ബഹിര് അന്തശ് ച ഭൂതാനാമ് അചരം ചരമ് ഏവ ച । സൂക്ഷ്മത്വാത് തദ് അവിജ്ഞേയം ദൂരസ്ഥം ചാന്തികേ ച തത്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും അകത്തും പുറത്തും, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും, അതിന്റെ സൂക്ഷ്മത കാരണം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതും, ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നുന്നതും, അതുപോലെ അടുത്തതുമാണ്.
സര്വത്ര ചന്ദ്രാര്കമയം സര്വത്രൈവ ധരാമയമ് । സര്വത്ര പര്വതമയം സര്വത്രാബ്ധിമയം തഥാ
എല്ലായിടത്തും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചേർന്നതായും, എല്ലായിടത്തും ഭൂമിയായി, എല്ലായിടത്തും പർവതങ്ങളായി, അതുപോലെ എല്ലായിടത്തും സമുദ്രങ്ങളായും നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വത്ര സാരഗുരുകം സര്വത്രൈവ നഭോമയമ് । സര്വത്ര സംസൃതിമയം സര്വത്രൈവ ജഗന്മയമ്
എവിടെയും സാരവും ഭാരവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എവിടെയും ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയുണ്ട്; എവിടെയും ജന്മമരണങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് കാണാം; എവിടെയും ഈ ലോകം തന്നെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സര്വത്രൈവ ച മോക്ഷാത്മ സര്വത്രൈവാദ്യചിന്മയമ് । സര്വത്ര സര്വാര്ഥമയം സര്വതസ് സര്വവര്ജിതമ്
എവിടെയും മോക്ഷത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ട്; എവിടെയും ആദി ചൈതന്യം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എവിടെയും എല്ലാത്തിന്റെയും അർത്ഥം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തും എല്ലാം വിട്ടുമുക്തമാണ്.
ഘടേ വടേ പടേ കുഡ്യേ ശകടേ വാനരേ നരേ । ധാമ്നി വ്യോമ്നി തരാവ് അദ്രാവ് അനിലേ സലിലേ ഽനലേ
കുടത്തിൽ, ആൽമരത്തിൽ, വസ്ത്രത്തിൽ, മതിലിൽ, കുതിരച്ചക്കയിൽ, കുരങ്ങിൽ, മനുഷ്യനിൽ, ഭവനത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, നക്ഷത്രത്തിൽ, പർവതത്തിൽ, കാറ്റിൽ, വെള്ളത്തിൽ, അഗ്നിയിൽ—
നാനാചാരവികാരാണി വിവിധാവൃത്തിമന്തി ച । പരമാണ്വംശമാത്രേ ഽപി ത്രിജഗന്തി ദദര്ശ സഃ
അവൻ ഏറ്റവും ചെറുതായ അണുവിലും, വിവിധ ആചാരങ്ങളും രൂപഭേദങ്ങളും അനേകം പ്രവർത്തികളും ഉള്ള മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കണ്ടു.
മരിചസ്യാന്തരേ തൈക്ഷ്ണ്യം ശൂന്യത്വമ് ഇവ വാങ്ഗ ഖേ । ത്രിജഗത് സത്യ് അസതി ച വിദ്യതേ ചിന്മയാത്മനി
ഒരു പ്രകാശകിരണത്തിനുള്ളിൽ അതിന്റെ മൂർച്ചയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ആകാശത്തിലും വാക്കിലും ശൂന്യതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ചൈതന്യരൂപനായ ആത്മാവിൽ ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഒരേസമയം സത്യവും അസത്യവും ആയി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം ഭാവയന് മുക്തഭാവയാ ശുദ്ധസംവിദാ । ശക്രẖ ക്രമേണ തേനൈവ സ നിര്വാണമ് അവാപ്തവാന്
ഇങ്ങനെ, മോക്ഷസ്വഭാവമുള്ള ശുദ്ധമായ ബോധത്തോടെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ ക്രമേണ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.
തസ്യാഭവദ് യശ് ശക്രസ്യ പുത്രḫ പരപുരഞ്ജയഃ । സോ ഽപി ക്രമേണ തേനൈവ തഥൈവ ധ്യാനവാന് അഭൂത്
ആ ഇന്ദ്രന് പരപുരഞ്ജയൻ എന്നൊരു മകൻ ജനിച്ചു; അവനും അതേപോലെ, അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ, ക്രമേണ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി.
ധ്യാനേന സര്വമ് ഏകത്ര പശ്യംശ് ചിരമ് ഉദാരധീഃ । ദദര്ശേമമ് അസൌ സര്ഗമ് അസ്മദീയം മഹാമതിഃ
ദീർഘകാലം ധ്യാനത്തിലൂടെ എല്ലാം ഒന്നായി കാണുന്ന ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ആ മഹാമനുഷ്യൻ, ഈ സൃഷ്ടിയെ മുഴുവൻ അവൻ അവലോകനം ചെയ്തു.
തതോ ഽസ്മിന് വിചരന് സര്ഗേ ശക്രാന്തേ ശക്രതാം ഗതഃ । ചകാര ജഗതാം രാജ്യം വൃത്താന്തശതശോഭിതമ്
അതിനുശേഷം ഈ സൃഷ്ടിയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇന്ദ്രന്റെ കാലാവസാനത്തിൽ, അവൻ ഇന്ദ്രപദവി നേടി ലോകങ്ങളെ ഭരിച്ചു; അനേകം സംഭവങ്ങളാൽ ആ ഭരണം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
വിദ്യാധരകുലാധീശ ഇഹാദ്യൈവ സ ദേവരാട് । തസ്യേന്ദ്രസ്യ കുലോത്പന്ന ഇതി വിദ്ധി യഥാസ്ഥിതമ്
ഇന്ന് ഇവിടെ, ആ ദേവരാജാവാണ് വിദ്യാധരകുലത്തിന്റെ അധിപൻ; അവൻ ആ ഇന്ദ്രന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനാണെന്ന്, യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ്, നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
തതോ ഹൃദയബീജസ്ഥപ്രാങ്മുഖാഭ്യാസയോഗതഃ । ബിസജാലവിലാസാദിവൃത്താന്തമ് അനുഭൂതവാന്
ശരീരത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള വിത്തിലേക്കു മനസ്സ് തിരിച്ചു അഭ്യാസം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി, അവൻ താമരനാരുകളുടെ കളിയാട്ടം പോലുള്ള അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.
യഥൈഷ ശക്രẖ കഥിതസ് ത്രസരേണൂദരാസ്പദഃ । ബിസവാലാസ്പദശ് ചൈതത്കുലജẖ കാന്തിമാന് അഥ
എങ്ങനെ ഈ ഇന്ദ്രൻ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഒരു പൊടിക്കണികയുടെ ഉള്ളിലായിരുന്നു വാസം, അതുപോലെ തന്നെ ആ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ഈ പ്രകാശവാനായവനും താമരനാരിന്റെ ഉള്ളിലായിരുന്നു വാസം.
തഥാ ശതസഹസ്രാണി തത്രതശ് ചാന്യതശ് ച ഖേ । താദൃശവ്യവഹാരാണി സമതീതാനി സന്തി ച
ഇങ്ങനെ തന്നെ, നൂറുകണക്കിന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ ഇവിടെയും അവിടെയും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്, ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്നതും സത്യമാണ്.
വഹതീയമ് അവിച്ഛിന്നാ ചിരായൈവം തരങ്ഗിണീ । താത ദൃശ്യസരിത് പ്രൌഢാ മൂഢാ രൂഢേവ തത്പദേ
പ്രിയനേ, ഈ ദൃശ്യങ്ങളുടെ വലിയ നദി, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ, ദീർഘകാലമായി ശക്തിയോടെ, അവിടെയൊരു ഭ്രമിതമായ ഒഴുക്കുപോലെ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇതി മായേയമ് ആദീര്ഘാ പ്രസൃതോപശമോന്മുഖീ । സത്യാവലോകമാത്രാതിവിലയൈകവിലാസിനീ
ഇങ്ങനെ, ഈ ദീർഘമായ മായാവിസ്താരം വ്യാപിച്ചു, ശമത്തിലേക്ക് തിരിയുകയും, സത്യം കണ്ടുമാത്രം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യതẖ കുതശ്ചിന് മായേയം യത്ര ക്വചന വാനഘ । യഥാ കഥഞ്ചിത് സമ്പന്നമാത്രൈവ പരിദൃശ്യതേ
പാപരഹിതനേ, ഈ മായ, എവിടെയോ നിന്നോ എങ്ങിനെയോ ഉദിച്ചുവന്നത്, എങ്ങിനെയെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, ഉദയിച്ച ഉടനെ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു.
അഹമ്ഭാവചമത്കാരമാത്രാദ് വൃഷ്ടിര് ഇവാമ്ബുദാത് । ജായതേ മിഹികേവാശു പ്രേക്ഷാമാത്രവിനാശിനീ
സ്വയം ബോധത്തിന്റെ അത്ഭുതം കൊണ്ടു മാത്രം 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉദിക്കുന്നു; മേഘത്തിൽ നിന്നുള്ള മഴപോലെയാണ് അതിന്റെ ഉദയം. എന്നാൽ, മഞ്ഞുപോലെ, വിവേകത്തിന്റെ ഒരു നോക്കിൽ തന്നെ അതു വേഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
മൈനാം പതാഭിമതദര്ശന പശ്യ ദൃശ്യമുക്തം സ്വഭാവമ് അവഭാസനമാത്രതത്ത്വമ് । സര്വാര്ഥശൂന്യമ് അത ഏവ ച ശൂന്യരൂപമ് ഏകം ഖമാത്രമ് ഇവ മാത്ര വികല്പമ് ഏഹി
മനസേ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദൃശ്യത്തെ നോക്ക്; കാണുന്നതിന്റെ സ്വഭാവം വെറും പ്രത്യക്ഷത മാത്രമാണ്, അതിൽ യാതൊരു സാരവുമില്ല, അതിനാൽ അതിന്റെ രൂപം ശൂന്യമാണ്. ഒരൊറ്റ ആകാശംപോലെ, ആശയങ്ങൾ മാത്രം ഉള്ളതാണിത്.
യത്രാഹന്ത്വം ജഗത് തത്ര പൂര്വമ് ആഗത്യ തിഷ്ഠതി । പരാണ്വന്തര് അപീന്ദ്രസ്യ ത്രസരേണൂദരേ യഥാ
'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെയാണ് ലോകം ആദ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഇന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യം ഏറ്റവും ചെറുതായ മണ്ണ് കണികയിലും ഉണ്ടെന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
ഭ്രമസ്യ ജാഗതസ്യാസ്യ ജാതസ്യാകാശവര്ണവത് । അഹമ്ഭാവോ ഽഭിമന്ത്രാത്മാ മൂലമ് ആദ്യമ് ഉദാഹൃതമ്
ആകാശത്തിന്റെ നിറംപോലെ ഉദിച്ച ഈ മായാജാലമായ ലോകത്തിൽ, 'ഞാൻ' എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് മൂലവും ആദികാരണവും എന്നു പറയുന്നു.
വാസനാരസസംസിക്താദ് അഹമ്ബീജകണാദ് അയമ് । ബ്രഹ്മാദ്രൌ വ്യോമവിപിനേ ജായതേ ത്രിജഗദ്ദ്രുമഃ
സ്വഭാവത്തിന്റെ രസം കൊണ്ട് നനഞ്ഞ 'ഞാൻ' എന്ന വിത്തിൽ നിന്ന്, ബ്രഹ്മാവു മുതൽ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ലോകവൃക്ഷം, ആകാശവനത്തിൽ വളരുന്നു.
താരകാപുഷ്പനികരോ വിനീലാചലപല്ലവഃ । സരിത്സാരസിരാപൂരോ വാസനാസാരസത്ഫലഃ
ഇതിന്റെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളാണ്, നീലപർവതങ്ങൾ ഇളനീർപ്പുള്ള ഇലകളാണ്, നദികളും തടാകങ്ങളും അതിന്റെ സമൃദ്ധിയാണ്, സ്വഭാവത്തിന്റെ സാരമാണ് അതിന്റെ പഴം.
അഹന്ത്വസലിലസ്യേദം ജഗത് സ്പന്ദ ഉദാഹൃതഃ । ചിച്ചമത്കരണേ സ്വാദു വാസനാവിസരദ്രസഃ
ഈ ലോകത്തിന്റെ ചലനം 'ഞാൻ' എന്ന ജലത്തിന്റെ തരംഗംപോലെയാണ്; ബോധത്തിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ സ്വഭാവത്തിന്റെ രസം പരക്കുന്നു.
താരകാശീകരാസാരോ നഭോഽനന്തനിഖാതവാന് । ഭാവാഭാവമഹാവര്തോ നാനാഗിരിതരങ്ഗകഃ
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ തുള്ളികളാണ് അതിന്റെ സാരം, അനന്തമായ ആകാശത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഭാവവും അഭാവവും ചേർന്ന വലിയ ചുഴലിക്കാറ്റ്, പലപർവതങ്ങളായ തിരകളെപ്പോലെയാണ്.
ത്രിലോകീവിലിഖല്ലേഖോ വിലോലാലോകഫേനിലഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡബുദ്ബുദോദ്ഭേദẖ കവാടാപീഡപീവരഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളും കണ്ണിന് കാണുന്ന അനിശ്ചിതമായ അഗ്നിരശ്മിപോലും, അലയുന്ന ഫേനപോലും, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഒരു വീര്പ്പുമുട്ടുന്ന ബുധ്ബുദം പോലെ, അതിന്റെ വാതിലുകള് അടച്ചിട്ടതുപോലെയാണ്.
ഭൂപീഠദൃഢദിണ്ഡീരപിണ്ഡശ് ചിദ്ഘനമണ്ഡവാന് । ചിത്രാജവഞ്ജവീഭാവമജ്ജനോന്മജ്ജനാത്മകഃ
ഭൂമി ഒരു ഉറപ്പുള്ള മൃദംഗം പോലെയും, ശരീരം താടിച്ചിതമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ ഒരു കൂറ്റന് കൂമ്പാരമായും, അത്ഭുതകരമായ വേഗതയോടെ ഉയര്ന്നു താഴുന്ന രൂപങ്ങളായി, വീണ്ടും വീണ്ടും മുങ്ങി മുകളില് വരികയുമാണ്.
ജരാമരണമോഹാദിവീചീചയചമത്കൃതിഃ । ഉത്പന്നധ്വംസദേഹാദിബിന്ദുവൃന്ദൈകമന്ദിരഃ
വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം, മോഹം തുടങ്ങിയ തിരമാലകളുടെ അത്ഭുതം, ശരീരവും അതിന്റെ നാശവും തുടങ്ങി എല്ലാം ഉദയം ചെയ്യുകയും അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ബിന്ദുവിലാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.
അഹന്ത്വപവനസ്പന്ദോ ജഗദ് ഇത്യ് അവഗമ്യതാമ് । അഹന്ത്വചന്ദ്രസൌഗന്ധ്യം ജഗദ് ഇത്യ് ഏവ ബുധ്യതാമ്
‘ഞാന്’ എന്ന തോന്നലിന്റെ കാറ്റ് ആലയിക്കുന്നതാണു ലോകം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം. ചന്ദ്രന്റെ സുഗന്ധം പോലെ തന്നെ, ‘ഞാന്’ എന്നത് ലോകം എന്നും തിരിച്ചറിയണം.