യഥേദം ന സ്ഥിതം വിശ്വം നോത്പന്നം ന ച വിദ്യതേ । തഥാ കഥയ മേ ബ്രഹ്മന് യേനൈതന് നിശ്ചിതം ഭവേത്
ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നതുമല്ല, ഉദിച്ചതുമല്ല, യാഥാർത്ഥ്യമായ് നിലവിലുമില്ല. ബ്രഹ്മനേ, ഇതെങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കാമെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
നാസമന്വിതവാഗ് അസ്മി ശൃണു രാഘവ കഥ്യതേ । യഥേദമ് അസദ് ആഭാതി വന്ധ്യാപുത്ര ഇവാരവീ
എനിക്ക് സംസാരശക്തിയില്ല; രാഘവ, ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക, ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു: ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്നത്, മരുഭൂമിയിൽ വന്ധ്യയുടെ മകനുണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണ്.
ഇദമ് ആദാവ് അനുത്പന്നം സര്ഗാദൌ തേന നാസ്ത്യ് അലമ് । ഇദം ഹി മനസാ ഭാതി സ്വപ്നാദൌ പത്തനം യഥാ
ആദിയിൽ ഇതൊന്നും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല; അതിനാൽ ഒന്നുമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നഗരം ദൃശ്യമാകുന്നതുപോലെ, ഇതെല്ലാം മനസ്സിൽ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
മന ഏവ ച സര്ഗാദാവ് അനുത്പന്നമ് അസദ്വപുഃ । തഥൈതച് ഛൃണു വക്ഷ്യാമി യഥൈതദ് അനുഭൂയതേ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ മനസ്സും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത രൂപവും ഉള്ളതല്ല; ഇതെങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
മനോ ദൃശ്യമയം ദോഷം തനോതീമം ക്ഷയാത്മകമ് । അസദ് ഏവാസദാകാരം സ്വപ്നസ് സ്വപ്നാന്തരം യഥാ
മനസ്സ് ദൃശ്യങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായതും, ക്ഷയസ്വഭാവമുള്ള ഈ ദോഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത രൂപം മാത്രം; മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ ഒരു സ്വപ്നം പോലെ.
തത് സ്വയം സ്വൈരമ് ഏവാശു സങ്കല്പയതി ദേഹകമ് । തേനേയമ് ഇന്ദ്രജാലശ്രീര് വിതതേന വിതന്യതേ
അത് സ്വതന്ത്രമായി, അതിവേഗത്തിൽ തന്നെ ശരീരം സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ മായാജാലത്തിന്റെ ഭംഗി വ്യാപിച്ചു പടരുന്നു.
സ്ഫുരതി ഗച്ഛതി വല്ഗതി യാചതേ ഭവതി മജ്ജതി സംഹരതി സ്വയമ് । അമരതാമ് ഉപയാത്യ് അപി കേവലം ചലതി ചഞ്ചലശക്തിതയാ മനഃ
മനസ്സ് തിളങ്ങുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഉല്ലാസിക്കുന്നു, അപേക്ഷിക്കുന്നു, ഉണ്ടാകുന്നു, മുങ്ങുന്നു, സ്വയം പിൻവലിക്കുന്നു; മരണമില്ലാത്തതിനെപ്പോലും നേടുന്നു, എങ്കിലും അതിന്റെ ചഞ്ചലശക്തിയാൽ എപ്പോഴും അലയുന്നു.
ഭഗവന് മുനിശാര്ദൂല കിമ് ഇവേഹ മനോ ഭ്രമേ । വിദ്യതേ കഥമ് ഉത്പന്നം മനോ മായാമയം കുതഃ
ഭഗവൻ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം എന്താണ്? അതെങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, മനസ്സ് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, ഈ മായാമയമായ മനസ്സ് എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്?
ഉത്പത്തിമ് ആദാവ് ഇതി മേ സമാസേന വദ പ്രഭോ । പ്രവക്ഷ്യസി തതശ് ശിഷ്ടം വക്തവ്യം വദതാം വര
പ്രഭോ, ആദിയിൽ സൃഷ്ടിയുടെ ഉത്ഭവം കുറച്ച് പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശേഷിച്ചതെല്ലാം പിന്നീടു വിശദമായി പറയാമല്ലോ, വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
മഹാപ്രലയസമ്പത്താവ് അസത്താം സമുപാഗതേ । അശേഷദൃശ്യേ സര്ഗാദൌ ശാന്തമ് ഏവാവശിഷ്യതേ
മഹാപ്രളയം സംഭവിച്ച് എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ദൃശ്യങ്ങളൊന്നും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, സമാധാനമേ മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.
ആസ്തേ ഽനസ്തമിതോ ഭാസ്വാന് അജോ ദേവോ നിരാമയഃ । സര്വദാ സര്വകൃത് സര്വഃ പരമാത്മാ മഹേശ്വരഃ
അജനായും ദിവ്യനുമായും ദോഷരഹിതനുമായും എല്ലായ്പ്പോഴും ഉജ്ജ്വലമായി നിലകൊള്ളുന്ന പരമാത്മാവായ മഹേശ്വരൻ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു.
യതോ വാചോ നിവര്തന്തേ യോ മുക്തൈര് അവഗമ്യതേ । യസ്യ ചാത്മാദികാസ് സഞ്ജ്ഞാഃ കല്പിതാ ന സ്വഭാവജാഃ
അവനെക്കുറിച്ച് വാക്കുകൾ തിരിച്ചുപോകുന്നു; മോക്ഷം നേടിയവർ അവനെ അനുഭവിക്കുന്നു; ആത്മാവ് എന്നതുപോലുള്ള പേരുകൾ അവനിൽ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നല്ല, മനുഷ്യരുടെ കൽപ്പനയിലൂടെയാണ്.
യഃ പുമാന് സാങ്ഖ്യദൃഷ്ടീനാം ബ്രഹ്മ വേദാന്തവാദിനാമ് । വിജ്ഞാനമാത്രം വിജ്ഞാനവിദാമ് ഏകാന്തനിര്മലമ്
സാംഖ്യദർശനക്കാരുടെ കണ്മുന് ബ്രഹ്മവും, വേദാന്തപണ്ഡിതന്മാരുടെ കണ്മുന് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവും, ജ്ഞാനികളെക്കാള് അത്യന്തം നിർമ്മലമായ ബോധവും ആ മനുഷ്യനാണ്.
യശ് ശൂന്യവാദിനാം ശൂന്യം ഭാസകോ യോ ഽര്കതേജസാമ് । വക്താ സ്മര്താ ഋതം ഭോക്താ ദ്രഷ്ടാ കര്താ സദൈവ യഃ
ശൂന്യവാദികൾക്ക് അവൻ ശൂന്യമാണ്, സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കു അവൻ പ്രകാശമാണ്; അവൻ എപ്പോഴും സംസാരിക്കുന്നവനും ഓർക്കുന്നവനും സത്യസന്ധനായ അനുഭവിക്കാനും കാണുന്നവനും പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.
സദ് അപ്യ് അസദ് യോ ജഗതി യോ ദേഹസ്ഥോ ഽപി ദൂരഗഃ । ചിത്പ്രകാശോ ഹ്യ് അയം യസ്മാദ് ആലോക ഇവ ഭാസ്വതഃ
ലോകത്തിൽ അവൻ സത്യമാണെന്നും അസത്യമാണെന്നും പറയാം; ശരീരത്തിൽ വസിച്ചാലും ദൂരെയാണവൻ; ഈ ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശം സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള വെളിച്ചംപോലെയാണ്.
യസ്മാദ് വിഷ്ണ്വാദയോ ദേവാസ് സൂര്യാദ് ഇവ മരീചയഃ । യസ്മാജ് ജഗന്ത്യ് അനന്താനി ബുദ്ബുദാ ജലധേര് ഇവ
വിഷ്ണുവും മറ്റുള്ള ദേവന്മാരും സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള കിരണങ്ങൾപോലെ അവനിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്; അനന്തമായ ലോകങ്ങൾ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള കുശലങ്ങൾപോലെ അവനിൽ നിന്നാണ് പിറക്കുന്നത്.
യം യാന്തി ദൃശ്യവൃന്ദാനി പയാംസീവ മഹാമ്ബുധിമ് । യ ആത്മാനം പദാര്ഥം ച പ്രകാശയതി ദീപവത്
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങൾ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്ക് പുഴകൾ ചേരുന്നപോലെ അതിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്. അതു തന്നെയും എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, ഒരു വിളക്കുപോലെ.
ആകാശേ യശ് ശരീരേ ച ദൃഷത്സ്വ് അപ്സു ലതാസു ച । പാംസുഷ്വ് അദ്രിഷു വാതേഷു പാതാലേഷു ച സംസ്ഥിതഃ
ആകാശത്തിലും ശരീരത്തിലും കല്ലുകളിലും വെള്ളത്തിലും വള്ളികളിലും പൊടിയിലും പർവതങ്ങളിലും കാറ്റിലും പാതാളങ്ങളിലും അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
യഃ പ്ലാവയതി സംരബ്ധം പുര്യഷ്ടകമ് ഇതസ് തതഃ । യേന മൂകീകൃതാ മൂഢാശ് ശിലാ ധ്യാനമ് ഇവാസ്ഥിതാഃ
അത് എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള ഈ ശരീരത്തെ എല്ലിടത്തും വേഗത്തിൽ നിറയ്ക്കുന്നു. അതിന്റെ ശക്തിയിൽ മൂഢന്മാർ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ച കല്ലുകൾപോലെ നിശ്ശബ്ദരാവുന്നു.
വ്യോമ യേന കൃതം ശൂന്യം ശൈലാ യേന ഘനീകൃതാഃ । ആപോ ദ്രുതാഃ കൃതാ യേന ദീപ്തോ യസ്യ വശാദ് രവിഃ
ആശയാൽ ആകാശം ശൂന്യമായത്, പർവതങ്ങൾ ദൃഢമായത്, വെള്ളം വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നത്, സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നത് — ഇതെല്ലാം അതിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ്.
പ്രസരന്തി യതശ് ചിത്രാസ് സംസാരാസാരദൃഷ്ടയഃ । അക്ഷയാമൃതസമ്പൂര്ണാദ് അമ്ഭോദാദ് ഇവ വൃഷ്ടയഃ
അനന്തമായ അമൃതം നിറഞ്ഞ മേഘത്തിൽ നിന്ന് മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ, അതിൽ നിന്നാണ് ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ലോകദൃശ്യങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നത്.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവമയ്യസ് ത്രിഭുവനോര്മയഃ । സ്ഫുരന്ത്യ് അവിരതം യസ്മിന് ഘൃണാവ് ഇവ മരീചയഃ
ആഭാസവും അപ്രത്യക്ഷതയും നിറഞ്ഞ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ കിരണങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ, അതിൽ തുടർച്ചയായി ഉണർന്നുനിൽക്കുന്നു.
നാശരൂപോ ഽവിനാശാത്മാ യോ ഽന്തസ്സ്ഥസ് സര്വവസ്തുഷു । ഗുപ്തോ യോ വ്യതിരിക്തോ ഽപി സര്വഭാവേഷു സംസ്ഥിതഃ
നശ്വരതയാണ് സ്വഭാവം എങ്കിലും, അതു തന്നെ അക്ഷയം; എല്ലായിടത്തും ഒളിഞ്ഞ്, വേറിട്ടു, എന്നാൽ എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നതും അതാണ്.
പ്രകൃതിവ്രതതിര് വ്യോമ്നി ജാതാ ബ്രഹ്മാണ്ഡസത്ഫലാ । ചിത്തമൂലേന്ദ്രിയദലാ യേന നൃത്യതി വായുനാ
ആകാശത്തിൽ വളർന്ന പ്രകൃതിയുടെ വള്ളി, ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന ഫലം കായ്ക്കുന്നു; മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അതിന്റെ ഇലകളാണ്, കാറ്റിന്റെ സ്പർശത്തിൽ അതു നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
യശ് ചിന്മണിഃ പ്രകചതി പ്രതിദേഹസമുദ്ഗകമ് । യസ്മിന്ന് ഇന്ദൌ സ്ഫുരന്ത്യ് ഏതാ ജഗജ്ജാലമരീചയഃ
ആ ആത്മാവെന്ന രത്നം ഓരോ ശരീരത്തിലൂടെയും പ്രകാശം പടരുന്നു; അതിൽ, ഒരു ചന്ദ്രനിൽ കിരണങ്ങൾ പോലെ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ജാലം തിളങ്ങുന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രശാന്തചിദ്ഘനേ യസ്മിന് സ്ഫുരന്ത്യ് അമൃതവര്ഷിണി । ധാരാജലാനി ഭൂതാനി ദൃഷ്ടയസ് തഡിതസ് സ്ഫുടാഃ
ശാന്തമായ ചിത്ബോധത്തിന്റെ ആ മഹാസമുദ്രത്തിൽ, അമൃതം പെയ്യുന്ന പ്രകാശത്തിൽ, ഭൂതങ്ങൾ ഒഴുകുന്ന നദികളായി, ദൃശ്യങ്ങൾ മിന്നൽ പോലെ തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ചമത്കുര്വന്തി വസ്തൂനി യദാലോകനയാ മിഥഃ । അസജ് ജാതമ് അസദ് യേന യേന സത് സത്ത്വമ് ആഗതമ്
അത് പകർന്ന പ്രകാശത്തിൽ വസ്തുക്കൾ പരസ്പരം തിളങ്ങുന്നു; അതിനാൽ അസത്യം അസത്യമായും, സത്യം സത്യമായും ജനിക്കുന്നു.
ചലതീദമ് അനിച്ഛസ്യ കായായോ യസ്യ സന്നിധൌ । ജഡം പരമരത്നസ്യ ശാന്തമ് ആത്മനി തിഷ്ഠതഃ
ശാന്തവും ജഡവുമായ ആ പരമരത്നം ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഈ ചലിക്കുന്ന ശരീരം ആഗ്രഹമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
നിയതിര് ദേശകാലൌ ച ചലനം സ്പന്ദനം ക്രിയാഃ । ഇതി യേന ഗതം സത്താം സര്വസത്ത്വാഭിഗാമിനാ
എല്ലാ ജീവികളിലേക്കും എത്തുന്ന അതിന്റെ ശക്തിയാൽ വിധി, ദേശം, കാലം, ചലനം, സ്പന്ദനം, പ്രവർത്തികൾ എന്നിവ ഉദയംകൊണ്ടു അസ്തമിക്കുന്നു.
ശുദ്ധസംവിന്മയത്വാദ് യഃ ഖം ഭവേദ് വ്യോമവിത്തയാ । പദാര്ഥവിത്തയാര്ഥത്വമ് അവതിഷ്ഠത്യ് അനിഷ്ഠിതഃ
ശുദ്ധമായ ബോധസ്വഭാവം കൊണ്ടു, ആകാശത്തെ അറിഞ്ഞാൽ അത് ആകാശംപോലെയാകുന്നു; വസ്തുക്കളെ അറിഞ്ഞാൽ വസ്തുക്കളുടെ നിലയിലേക്കു കടക്കുന്നു; എങ്കിലും ഒന്നിലും പൂർണ്ണമായി നിൽക്കാറില്ല.