ആത്മജ്ഞാനമ് അനാസാദ്യ ജ്ഞാനാന്തരലവേന യേ । സന്തുഷ്ടാẖ കഷ്ടചേഷ്ടേന തേ സ്മൃതാ ജ്ഞാനബന്ധവഃ
സ്വജ്ഞാനം നേടാതെ, മറ്റു അറിവുകളുടെ ചെറിയ അംശങ്ങൾ കഠിനമായി പ്രയത്നിച്ച് നേടുകയും അതിൽ തൃപ്തരാകുകയും ചെയ്യുന്നവരെ ജ്ഞാനസ്നേഹിതർ എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ജ്ഞാനോദിതജ്ഞേയവികാസശാന്ത്യാ വിനാ ന സന്തുഷ്ടധിയേഹ ഭാവ്യമ് । ത്വം ജ്ഞാനബന്ധുത്വമ് ഉപേത്യ രാമ രമസ്വ മാ ഭോഗഭവാമയേഷു
ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അറിവ് വികസിച്ച് സമാധാനം ലഭിക്കാതെ, ഈ ലോകത്തിൽ ആരും തൃപ്തരാകരുത്; നീ ജ്ഞാനസ്നേഹിതനെന്ന നിലയിലേക്ക് എത്തി, രാമാ, അതിൽ ആനന്ദിക്കൂ, ലോകസുഖങ്ങളിൽ ലയിക്കരുത്.
ആഹാരാര്ഥം കര്മ കുര്യാദ് അനിന്ദ്യം കുര്യാദ് ആഹാരം പ്രാണസന്ധാരണാര്ഥമ് । പ്രാണാസ് സന്ധാര്യാസ് തത്ത്വജിജ്ഞാസനാര്ഥം തത്ത്വം ജിജ്ഞാസ്യം യേന ഭൂയോ ന ദുẖഖമ്
ഭക്ഷണം നേടാനായി പ്രവർത്തനം ചെയ്യണം, ജീവൻ നിലനിർത്താൻ കുറ്റമില്ലാത്ത വിധത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നത് സത്യം അന്വേഷിക്കാനാണ് വേണ്ടത്. സത്യം അന്വേഷിക്കേണ്ടത് വീണ്ടും ദു:ഖം വരാതിരിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്.
ജ്ഞാനേന ജ്ഞേയനിഷ്ഠത്വാദ് യോ ഽചിതം ചിതമ് ഏവ വാ । ന ഭുഞ്ജതേ കര്മഫലം സ ജ്ഞാനീത്യ് അഭിധീയതേ
ആരെങ്കിലും അറിവിലൂടെ അറിയേണ്ടതിൽ ഉറപ്പുള്ളവനായി, അതു സ്വതവേയോ പഠിച്ചോ ഉണ്ടായാലും, തന്റെ പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവനാണ് സത്യജ്ഞാനി എന്നു പറയുന്നത്.
ജ്ഞാത്വാ സമ്യഗ് അനുഷ്ഠാനം ദൃശ്യതേ യസ്യ കര്മസു । നിര്വാസനാത്മകം ജ്ഞസ്യ സ ജ്ഞാനീത്യ് അഭിധീയതേ
ആർക്കും തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശരിയായ അറിവോടെ, ആന്തരിക ആസക്തികളില്ലാതെ നടക്കുന്നത് കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവനെയാണ് സത്യജ്ഞാനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അന്തശ്ശീതലതേഹാസു പ്രാജ്ഞൈര് യസ്യാവലോക്യതേ । അകൃത്രിമൈവ ശാന്തസ്യ സ ജ്ഞാനീത്യ് അഭിധീയതേ
ആരുടെയും ആന്തരിക ആഗ്രഹങ്ങൾ ശമിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ കാണുമ്പോഴും, അവന്റെ മനസ്സിലെ ശാന്തി സ്വാഭാവികമായിരിക്കുന്നു, അത്തവനെയാണ് സത്യജ്ഞാനി എന്നു പറയുന്നത്.
അപുനര്ജന്മനേ യസ് സ്യാദ് ബോധസ് സ ജ്ഞാനശബ്ദഭാക് । വസനാശനദാ ശേഷാ വ്യവസ്ഥാ ശില്പജീവികാ
ജന്മം വീണ്ടും ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനുള്ള ബോധം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നത്. അതിനപ്പുറം ഉള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും—പഴയ ചിന്തകളും, ഭക്ഷണവും, ഉപജീവനത്തിനുള്ള പ്രവർത്തികളും—ജീവിതം നയിക്കാനുള്ള വഴികളേയാണ്.
പ്രവാഹാപതിതേ കാര്യേ കാമസങ്കല്പവര്ജിതഃ । തിഷ്ഠത്യ് ആകാശഹൃദയോ യസ് സ പണ്ഡിത ഉച്യതേ
സമ്പൂർണ്ണമായ അനിവാര്യതയിലേക്കാണ് തന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഒഴുകിപ്പോകുന്നത്, ആഗ്രഹവും ചിന്തകളും ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് ആകാശം പോലെ വിശാലമായവനെയാണ് ജ്ഞാനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അകാരണം പ്രവര്തന്തേ ഇവ ഭാവാ അകാരണാത് । അവിദ്യമാനാ അപ്യ് ഏതേ വിദ്യമാനാ ഇവ സ്ഥിതാഃ
കാരണം ഇല്ലാതെ തന്നെ കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും നടക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു; അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിലും, ഉണ്ടെന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവൈര് ഭാവാഭാവഭവാഭവൈഃ । പശ്ചാത് കാരണതാം യാന്തി മിഥẖ കാരണകര്മഭിഃ
ഉണ്ടാകലും അപ്രത്യക്ഷമാകലും, ഉണ്ടായിരിപ്പും ഇല്ലായ്മയും മൂലം, കാര്യങ്ങൾ പിന്നീട് പരസ്പരം ബന്ധമുള്ള കാരണങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
അസതശ് ശശശൃങ്ഗാദേര് മൃഗതൃഷ്ണാമ്ഭസോ ഽഥ വാ । ആലോകനാദ് അലഭ്യസ്യ കീദൃക് സ്യാദ് അഥ കാരണമ്
ഉണ്ടാകാത്തതിന്റെ, ഉദാഹരണത്തിന്, മുയലിന് കൊമ്പോ മരുഭൂമിയിലെ ജലമോ പോലുള്ളതിന്റെ, എന്ത് കാരണമുണ്ടാകാം? കാണാനാവാത്തതിനു കാരണമെന്താണെന്ന് പറയാൻ കഴിയുമോ?
അസതശ് ശശശൃങ്ഗാദേẖ കാരണം മാര്ഗയന്തി യേ । വന്ധ്യാപുത്രസ്യ പൌത്രസ്യ സ്കന്ധമ് ആസാദയന്തി തേ
ഉണ്ടാകാത്തതിനു, ഉദാഹരണത്തിന്, മുയലിന് കൊമ്പിനും പോലുള്ളതിനു, കാരണമെന്താണെന്ന് അന്വേഷിക്കുന്നവർ, വന്ധ്യയായ സ്ത്രീയുടെ മകന്റെ മകന്റെ തോളിൽ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരെപ്പോലെയാണ്.
അസത്യപ്രതിഭാസാനാമ് ഏതദ് ഏവാശു കാരണമ് । യദ് അനാലോകനം നാമ സമാലോകാക്ഷയക്ഷയമ്
അസത്യമെന്നു തോന്നുന്നവയ്ക്ക് ഉടൻ കാണുന്ന കാരണമെന്നത്, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണാൻ കഴിയാത്തതാണു തന്നെ, അതായത്, യഥാർത്ഥം കാണുന്നശേഷി ഇല്ലാതാകുന്നതാണ്.
പരമാത്മായതേ ജീവോ ഽബുധ്യമാനസ് ത്വ് അചേതനമ് । ചേതനം ബുധ്യമാനസ് തു ജീവ ഏവാവതിഷ്ഠതേ
ജീവൻ പരമാത്മാവായി തോന്നുന്നു; അവൻ അറിവില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ജഡമായിരിക്കും. അറിവോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ജീവൻ എന്ന നിലയിൽ നിലനിൽക്കും.
പരമാത്മൈവ ജീവോ ഽയം ബുധ്യമാനസ് ത്വ് അചേതനമ് । ആമ്ര ഏവ രസാപത്തേḫ പ്രയാതി സഹകാരതാമ്
പരമാത്മാവാണ് ഈ ജീവൻ; ബുദ്ധി ജഡമാണ്. മാവിന്റെ രസം എടുത്തശേഷം അതു നാരങ്ങയാകുന്നതുപോലെ, ജീവൻ അകത്തുള്ള സത്തയാണ്.
ചേതനം ബുധ്യമാനസ് തു ജീവ ഏവാവതിഷ്ഠതേ । ജീവോ ജീവതി ജീര്ണേഷു ജാതിജന്മസു ജര്ജരഃ
ബുദ്ധിക്ക് ചൈതന്യം വന്നാൽ അതിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് ജീവൻ തന്നെയാണ്. ശരീരം പഴകി തകർന്നാലും, വീണ്ടും ജനിച്ചാലും, ജീവൻ തുടർന്നുനിൽക്കും.
യേ പരാം ദൃഷ്ടിമ് ആയാതാ ദൃശ്യശ്രീപാരദര്ശിനഃ । ന വിദ്യമാനമ് അപ്യ് അസ്തി തേഷാം വേദനമ് ആതതമ്
ആത്മദർശനം നേടിയവർ, ദൃശ്യങ്ങളുടെ ഭംഗി മറികടന്ന് കാണുന്നവർക്ക്, ഇല്ലാത്തതുപോലും അവർക്കു അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല.
യേ പരാം ദൃഷ്ടിമ് ആയാതാ വിദ്ധി തേഷാമ് അപാമ് ഇവ । അരൂപാലോകമനനം സ്പന്ദമ് അസ്പന്ദനം സദാ
പരമദർശനം നേടിയവരുടെ ധ്യാനം വെള്ളംപോലെയാണ്—രൂപമില്ലാത്തത്, ചലനവും അചലതയും ഒരുപോലെ കാണുന്ന മനസ്സാണ് അവർക്കു.
യേ പരാം ദൃഷ്ടിമ് ആയാതാ വിദ്ധി തേഷാമ് അപാമ് ഇവ । സ്പന്ദമ് അസ്പന്ദനം സര്വമ് അവേദനവശാദ് ഇഹ
പരമമായ ദർശനം നേടിയവർക്ക് ഈ ലോകത്തിലെ സഞ്ചലനവും ശാന്തിയും വെള്ളത്തിൽ പോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു; അവിടെയെല്ലാം അനുഭവബോധം ഇല്ലാത്തതിനാൽ സഞ്ചലനമോ ശാന്തിയോ വേറിട്ടതല്ല.
അരൂപാലോകമനനം വേഷ്ടിതോന്മുക്തദാമവത് । ബുദ്ധാẖ കര്മസു ചേഷ്ടന്തേ വൃക്ഷപത്ത്രേഷ്വ് ഇവാനിലാഃ
അവരുടെ ധ്യാനം രൂപരഹിതമാണ്, ചുറ്റുപാടിൽ നിന്ന് അഴിച്ചുവിട്ട ഒരു കയറുപോലെയാണ്; ബോധം നേടിയവർ ഈ ലോകത്തിൽ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകളിൽ കാറ്റ് വീശുന്നതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
യേ പരാം ദൃഷ്ടിമ് ആയാതാസ് സംസൃതേḫ പാരദര്ശിനഃ । ന തേ കര്മ പ്രശംസന്തി കൂപം നദ്യാം പിബന്ന് ഇവ
പരമദർശനം നേടിയവർ, ഈ Samsāram് തുരന്ന് കാണുന്നവർ, പ്രവൃത്തിയെ പ്രശംസിക്കാറില്ല; നദിയിൽ നിന്ന് വെള്ളം കുടിക്കുന്നവൻ കിണറിനെ പ്രശംസിക്കാത്തതുപോലെയാണ് അതു.
യേ ബദ്ധവാസനാ മൂഢാẖ കര്മ ശംസന്തി തേ ഽനഘ । ശ്രുതിസ്മൃത്യുദിതം തേന വിനാധോഽധḫ പതന്തി തേ
ആസക്തികളാൽ ബന്ധിച്ചും അജ്ഞാനികൾ ആയവരും പ്രവൃത്തിയെ പ്രശംസിക്കുന്നു, പാപരഹിതനേ; ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പഠിപ്പിച്ചതില്ലാതെ അവർ താഴ്താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി പതന്ത്യ് അര്ഥം ധൃഷ്ടഗൃധ്രാ ഇവാമിഷമ് । താനി സംയമ്യ മനസാ യുക്ത ആസീത തത്പരഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിലേയ്ക്ക് ധൈര്യത്തോടെയും അത്യാഗ്രഹത്തോടെയും പറക്കുന്ന കഴുകുകൾ പോലെ ഓടിപ്പോകുന്നു. അവയെ മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി, ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം.
നാസന്നിവേശം ഹേമാസ്തി നാസര്ഗം ബ്രഹ്മ വിദ്യതേ । കിം തു സര്ഗാദിശബ്ദാര്ഥമുക്തം യുക്തമ് അതശ് ശിവമ്
അസ്തിത്വമില്ലാത്തതെന്നു പറയുന്ന സ്വർണ്ണം പോലൊരു സ്ഥലം ഇല്ല, പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തായി ബ്രഹ്മവും ഇല്ല. സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾ യുക്തിയോടെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — ഇതാണ് ശുഭമായ സത്യം.
ഏകാന്ധകാരേ സമ്പന്നേ വ്യവഹാരോ യുഗക്ഷയേ । നിര്വിഭാഗോ നിരാഭാസോ യഥാ ബ്രഹ്മഘനേ തഥാ
യുഗാന്തത്തിൽ മുഴുവൻ ഇരുട്ട് നിറയുമ്പോൾ, എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും അവസാനിക്കുന്നു; അവിടെ വിഭജനം ഇല്ല, പ്രത്യക്ഷതയും ഇല്ല — അതുപോലെയാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആകൃതിയിൽ.
അഭ്രോദരേ ഽഭ്രഭാഗാനാം സ്പന്ദാസ്പന്ദമയീ യഥാ । സ്വസംവിദാത്മികാ സത്താ ഭൂതാനാമ് ഈശ്വരേ തഥാ
മേഘത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ, മേഘത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ചലനത്തിലും അചലതയിലുമാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതുപോലെ, ഭഗവാനിൽ ജീവികളുടെ സത്ത സ്വയംബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്.
ജലസ്യാന്തര് ജലാംശാനാം ദ്വൈതാദ്വൈതമയോ യഥാ । സ്വസംവിദാത്മാ സ്വസ്പന്ദസ് തഥാ ബ്രഹ്മണി ഭൂതദൃക്
ജലത്തിനുള്ളിൽ ജലത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ വേർപാടും ഐക്യവും ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭൂതങ്ങളെ കാണുന്നതും അതിന്റെ സ്വയം അറിവും അതിന്റെ ചലനവും തന്നെയാണ്.
യഥാമ്ബരേ ഽമ്ബരാംശാനാം ദ്വൈതാദ്വൈതൈകതാത്മനി । സ്വസംവിദാത്മികാ സത്താ ഭൂതാനാമ് ഈശ്വരേ തഥാ
ആകാശത്തിനുള്ളിൽ ആകാശത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ വേർപാടും ഐക്യവും ഒരേ സത്യത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഭഗവാനിൽ ഭൂതങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് സ്വയം അറിവായാണ്.
അനന്യാവയവവ്യാപ്തിര് യഥാവയവിനി സ്ഥിതാ । അനന്യാ സൃഷ്ടിര് ആഭാതി തഥാനവയവേ ശിവേ
ഭാഗങ്ങൾ വേർപാടില്ലാതെ മുഴുവൻ നിറക്കുന്നതുപോലെ, ഭാഗങ്ങളില്ലാത്ത ശിവനിൽ സൃഷ്ടിയും വേറിട്ടതല്ലാത്തതുപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ജഗതോ ഽന്തര് അഹംരൂപമ് അഹംരൂപാന്തരേ ജഗത് । സ്ഥിതമ് അന്യോഽന്യവലിതം കദലീദലപീഠവത്
ലോകത്തിനുള്ളിൽ 'ഞാൻ' എന്ന രൂപവും, 'ഞാൻ' എന്ന രൂപത്തിനുള്ളിൽ ലോകവും, ഇരുവരും തമ്മിൽ തമ്മിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ, വാഴക്കൊന്നിന്റെ ഇലകളെപ്പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.