സ പഞ്ചാവയവḫ പശ്ചാദ് രാജതേ പുരുഷോ വിരാട് । അനന്താകാരസംവിത്തിര് അവ്യക്താത്മാ നിരാമയഃ
അനന്തമായ ബോധം സ്വഭാവമായ്, അപ്രത്യക്ഷമായ ആത്മാവും ദുഃഖരഹിതനുമായ മഹാപുരുഷൻ അഞ്ചു അവയവങ്ങളോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
മനോമയോ ഽസാവ് ഉദിതḫ പരസ്മാത് പ്രഥമോത്ഥിതഃ । ആകാശവിശദശ് ശാന്തോ നിത്യാനന്തവിഭാമയഃ
അവൻ മനസ്സിൽ നിന്നു രൂപം കൊണ്ടവൻ, പരമാത്മാവിൽ നിന്നു ആദ്യം ഉദിച്ചവൻ, ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞവനും, ശാന്തനും, ശാശ്വതമായ അനന്തപ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞവനുമാണ്.
സ ചാപ്യ് അപഞ്ചഭൂതാത്മാ പഞ്ചഭൂതാത്മകോപമഃ । വിരാഡാത്മൈകപുരുഷḫ പരമḫ പരമേശ്വരഃ
അവന്റെ സ്വഭാവം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നല്ലെങ്കിലും, അവൻ അവയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു; അവൻ ഒരേ മഹാപുരുഷൻ, പരമൻ, പരമേശ്വരൻ.
സ്വയമ് ഏവാശു ഭവതി സ്വയമ് ഏവ വിലീയതേ । സ്വയമ് ഏവ പ്രസരതി സ്വയം സങ്കോചമ് ഏതി ച
അവൻ സ്വയം ഉദിക്കുന്നു, സ്വയം ലയിക്കുന്നു, സ്വയം വ്യാപിക്കുന്നു, സ്വയം ചുരുങ്ങുന്നു.
സ്വസങ്കല്പകൃതേനാസൌ കല്പൌഘേന ക്ഷണേന വാ । യദൃച്ഛയോദേതി പുനḫ പുനര് ഭൂത്വോപശാമ്യതി
സ്വന്തം ചിന്തയുടെ ശക്തിയാൽ, അനേകം സൃഷ്ടികൾകൊണ്ടോ ഒരു നിമിഷത്തിലും ആൾക്ക് ഇഷ്ടം വന്നാൽ അവൻ ഉദിക്കുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണ്ടാകുകയും പിന്നെ അപ്രത്യക്ഷനാവുകയും ചെയ്യുന്നു.
മനോമാത്രൈകരൂപാത്മാ പ്രകൃതേര് ദേഹ ഏഷ സഃ । ഏഷ പുര്യഷ്ടകം പ്രോക്തസ് സര്വസ്യൈവാതിവാഹികഃ
ഈ ശരീരം മനസ്സാണ് ഏക രൂപം, പ്രകൃതിയുടെ സൃഷ്ടിയാണ് ഇത്. ഇതിനെ അഷ്ടാംഗ സൂക്ഷ്മശരീരം എന്നു വിളിക്കുന്നു, എല്ലാറ്റിനും ഇതാണ് ആന്തരിക വാഹനം.
സ്ഥൂലസ് സൂക്ഷ്മോ ഽമ്ബരാത്മൈഷ വ്യക്തോ ഽവ്യക്തോ ഽന്തവര്ജിതഃ । സര്വസ്യ ബഹിര് അന്തശ് ച നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ ച
ഇത് സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവും ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതും, പ്രകടവും അപ്രകടവും, അവസാനമില്ലാത്തതും, എല്ലാറ്റിനും അകത്തും പുറത്തുമാണ്, ഒന്നുമല്ലാത്തതും ഒരുപാട് ഉള്ളതുമാണ്.
അങ്ഗാനി രാമ തസ്യാഷ്ടൌ മനഷ്ഷഷ്ഠാനി പഞ്ച ച । സാഹമ്ഭാവാനീന്ദ്രിയാണി ഭാവാഭാവമയാനി ച
രാമാ, അതിന്റെ എട്ട് അവയവങ്ങളുണ്ട്: മനസ്സാണ് ആറാമത്തേത്, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഇവയാണ് 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, സത്തയും അസത്തും ചേർന്നവ.
തേന ഗീതാ ഇമേ വേദാസ് സഹ ശബ്ദാര്ഥകല്പനൈഃ । നിയതിസ് സ്ഥാപിതാ തേന തഥാദ്യാപി യഥാ സ്ഥിതാ
അതിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ വേദങ്ങൾ, അവയുടെ ശബ്ദവും അർത്ഥവും ഉൾപ്പെടെ, രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. അതേ നിയമം കൊണ്ടാണ് അവ സ്ഥാപിതമായത്, അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്നും അവ അതുപോലെ നിലനിൽക്കുന്നത്.
അനന്തമ് ഊര്ധ്വം മൂര്ധാസ്യ തഥാധḫ പാദയോസ് തലമ് । അപരാകാശമ് ഉദരമ് ഇദം ബ്രഹ്മാണ്ഡമണ്ഡലമ്
അവന്റെ തലയിലെ മുടി അങ്ങേയറ്റം മുകളിലേക്കാണ്, കാലിന്റെ താടികൾ താഴേക്ക് അറ്റമില്ലാതെ നീളുന്നു, വയറാണ് പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശം—ഇതാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വലയം.
ലോകാന്തരാണ്യ് അനന്താനി പാര്ശുകാẖ ക്ഷതജം പയഃ । മാംസപേശ്യẖ ക്ഷിതിധരാസ് സരിതസ് സന്തതാസ് സിരാഃ
അനന്തമായ ലോകങ്ങൾ അതിന്റെ ഇരുപുറങ്ങളാണ്, രക്തം വെള്ളമാണ്, മാംസക്കട്ടകൾ പർവ്വതങ്ങൾ, തുടർച്ചയായ നദികൾ അതിന്റെ നാഡികൾ.
രക്തധാരാ ജലധയോ ദ്വിപാന്യ് ഏവാന്ത്രവേഷ്ടനമ് । ബാഹവẖ കകുഭസ് സ്ഫാരാസ് താരകാ രോമസന്തതിഃ
രക്തധാരകൾ സമുദ്രങ്ങളാണ്, ദ്വീപുകൾ ആന്ത്രങ്ങളുടെ ചുരുളുകൾ, വിശാലമായ കൈകൾ ദിശകൾ, അനവധി നക്ഷത്രങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങൾ.
പഞ്ചാശദ് അനിലസ്കന്ധാ ഏകോനാḫ പ്രാണവായവഃ । മാര്താണ്ഡമണ്ഡലം ചണ്ഡം പിത്തം ജഠരപാവകഃ
അഞ്ച്പതു വായു പ്രവാഹങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ പ്രാണവായുക്കൾ ആണ്; അൽപ്പം കുറച്ച് പ്രാണവായുക്കൾ ഉണ്ട്. കനൽപോലുള്ള സൂര്യന്റെ വട്ടം പിത്തം ആകുന്നു; അഗ്നിപോലുള്ള ജഠരാഗ്നി അഥവാ ദഹനശക്തിയാണ്.
ശശാങ്കമണ്ഡലം ജീവശ് ശ്ലേഷ്മാ ശുക്രം സിതം ബലമ് । മനസ് സങ്കല്പകോശാത്മ സാരാത്മ പരമാമൃതമ്
ചന്ദ്രന്റെ വട്ടം ജീവശക്തിയും, കഫവും, വീര്യവും, ബലവും ആകുന്നു. മനസ്സ് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഭണ്ഡാരവും, ആത്മാവിന്റെ സാരവും, പരമാംശുവും ആണ്.
മൂലം ശരീരകോശസ്യ ബീജം കര്മദ്രുമസ്യ ച । പ്രസവസ് സര്വഭാവാനാമ് ഇന്ദുര് ആനന്ദകാരണമ്
ശരീരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം, കര്മമരത്തിന്റെ വിത്ത്, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം—ഈ ചന്ദ്രൻ ആനന്ദത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
യദ് ഇന്ദുമണ്ഡലം നാമ സ സമ്രാഡ് ജീവ ഉച്യതേ । ശരീരകര്മമനസാം ബീജം മൂലം ച കാരണമ്
ഇന്ദു വട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്നത് ആ രാജാവും ജീവനും ആണ്; അതാണ് ശരീരത്തിന്റെയും കര്മത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും വിത്തും അടിസ്ഥാനും കാരണവും.
അസ്മാദ് ഇന്ദുനിഭാജ് ജീവാത് പ്രസരന്തി ജഗത്ത്രയേ । ജീവാ മനാംസി കര്മാണി സുഖാന്യ് അന്നാമൃതാനി ച
ഇന്ദ്രുദേവനുപമനായ ഈ ജീവനിൽ നിന്നാണ് മൂന്നു ലോകങ്ങളും, ജീവികളും, മനസ്സുകളും, പ്രവൃത്തികളും, സുഖങ്ങളും, അഹാരം, അമൃതം എന്നിവയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
വിരാജ ഏതേ സങ്കല്പാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുജിനാദയഃ । തസ്യ ചിത്തചമത്കാരാസ് സുരാസുരനഭശ്ചരാഃ
ഈ മനസ്സിലെ ഉദ്ദേശങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ശിവനും മറ്റും; അതിന്റെ മനസ്സിന്റെ അത്ഭുതങ്ങളാണ് ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ആകാശവാസികൾ എന്നിവരും.
ചിത്സ്വഭാവോ ബുധ്യമാനḫ പ്രാലേയപരമാണുതാമ് । യദാദൌ ഭാവയത്യ് ആശു തദാ തത്രൈവ തിഷ്ഠതി
ചൈതന്യസ്വഭാവം ബോധം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ, അതു പഞ്ചസാരക്കണികയെപ്പോലെയുള്ള അവസ്ഥ സ്വീകരിക്കുന്നു; ആദ്യം അതു എന്ത് ചിന്തിച്ചോ അതിൽ തന്നെ അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
തേനൈതദ് ഏവ ജീവസ്യ സ്ഥാനം വിദ്ധി രഘൂദ്വഹ । പഞ്ചാവയവമ് ഏതത് തച് ഛരീരമ് അനുഭൂയതേ
രഘുവംശജനായോ, ജീവന്റെ വാസസ്ഥലമെന്നു ഇതിനെ മാത്രം അറിയണം; ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളടങ്ങിയതാണ് അതിന്റെ ശരീരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
വിരാഡ്ജീവാച് ചന്ദ്രമസോ ജീവഭൂതാനി ദേഹിനാമ് । പ്രസരന്ത്യ് അന്നജാതാനി പ്രാലേയവിസരാത്മനാ
വിരാട് എന്ന മഹാത്മാവിൽ നിന്നു, ചന്ദ്രനിൽ നിന്നു ജീവികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരമുള്ളവരുടെ ജീവൻ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അന്നത്തിൽ നിന്നുള്ളവ, ഹിമത്തിന്റെ സാരമായ സ്വഭാവത്തോടെ, ലോകത്ത് വ്യാപിക്കുന്നു.
താന്യ് ഏവ ദേഹിദേഹേഷു ജീവാ ജീവന്തി ജീവിഷു । മനോഭൂതാ വിചേഷ്ടന്തേ കര്മ ജന്മസു കാരണമ്
അവയെല്ലാം ശരീരങ്ങളിലേക്കു പ്രവേശിച്ച്, അവിടെ ജീവിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ഇവ, പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ആ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് ജനനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നത്.
ഏവം വിരാട് സഹസ്രാണി മഹാകല്പശതാനി ച । ഗതാന്യ് അഥ ഭവിഷ്യന്തി നാനാചാരാണി സന്തി ച
ഇങ്ങനെ, ആയിരക്കണക്കിന് മഹാവിരാടുകൾക്കും നൂറുകണക്കിന് മഹാകല്പങ്ങൾക്കും കഴിഞ്ഞു പോയതും വരാനിരിക്കുന്നതുമുണ്ട്; വിവിധ രീതികളിൽ അവ നിലനിൽക്കുന്നു.
സര്വതോ ഽനുഭവരൂപയാനയാ സത്തയോത്തമപദാദ് അഭിന്നയാ । അന്തവര്ജിതമഹാങ്ഗസങ്ഗയാ തിഷ്ഠതീതി പുരുഷḫ പരം വിരാട്
പരമാവധി വിശാലമായ അവയവങ്ങളോടെ, എല്ലായിടത്തും അനുഭവത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ, പരമാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വേർപെടാതെ, അവസാനമില്ലാതെ, മഹാവിരാട് എന്ന പുരുഷൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
സങ്കല്പപുരുഷസ് ത്വ് ഏഷ യദ് യത് കല്പയതി സ്വയമ് । തത് തഥാ താദൃശം പഞ്ചഭൂതാത്മ ഭവതീവ ഖമ്
ഈ കല്പനാശക്തിയുള്ള മനുഷ്യൻ താനെന്ത് ചിന്തിച്ചാലും അതു തന്നെ, അങ്ങനെ തന്നെ, അഞ്ചു മൂലഘടകങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായതായി, ആകാശംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സര്വം നാമ ജഗജ്ജാതം തത്സങ്കല്പം വിദുര് ബുധാഃ । താദൃഗ്രൂപം പഞ്ചകാത്മവിഷയോന്മുഖമ് ആഗതമ്
സകലവും എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ലോകം ആ കല്പനയുടെ സൃഷ്ടിയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു; അതു അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ സ്വഭാവംകൊണ്ട് അനുഭവത്തിനായി പുറത്തു വരുന്നു.
ജഗത്പദാര്ഥസാര്ഥസ്യ വിരാട് സര്വസ്യ കാരണമ് । കാരണസ്യ സമാന്യ് ഏവ കാര്യാണി ച ഭവന്ത്യ് അതഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും ജീവികളുടെയും കാരണം വിശാലമായ ആ വിരാട് രൂപമാണ്; കാരണം പൊതുവായതാകയാൽ ഫലങ്ങളും അതിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നു.
യഥൈഷ സ വിരാഡ് ഏവം വിരാട് പ്രത്യേകമ് ആത്മനി । സ്വസംവിദി പ്രസരതി ബോധവാന് ന ത്വ് അബോധവാന്
എങ്ങനെ ഈ വിരാട് ഉണ്ട്, അതുപോലെ തന്നെ ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ഉള്ളിൽ, അവന്റെ സ്വന്തം ബോധത്തിൽ, ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ വിരാട് വ്യാപിക്കുന്നു; അജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
ആസരീസൃപമ് ആരുദ്രമ് ഏവമ് അഭ്യുത്ഥിതോ ഭ്രമഃ । അണാവ് അപ്യ് അദ്രിവിസ്താരോ ബീജകോശ ഇവ ദ്രുമഃ
ഈ ഭ്രമം പാമ്പുപോലെയും ഭയങ്കരമായ രീതിയിലും ഉദിക്കുന്നു; അതു ഒരു അണുവിലും പർവതംപോലെ വ്യാപിക്കുന്നു, വിത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് വൃക്ഷം വളരുന്നതുപോലെ.
ആസരീസൃപമ് ആരുദ്രം വിരാട് പ്രത്യേകമ് ആത്മനി । പരാണാവ് അപ്യ് അനന്താത്മാ ബോധതോ ന ത്വ് അബോധതഃ
പാമ്പുപോലെയും ഭയങ്കരവുമായ വിരാട് ഓരോ ആത്മാവിലും വ്യത്യസ്തമായി വ്യാപിക്കുന്നു; ഏറ്റവും ചെറുതായ അണുവിലും അനന്തമായ ആത്മാവ് ബോധത്തിലൂടെ തന്നെ പ്രകടമാകുന്നു, അജ്ഞാനത്തിലൂടെ അല്ല.