗത് പരമേത്യ് ഉപദേശഭൂഃ
ജീവനെ അവർ ശുദ്ധബോധം മാത്രമെന്നു അറിയുന്നു. ലോകം അതിന്റെ വ്യാപനമാണ്. ആത്മാവിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നത്, ലോകബന്ധങ്ങൾ വിട്ട്, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പാഠമായി ഉപദേശിക്കുന്നു.
നീരസോ ഭവ ഭാവേഷു സര്വേഷു വിഭവാദിഷു । പാഷാണം ഹൃദയം കൃത്വാ തഥാ ഭവസി ഭൂതയേ
എല്ലാ വസ്തുക്കളോടും, സമ്പത്തോടും, നീ നിരാസരായി ഇരിക്കണം. ഹൃദയം കല്ലുപോലെ കഠിനമാക്കി, അങ്ങനെ നീ യഥാർത്ഥ സത്യത്തിനായി ജീവിക്കാം.
സാധോ ഹൃദയസൌഷിര്യമ് അസൌഷിര്യമ് ഇവാസ്തു തേ । അവിദ്വദ്വപുഷോ ഽവിത്ത്വാദ് ഉപലസ്യേവ രാഘവ
സദ്ഗുണമുള്ളവനേ, നിന്റെ ഹൃദയം ഒരിക്കലും ഉണരാത്തതുപോലെയും, അജ്ഞാനിയുടെ ശരീരം എങ്ങനെ അനാസക്തമാണോ, അതുപോലെ കല്ലുപോലെയും കഠിനമായിരിക്കട്ടെ, രാഘവ.
തജ്ജ്ഞാജ്ഞയോര് അശേഷേഷു ഭാവാഭാവേഷു കര്മസു । ഋതേ നിര്വാസനത്വാത് തു ന വിശേഷോ ഽസ്തി കശ്ചന
സത്യത്തെ അറിയുന്നവനും അറിയാത്തവനും, എല്ലായിടത്തും, സത്തയിലും അസത്തിലും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും, വേറിട്ടത് വെറും വാസനകളില്ലായ്മ മാത്രമാണ്; അതല്ലാതെ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
സത്തൈവൈഷാ വിദോ യത് സാ ഭവത്യ് ഉന്മിഷിതാ ജഗത് । പരം തത്ത്വം നിമിഷിതാ ദൃഗ് ഇവാനാമകം തതമ്
ഈ സത്ത തന്നെ ഉണരുമ്പോൾ ജ്ഞാനികൾക്ക് ലോകമായി കാണപ്പെടുന്നു; ഉണരാത്തപ്പോൾ അതു പരമസത്യം, പേരില്ലാത്ത കാഴ്ചശേഷി പോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദൃശ്യം വിനശ്യത്യ് അഖിലം വിനഷ്ടം ജായതേ പുനഃ । യന് ന നഷ്ടം ന ചോത്പന്നം തത് സത് തദ് ഭവ തദ് ഭവാന്
നമുക്ക് കാണുന്ന എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നു, നശിച്ചവ വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു; എന്നാൽ നശിക്കാത്തതും ജനിക്കാത്തതുമായത് മാത്രമേ യാഥാർത്ഥ്യമാകൂ. അതാണ് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം; അതായിരിക്കുക.
ഭാവനാ ജ്ഞപ്തിനിര്മൂലാ ഭാവിതാപി ന വിദ്യതേ । സലിലം മൃഗതൃഷ്ണേവ ന ദദാതി ഭവാങ്കുരമ്
ചിന്തകൾ വെറും അറിവിൽ നിന്നു ഉരുത്തിരിയുന്നതാണ്; അവ ഉണ്ടായിരുന്നാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ, അതിൽ നിന്നു യാതൊരു ഭാവവും ഉദിക്കില്ല.
യഥാഭൂതാര്ഥസന്ദര്ശച്ഛിന്നാഹമ് ഇതി ഭാവനാ । ദൃഷ്ടാപി ന കരോത്യ് അന്തര് ദഗ്ധം ബീജമ് ഇവാങ്കുരമ്
വസ്തുക്കളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നില്ലെന്നു തോന്നുന്ന ഭാവന ഉണ്ടെങ്കിലും, അതു അകത്തൊന്നും സൃഷ്ടിക്കില്ല; കത്തിയ വിത്ത് മുളയിടാത്തതുപോലെയാണ് അതും.
കര്മ കുര്വന്ന് അകുര്വന് വാ വീതരാഗോ നിരാമയഃ । നിര്മനാ നിത്യനിര്വാണോ മുനിര് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
ചെയ്താലും ചെയ്യാതിരുന്നാലും, ആസക്തിയും ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത, മനസ്സ് ശുദ്ധിയുള്ള, എപ്പോഴും മോക്ഷത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സന്യാസി ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ചിത്തോപശാന്തൌ സംശാന്താശ് ശാന്തയേ ഭോഗബന്ധവഃ । ന ത്വ് അഭാവപരിക്ഷീണാശ് ചിത്തമ് ഏഷാം കിലാകരഃ
മനസ്സ് ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, ശാന്തരായവർ അനുഭവങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു; എന്നാൽ, വെറും അഭാവം കൊണ്ടു അവരുടെ മനസ്സ് നശിക്കുന്നില്ല.
അഘനẖ കേവലാലോകോ ബുദ്ധോ ജീവḫ പരായതേ । സ ഏവാന്യോ ഽപ്യ് അനന്യോ ഽന്തരപരാഹ്ണ ഇവാതപഃ
ജാഗരൂകനായവൻ ശുദ്ധമായ പ്രകാശം മാത്രമാണ്, ദ്രവ്യരഹിതം. ജീവൻ വേറെവനായി തോന്നുന്നു, പക്ഷേ വ്യത്യാസമില്ല; ഉച്ചക്കാലത്ത് അകത്തും പുറത്തും വിരിയുന്ന സൂര്യപ്രകാശംപോലെയാണ് അതു.
ഏകദേശസ്ഥിതാത് പുംസോ ദൂരം യാതസ്യ ചേതസഃ । യദ് രൂപമ് അകലം മധ്യേ തദ് രൂപം പരമാത്മനഃ
ഒരു മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് സ്ഥിരമായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്ന് ദൂരെയ്ക്ക് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നടുവിൽ കാണുന്ന ആ രൂപരഹിതമായ സാരമാണ് പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം.
ചാരു ചിദ് വ്യോമകര്പൂരം യച് ചമത്കുരുതേ സ്വയമ് । അനന്തമ് അന്തര് അവ്യക്തം ജഗദ് ഇത്യ് ഏവ വേത്തി തത്
സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ ആകാശകർപ്പൂരംപോലെയുള്ള അത്ഭുതം, അകത്തുള്ള അനന്തവും അപ്രത്യക്ഷവുമായതിനെ ലോകം എന്ന് മാത്രം അറിയുന്നു.
ഗതഭവഭ്രമഭാസുരമ് അക്ഷയം ശമമ് ഉപേതമ് ഉപേക്ഷിതദീപവത് । സ്ഥിതമ് അപീഹ ജനം ജഗദീശ്വരാ നനു നമന്തി രമന്തി മുദാ ച ഖേ
ഭ്രമം മാറി, ശാന്തിയും അക്ഷയമായ സന്തോഷവും നേടിയവനും, ഭേദഭാവങ്ങളുടെ വിളക്കിനെ അവഗണിച്ചവനും, ഈ ലോകത്ത് തന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരന്മാർക്ക് ആദരവും സന്തോഷവും നൽകുന്നവനാണ്.
നിരാശവാസനാപാസ്തസമസ്തഭവവാസനഃ । ഉത്ഥായ ഗച്ഛ പ്രകൃതേര് അസ്യാ മങ്കിര് ഇവാങ്കതഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ജന്മവാസനകളും വിട്ട്, മങ്കി തന്റെ അടയാളം വിട്ടുപോയതുപോലെ, ഈ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു പുറപ്പെടുക.
മങ്കിനാമാഭവത് പൂര്വം ബ്രാഹ്മണസ് സംശിതവ്രതഃ । സ കഥം ശൃണു നിര്വാണമ് ആപ്തവാന് മദ്വിബോധതഃ
മങ്കി എന്ന പേരുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനായിരുന്നു. എന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ അവൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടി എന്ന് നീ കേൾക്കു.
അഹം കദാചിദ് ആകാശകോശാദ് അവനിമ് ആഗതഃ । ഭവത്പിതാമഹാര്ഥേന കേനാപ്യ് ഉപനിമന്ത്രിതഃ
ഒരു സമയത്ത്, ഞാൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നു, നിന്റെ പിതാമഹന്റെ കാര്യത്തിനായി ആരോ എന്നെ ക്ഷണിച്ചതിനാൽ.