തസ്യ ശക്രസ്യ കുലജẖ കശ്ചിദ് ആസീത് സുരാധിപഃ । തത്രോത്തമഗുണശ് ശ്രീമാന് പാശ്ചാത്യാ യസ്യ സാ തനുഃ
ആ ശക്രകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരാൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായ അവൻ ഉത്തമഗുണങ്ങൾകൊണ്ടും പാശ്ചാത്യദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള ശരീരവുമുള്ളവനായിരുന്നു.
അഥേന്ദ്രകുലപുത്രസ്യ തസ്യ തത്ര ബഭൂവ ഹ । പ്രതിഭാജ്ഞാനസമ്പ്രാപ്തിര് ബൃഹസ്പതിഗിരോദിതാ
അവിടെ ആ ഇന്ദ്രകുലപുതന് ബൃഹസ്പതിയുടെ വാക്കുകൾ പ്രകാരം ജ്ഞാനവും ബുദ്ധിയും ലഭിച്ചു.
തതോ വിദിതവേദ്യോ ഽസൌ യഥാപ്രാപ്താനുവൃത്തിമാന് । ചകാര ജഗതാം രാജ്യമ് ആജ്യപാനാമ് അധീശ്വരഃ
അവൻ അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, ലഭിച്ചതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച്, ഹോമം ചെയ്യുന്നവരുടെ അധിപതിയായി ലോകങ്ങളുടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
യുയുധേ ദാനവൈസ് സാര്ധമ് അജയത് സര്വശാത്രവാന് । ശതം ചകാര യജ്ഞാനാമ് അജ്ഞാനോത്തീര്ണമാനസഃ
അവൻ ദാനവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ചു; അജ്ഞാനത്തെ അതിജീവിച്ച മനസ്സോടെ നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
ഉവാസ കാര്യവശതോ ബിസവാലാന്തരേ ചിരമ് । അന്യാന്യ് അപി ച വൃത്താന്തശതാന്യ് അനുബഭൂവ ഹ
അവന് അവസ്ഥകള് കൊണ്ടു നിര്ബന്ധിതനായി, നീണ്ട സമയത്തോളം താമസിച്ചത് താമരക്കുരുവിന്റെ അകത്തായിരുന്നു. അതുപോലെ, അനേകം മറ്റനുഭവങ്ങളും അവന് അനുഭവിച്ചു.
കദാചിദ് ആസീത് തസ്യേച്ഛാ പ്രബോധബലശാലിനഃ । ബ്രഹ്മതത്ത്വമ് അവേക്ഷേ ഽഹം യഥാവദ് ധ്യാനവാന് ഇതി
ഒരിക്കല്, ഉണര്വിന്റെ ശക്തിയോടെ, 'ഞാന് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസിലാക്കണം' എന്ന ആഗ്രഹം അവനില് ഉദിച്ചു.
സോ ഽപശ്യത് പ്രണിധാനേന തത ഏകാന്തസംസ്ഥിതഃ । സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരാശേഷകരണത്യാഗശാന്തധീഃ
അവന് ഒറ്റയ്ക്കു ഇരുന്ന്, പുറം-അകത്തുള്ള എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വിട്ട് മനസ്സ് സമാധാനപ്പെട്ട്, ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനത്തിലൂടെ അതിനെ കണ്ടു.
സര്വശക്തി പരം ബ്രഹ്മ സര്വവസ്തുമയം തതമ് । സര്വഥാ സര്വദാ സര്വം സര്വൈസ് സര്വത്ര സര്വഗമ്
അവന് കണ്ടത് പരമശക്തിയുള്ള ബ്രഹ്മം, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും എല്ലാരിലും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും ആയത്.
സര്വതḫ പാണിപാദാന്തം സര്വതോ ഽക്ഷിശിരോമുഖമ് । സര്വതശ് ശ്രുതിമല് ലോകേ സര്വമ് ആവൃത്യ സംസ്ഥിതമ്
എല്ലാ ദിശകളിലും കൈകളും കാലുകളും, കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും, ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ചെവികളും, എല്ലാം ചുറ്റിപ്പറ്റി നിലകൊള്ളുന്നതും ആകുന്നു.
സര്വേന്ദ്രിയഗുണൈര് മുക്തം സര്വേന്ദ്രിയഗുണാന്വിതമ് । അസക്തം സര്വഭൃച് ചൈവ നിര്ഗുണം ഗുണഭോക്തൃ ച
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതമായതും, അതേ സമയം അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതും, എങ്ങിനെയും ബന്ധമില്ലാത്തതും, എല്ലാം താങ്ങിനിൽക്കുന്നതും, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, എന്നാൽ ഗുണങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതുമാണ്.
ബഹിര് അന്തശ് ച ഭൂതാനാമ് അചരം ചരമ് ഏവ ച । സൂക്ഷ്മത്വാത് തദ് അവിജ്ഞേയം ദൂരസ്ഥം ചാന്തികേ ച തത്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും അകത്തും പുറത്തും, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും, അതിന്റെ സൂക്ഷ്മത കാരണം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതും, ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നുന്നതും, അതുപോലെ അടുത്തതുമാണ്.
സര്വത്ര ചന്ദ്രാര്കമയം സര്വത്രൈവ ധരാമയമ് । സര്വത്ര പര്വതമയം സര്വത്രാബ്ധിമയം തഥാ
എല്ലായിടത്തും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചേർന്നതായും, എല്ലായിടത്തും ഭൂമിയായി, എല്ലായിടത്തും പർവതങ്ങളായി, അതുപോലെ എല്ലായിടത്തും സമുദ്രങ്ങളായും നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വത്ര സാരഗുരുകം സര്വത്രൈവ നഭോമയമ് । സര്വത്ര സംസൃതിമയം സര്വത്രൈവ ജഗന്മയമ്
എവിടെയും സാരവും ഭാരവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എവിടെയും ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയുണ്ട്; എവിടെയും ജന്മമരണങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് കാണാം; എവിടെയും ഈ ലോകം തന്നെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സര്വത്രൈവ ച മോക്ഷാത്മ സര്വത്രൈവാദ്യചിന്മയമ് । സര്വത്ര സര്വാര്ഥമയം സര്വതസ് സര്വവര്ജിതമ്
എവിടെയും മോക്ഷത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ട്; എവിടെയും ആദി ചൈതന്യം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എവിടെയും എല്ലാത്തിന്റെയും അർത്ഥം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തും എല്ലാം വിട്ടുമുക്തമാണ്.
ഘടേ വടേ പടേ കുഡ്യേ ശകടേ വാനരേ നരേ । ധാമ്നി വ്യോമ്നി തരാവ് അദ്രാവ് അനിലേ സലിലേ ഽനലേ
കുടത്തിൽ, ആൽമരത്തിൽ, വസ്ത്രത്തിൽ, മതിലിൽ, കുതിരച്ചക്കയിൽ, കുരങ്ങിൽ, മനുഷ്യനിൽ, ഭവനത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, നക്ഷത്രത്തിൽ, പർവതത്തിൽ, കാറ്റിൽ, വെള്ളത്തിൽ, അഗ്നിയിൽ—
നാനാചാരവികാരാണി വിവിധാവൃത്തിമന്തി ച । പരമാണ്വംശമാത്രേ ഽപി ത്രിജഗന്തി ദദര്ശ സഃ
അവൻ ഏറ്റവും ചെറുതായ അണുവിലും, വിവിധ ആചാരങ്ങളും രൂപഭേദങ്ങളും അനേകം പ്രവർത്തികളും ഉള്ള മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കണ്ടു.
മരിചസ്യാന്തരേ തൈക്ഷ്ണ്യം ശൂന്യത്വമ് ഇവ വാങ്ഗ ഖേ । ത്രിജഗത് സത്യ് അസതി ച വിദ്യതേ ചിന്മയാത്മനി
ഒരു പ്രകാശകിരണത്തിനുള്ളിൽ അതിന്റെ മൂർച്ചയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ആകാശത്തിലും വാക്കിലും ശൂന്യതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ചൈതന്യരൂപനായ ആത്മാവിൽ ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഒരേസമയം സത്യവും അസത്യവും ആയി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം ഭാവയന് മുക്തഭാവയാ ശുദ്ധസംവിദാ । ശക്രẖ ക്രമേണ തേനൈവ സ നിര്വാണമ് അവാപ്തവാന്
ഇങ്ങനെ, മോക്ഷസ്വഭാവമുള്ള ശുദ്ധമായ ബോധത്തോടെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ ക്രമേണ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.
തസ്യാഭവദ് യശ് ശക്രസ്യ പുത്രḫ പരപുരഞ്ജയഃ । സോ ഽപി ക്രമേണ തേനൈവ തഥൈവ ധ്യാനവാന് അഭൂത്
ആ ഇന്ദ്രന് പരപുരഞ്ജയൻ എന്നൊരു മകൻ ജനിച്ചു; അവനും അതേപോലെ, അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ, ക്രമേണ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി.
ധ്യാനേന സര്വമ് ഏകത്ര പശ്യംശ് ചിരമ് ഉദാരധീഃ । ദദര്ശേമമ് അസൌ സര്ഗമ് അസ്മദീയം മഹാമതിഃ
ദീർഘകാലം ധ്യാനത്തിലൂടെ എല്ലാം ഒന്നായി കാണുന്ന ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ആ മഹാമനുഷ്യൻ, ഈ സൃഷ്ടിയെ മുഴുവൻ അവൻ അവലോകനം ചെയ്തു.
തതോ ഽസ്മിന് വിചരന് സര്ഗേ ശക്രാന്തേ ശക്രതാം ഗതഃ । ചകാര ജഗതാം രാജ്യം വൃത്താന്തശതശോഭിതമ്
അതിനുശേഷം ഈ സൃഷ്ടിയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇന്ദ്രന്റെ കാലാവസാനത്തിൽ, അവൻ ഇന്ദ്രപദവി നേടി ലോകങ്ങളെ ഭരിച്ചു; അനേകം സംഭവങ്ങളാൽ ആ ഭരണം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
വിദ്യാധരകുലാധീശ ഇഹാദ്യൈവ സ ദേവരാട് । തസ്യേന്ദ്രസ്യ കുലോത്പന്ന ഇതി വിദ്ധി യഥാസ്ഥിതമ്
ഇന്ന് ഇവിടെ, ആ ദേവരാജാവാണ് വിദ്യാധരകുലത്തിന്റെ അധിപൻ; അവൻ ആ ഇന്ദ്രന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനാണെന്ന്, യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ്, നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
തതോ ഹൃദയബീജസ്ഥപ്രാങ്മുഖാഭ്യാസയോഗതഃ । ബിസജാലവിലാസാദിവൃത്താന്തമ് അനുഭൂതവാന്
ശരീരത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള വിത്തിലേക്കു മനസ്സ് തിരിച്ചു അഭ്യാസം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി, അവൻ താമരനാരുകളുടെ കളിയാട്ടം പോലുള്ള അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.
യഥൈഷ ശക്രẖ കഥിതസ് ത്രസരേണൂദരാസ്പദഃ । ബിസവാലാസ്പദശ് ചൈതത്കുലജẖ കാന്തിമാന് അഥ
എങ്ങനെ ഈ ഇന്ദ്രൻ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഒരു പൊടിക്കണികയുടെ ഉള്ളിലായിരുന്നു വാസം, അതുപോലെ തന്നെ ആ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ഈ പ്രകാശവാനായവനും താമരനാരിന്റെ ഉള്ളിലായിരുന്നു വാസം.
തഥാ ശതസഹസ്രാണി തത്രതശ് ചാന്യതശ് ച ഖേ । താദൃശവ്യവഹാരാണി സമതീതാനി സന്തി ച
ഇങ്ങനെ തന്നെ, നൂറുകണക്കിന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ ഇവിടെയും അവിടെയും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്, ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്നതും സത്യമാണ്.
വഹതീയമ് അവിച്ഛിന്നാ ചിരായൈവം തരങ്ഗിണീ । താത ദൃശ്യസരിത് പ്രൌഢാ മൂഢാ രൂഢേവ തത്പദേ
പ്രിയനേ, ഈ ദൃശ്യങ്ങളുടെ വലിയ നദി, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ, ദീർഘകാലമായി ശക്തിയോടെ, അവിടെയൊരു ഭ്രമിതമായ ഒഴുക്കുപോലെ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇതി മായേയമ് ആദീര്ഘാ പ്രസൃതോപശമോന്മുഖീ । സത്യാവലോകമാത്രാതിവിലയൈകവിലാസിനീ
ഇങ്ങനെ, ഈ ദീർഘമായ മായാവിസ്താരം വ്യാപിച്ചു, ശമത്തിലേക്ക് തിരിയുകയും, സത്യം കണ്ടുമാത്രം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യതẖ കുതശ്ചിന് മായേയം യത്ര ക്വചന വാനഘ । യഥാ കഥഞ്ചിത് സമ്പന്നമാത്രൈവ പരിദൃശ്യതേ
പാപരഹിതനേ, ഈ മായ, എവിടെയോ നിന്നോ എങ്ങിനെയോ ഉദിച്ചുവന്നത്, എങ്ങിനെയെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, ഉദയിച്ച ഉടനെ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു.
അഹമ്ഭാവചമത്കാരമാത്രാദ് വൃഷ്ടിര് ഇവാമ്ബുദാത് । ജായതേ മിഹികേവാശു പ്രേക്ഷാമാത്രവിനാശിനീ
സ്വയം ബോധത്തിന്റെ അത്ഭുതം കൊണ്ടു മാത്രം 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉദിക്കുന്നു; മേഘത്തിൽ നിന്നുള്ള മഴപോലെയാണ് അതിന്റെ ഉദയം. എന്നാൽ, മഞ്ഞുപോലെ, വിവേകത്തിന്റെ ഒരു നോക്കിൽ തന്നെ അതു വേഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
മൈനാം പതാഭിമതദര്ശന പശ്യ ദൃശ്യമുക്തം സ്വഭാവമ് അവഭാസനമാത്രതത്ത്വമ് । സര്വാര്ഥശൂന്യമ് അത ഏവ ച ശൂന്യരൂപമ് ഏകം ഖമാത്രമ് ഇവ മാത്ര വികല്പമ് ഏഹി
മനസേ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദൃശ്യത്തെ നോക്ക്; കാണുന്നതിന്റെ സ്വഭാവം വെറും പ്രത്യക്ഷത മാത്രമാണ്, അതിൽ യാതൊരു സാരവുമില്ല, അതിനാൽ അതിന്റെ രൂപം ശൂന്യമാണ്. ഒരൊറ്റ ആകാശംപോലെ, ആശയങ്ങൾ മാത്രം ഉള്ളതാണിത്.