യാദൃഗ് ഏവ വിരാഡാത്മന്യ് ഏഷ വിസ്താര ആഗതഃ । താദൃഗ് ഏവേഹ സര്വസ്മിന്ന് അണുമാത്രേ ഽപി ഭൂതകേ
വിരാട്-ആത്മാവിൽ എത്രത്തോളം വ്യാപനം സംഭവിച്ചോ അതേപോലെയുള്ള വ്യാപനം ഓരോ ജീവിയിലും, ഏറ്റവും ചെറുതായ കണത്തിൽ പോലും, ഇവിടെ ഉണ്ട്.
പരമാര്ഥേന ന സ്ഥൂലം ന സൂക്ഷ്മം കിഞ്ചന ക്വചിത് । യദ് യഥാ ഭാവിതം യത്ര തത് തഥാശ്വ് അനുഭൂയതേ
പരമാർത്ഥത്തിൽ എവിടെയും ഒന്നും ദൃഢമോ സൂക്ഷ്മമോ അല്ല; എവിടെയോ എന്തെങ്ങനെ ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നുവോ അതു അങ്ങനെയേ അനുഭവപ്പെടുകയുള്ളൂ.
മനശ് ചന്ദ്രമസോ ജാതം മനസശ് ചന്ദ്ര ഉത്ഥിതഃ । ജീവാജ് ജീവോ ഽഥ വൈകൈഷാ സത്താ ദ്രവജലാങ്ഗവത്
മനസ്സ് ചന്ദ്രനിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്, അതുപോലെ തന്നെ ചന്ദ്രനും മനസിൽ നിന്നാണ് ഉയരുന്നത്. ജീവൻ മറ്റൊരു ജീവനിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്, ജലം പോലെ ദ്രവത്വം ജലത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ശുക്രസാരം വിദുര് ജീവം പ്രാലേയകണസന്നിഭമ് । ആനന്ദോ ബലസന്ദോഹസ് തത ഏവ പ്രവര്തതേ
ശുക്ലത്തിന്റെ സാരം ജീവൻ ആണെന്ന് അവർ പറയുന്നു, അതു ഹിമകണത്തെപ്പോലെയാണ്. അതിൽ നിന്നാണ് സന്തോഷവും ശക്തിയും ഉണ്ടാകുന്നത്.
തം ചേതതി ചിദാഭാസം പൂര്വമ് ആത്മാ സ്വമ് ആത്മനാ । തത്ര തന്മയതാം ധത്തേ തേന തന്മയരൂപിണീമ്
ആത്മാവ് ആദ്യം തന്നെ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം സ്വയം അറിയുന്നു. അതിൽ ആത്മാവ് അതുമായി ഒരുമയാകുന്നു, അതിനാൽ അതിന്റെ രൂപം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
ജീവസംവിദ് അഥൈഷാന്തര് യദ് ഉപായാതി പഞ്ചതാമ് । ന തത്ര കാരണം കിഞ്ചിദ് വിദ്യതേ ന ച കാര്യതാ
ജീവന്റെ അകത്തുള്ള ബോധം പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലേക്കു ലയിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ കാരണവും ഫലവും ഒന്നും ഇല്ല.
പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛിത്തേര് അഭാവാത് സ്വത്വഭാവയോഃ । സ്വഭാവോക്തിര് ന ചൈവാത്ര ഭവത്യ് അര്ഥാനുസാരിണീ
സ്വന്തം എന്നതും അന്യമായതും തമ്മിൽ എതിര്ത്തു വേർതിരിയുന്ന ഒന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ, സ്വഭാവം എന്നത് ഇവിടെ അർത്ഥം അനുസരിച്ച് പറയാനാവുന്നില്ല.
ജീവോ ജീവത്വമ് ഏവ സ്വം ജീവത്വാദ് ഏവ ച സ്വതഃ । അന്തസ്ത്വേന ബഹിഷ്ട്വേന ദൃശ്യത്വേന ച ഭാവയന്
ജീവൻ താൻ ജീവിക്കുന്നതിന്റെ അനുഭവം തനിക്കുള്ള ജീവത്വം കൊണ്ടു മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നു; അകത്തും പുറത്തും കാണുന്നതായും താനെ ചിന്തിക്കുന്നു.
നീഹാരേണേവ സംവീതശ് ചേത്യവസ്തുപരായണഃ । ജാത്യന്ധ ഇവ പന്ഥാനമ് ആവൃതാത്മാ ന പശ്യതി
മൂടൽമഞ്ഞുപോലെ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പുറം വസ്തുക്കളിലേയ്ക്ക് മനസ് തിരിഞ്ഞ്, ജന്മാന്ധനായവൻ വഴിയറിയാത്തതുപോലെ, ആത്മാവ് മറഞ്ഞ് വഴികാണുന്നില്ല.
ജഗജ്ജൃമ്ഭികയാ ജീവസ് ത്വ് അനൈക്യദ്വിത്വയാ സ്ഥിതഃ । സ്പന്ദശക്ത്യേവ പവനസ് സ്വാത്മനോ ഽഭിന്നയാനയാ
ലോകം വ്യാപിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ജീവൻ ഏകത്വം ഇല്ലാത്ത ഇരട്ടത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; കാറ്റിനുള്ളിലെ ചലനശക്തി അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടാത്തതുപോലെ.
ശുദ്ധം ബുദ്ധമ് അനാദ്യന്തം ജീവോ ജനിതവാസനഃ । ആദ്യം ക്ഷീവ ഇവാത്മാനമ് ആവൃതാത്മാ ന പശ്യതി
ശുദ്ധവും ജ്ഞാനപരവും ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ലാത്ത ആത്മാവ്, ജന്മസ്മൃതികളുടെ മറയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പൊടി കെട്ടിയ കണ്ണാടി തനിക്കുള്ളിൽ പ്രതിഫലനം കാണാത്തതുപോലെ, ഇങ്ങനെ മറഞ്ഞ ആത്മാവ് സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
അജ്ഞാനസ്യ മഹാഗ്രന്ഥേര് മിഥ്യാവേദ്യാത്മനോ ഽസതഃ । അഹമിത്യര്ഥരൂപസ്യ ഭേദോ മോക്ഷ ഇതി സ്മൃതഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ വലിയ കുരുക്കായ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭ്രമമായ അസത്യമനസ്സിന്റെ ബന്ധം മുറിച്ചുകളയുന്നതാണ് മോക്ഷം എന്ന് പറയുന്നു.
വ്യപഗതഘനചേതനസ് സമന്താദ് അഹമ് ഇതി നൂനമ് അബുധ്യമാന ആസ്സ്വ । അനഭിധപരചേതനൈകരൂപസ് സദസദസന് ന സദാ സദോദിതശ് ച
വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ കനം പൂർണ്ണമായും മാറിയാൽ, 'ഞാൻ' എന്ന ധാരണയില്ലാതെ നിലകൊള്ളണം. അങ്ങിനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ, പറയാനാവാത്ത ശുദ്ധചൈതന്യമായ്, അതുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതിൽ കുടുങ്ങാതെ, സത്യം എന്ന നിലയിൽ എപ്പോഴും തെളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു.
ജ്ഞാനിനൈവ സദാ ഭാവ്യം രാമ ന ജ്ഞാനബന്ധുനാ । അജ്ഞതൈവ വരം മന്യേ ന പുനര് ജ്ഞാനബന്ധുതാ
രാമാ, ഒരാൾ എപ്പോഴും ജ്ഞാനിയാകണം, ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൂട്ടുകാരനായി മാത്രം ഇരിക്കരുത്. ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൂട്ടുകാരനാകുന്നതിന് പകരം അജ്ഞാനം തന്നെ ഞാൻ മെച്ചപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതുന്നു.
കിമ് ഉച്യതേ ജ്ഞാനബന്ധുര് ജ്ഞാനീ ചൈവ കിമ് ഉച്യതേ । കിം ഫലം ജ്ഞാനബന്ധുത്വേ ജ്ഞാനിത്വേ ഽപി ച കിം ഫലം
ജ്ഞാനബന്ധു എന്നത് എന്താണെന്ന്, ജ്ഞാനി എന്നത് എന്താണെന്ന്, ജ്ഞാനബന്ധുവായതിന്റെ ഫലം എന്താണ്, ജ്ഞാനിയായതിന്റെ ഫലവും എന്താണെന്ന് ചോദിക്കുന്നു.
വ്യാചഷ്ടേ യḫ പഠതി ച ശാസ്ത്രം ഭോഗായ ശില്പിവത് । യതതേ ന ത്വ് അനുഷ്ഠാനേ ജ്ഞാനബന്ധുസ് സ ഉച്യതേ
ശാസ്ത്രം വായിച്ചും വിശദീകരിച്ചും, ഒരു കലാകാരനുപോലെ ഭോഗത്തിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിച്ച്, ആചരണത്തിൽ ശ്രമിക്കാത്തവനെയാണ് ജ്ഞാനബന്ധു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
കര്മസ്പന്ദേഷു നോ ബോധḫ ഫലിതോ യസ്യ ദൃശ്യതേ । ബോധശില്പോപജീവിത്വാജ് ജ്ഞാനബന്ധുസ് സ ഉച്യതേ
യാരിൽ പ്രവർത്തികളിൽ ജ്ഞാനം ഫലിക്കാതെ, ജ്ഞാനത്തെ ഒരു തൊഴിൽ പോലെ ഉപജീവനം ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ജ്ഞാനബന്ധു എന്നു പറയുന്നത്.
വസനാശനമാത്രേണ തുഷ്ടാശ് ശാസ്ത്രഫലേന യേ । അജ്ഞാഞ് ജ്ഞാനാംശബന്ധൂംസ് താന് വിദ്യാച് ഛാസ്ത്രാര്ഥശില്പിനഃ
വാസനകൾ നശിക്കുന്നതിലും ശാസ്ത്രഫലത്തിൽ മാത്രം തൃപ്തരാകുന്നവരെ, അവരെ അജ്ഞന്മാരും ജ്ഞാനബന്ധുക്കളും ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിൽ കഴിവുള്ളവരും എന്ന് അറിയണം.
പ്രവൃത്തിലക്ഷണേ ധര്മേ വര്തതേ യശ് ശ്രുതോചിതമ് । അദൂരവര്തിജ്ഞാനത്വാജ് ജ്ഞാനബന്ധുസ് സ ഉച്യതേ
ശാസ്ത്രങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന കർമ്മധർമ്മത്തിൽ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, സത്യജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് അകലം അല്ലാത്ത അറിവ് ഉള്ളതിനാൽ, ജ്ഞാനസ്നേഹിതൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ആത്മജ്ഞാനം വിദുര് ജ്ഞാനം ജ്ഞാനാന്യ് അന്യാനി യാനി തു । താനി ജ്ഞാനാവഭാസാനി സാരസ്യാനവബോധനാത്
സ്വയം അറിയുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം; അതു ഒഴികെയുള്ള അറിവുകൾ എല്ലാം ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രതിഫലനങ്ങൾ മാത്രമാണ്, കാരണം അവ അതിന്റെ സാരം പിടികൂടുന്നില്ല.
ആത്മജ്ഞാനമ് അനാസാദ്യ ജ്ഞാനാന്തരലവേന യേ । സന്തുഷ്ടാẖ കഷ്ടചേഷ്ടേന തേ സ്മൃതാ ജ്ഞാനബന്ധവഃ
സ്വജ്ഞാനം നേടാതെ, മറ്റു അറിവുകളുടെ ചെറിയ അംശങ്ങൾ കഠിനമായി പ്രയത്നിച്ച് നേടുകയും അതിൽ തൃപ്തരാകുകയും ചെയ്യുന്നവരെ ജ്ഞാനസ്നേഹിതർ എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ജ്ഞാനോദിതജ്ഞേയവികാസശാന്ത്യാ വിനാ ന സന്തുഷ്ടധിയേഹ ഭാവ്യമ് । ത്വം ജ്ഞാനബന്ധുത്വമ് ഉപേത്യ രാമ രമസ്വ മാ ഭോഗഭവാമയേഷു
ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അറിവ് വികസിച്ച് സമാധാനം ലഭിക്കാതെ, ഈ ലോകത്തിൽ ആരും തൃപ്തരാകരുത്; നീ ജ്ഞാനസ്നേഹിതനെന്ന നിലയിലേക്ക് എത്തി, രാമാ, അതിൽ ആനന്ദിക്കൂ, ലോകസുഖങ്ങളിൽ ലയിക്കരുത്.
ആഹാരാര്ഥം കര്മ കുര്യാദ് അനിന്ദ്യം കുര്യാദ് ആഹാരം പ്രാണസന്ധാരണാര്ഥമ് । പ്രാണാസ് സന്ധാര്യാസ് തത്ത്വജിജ്ഞാസനാര്ഥം തത്ത്വം ജിജ്ഞാസ്യം യേന ഭൂയോ ന ദുẖഖമ്
ഭക്ഷണം നേടാനായി പ്രവർത്തനം ചെയ്യണം, ജീവൻ നിലനിർത്താൻ കുറ്റമില്ലാത്ത വിധത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നത് സത്യം അന്വേഷിക്കാനാണ് വേണ്ടത്. സത്യം അന്വേഷിക്കേണ്ടത് വീണ്ടും ദു:ഖം വരാതിരിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്.
ജ്ഞാനേന ജ്ഞേയനിഷ്ഠത്വാദ് യോ ഽചിതം ചിതമ് ഏവ വാ । ന ഭുഞ്ജതേ കര്മഫലം സ ജ്ഞാനീത്യ് അഭിധീയതേ
ആരെങ്കിലും അറിവിലൂടെ അറിയേണ്ടതിൽ ഉറപ്പുള്ളവനായി, അതു സ്വതവേയോ പഠിച്ചോ ഉണ്ടായാലും, തന്റെ പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവനാണ് സത്യജ്ഞാനി എന്നു പറയുന്നത്.
ജ്ഞാത്വാ സമ്യഗ് അനുഷ്ഠാനം ദൃശ്യതേ യസ്യ കര്മസു । നിര്വാസനാത്മകം ജ്ഞസ്യ സ ജ്ഞാനീത്യ് അഭിധീയതേ
ആർക്കും തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശരിയായ അറിവോടെ, ആന്തരിക ആസക്തികളില്ലാതെ നടക്കുന്നത് കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവനെയാണ് സത്യജ്ഞാനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അന്തശ്ശീതലതേഹാസു പ്രാജ്ഞൈര് യസ്യാവലോക്യതേ । അകൃത്രിമൈവ ശാന്തസ്യ സ ജ്ഞാനീത്യ് അഭിധീയതേ
ആരുടെയും ആന്തരിക ആഗ്രഹങ്ങൾ ശമിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ കാണുമ്പോഴും, അവന്റെ മനസ്സിലെ ശാന്തി സ്വാഭാവികമായിരിക്കുന്നു, അത്തവനെയാണ് സത്യജ്ഞാനി എന്നു പറയുന്നത്.
അപുനര്ജന്മനേ യസ് സ്യാദ് ബോധസ് സ ജ്ഞാനശബ്ദഭാക് । വസനാശനദാ ശേഷാ വ്യവസ്ഥാ ശില്പജീവികാ
ജന്മം വീണ്ടും ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനുള്ള ബോധം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നത്. അതിനപ്പുറം ഉള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും—പഴയ ചിന്തകളും, ഭക്ഷണവും, ഉപജീവനത്തിനുള്ള പ്രവർത്തികളും—ജീവിതം നയിക്കാനുള്ള വഴികളേയാണ്.
പ്രവാഹാപതിതേ കാര്യേ കാമസങ്കല്പവര്ജിതഃ । തിഷ്ഠത്യ് ആകാശഹൃദയോ യസ് സ പണ്ഡിത ഉച്യതേ
സമ്പൂർണ്ണമായ അനിവാര്യതയിലേക്കാണ് തന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഒഴുകിപ്പോകുന്നത്, ആഗ്രഹവും ചിന്തകളും ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് ആകാശം പോലെ വിശാലമായവനെയാണ് ജ്ഞാനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അകാരണം പ്രവര്തന്തേ ഇവ ഭാവാ അകാരണാത് । അവിദ്യമാനാ അപ്യ് ഏതേ വിദ്യമാനാ ഇവ സ്ഥിതാഃ
കാരണം ഇല്ലാതെ തന്നെ കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും നടക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു; അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിലും, ഉണ്ടെന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവൈര് ഭാവാഭാവഭവാഭവൈഃ । പശ്ചാത് കാരണതാം യാന്തി മിഥẖ കാരണകര്മഭിഃ
ഉണ്ടാകലും അപ്രത്യക്ഷമാകലും, ഉണ്ടായിരിപ്പും ഇല്ലായ്മയും മൂലം, കാര്യങ്ങൾ പിന്നീട് പരസ്പരം ബന്ധമുള്ള കാരണങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.