ഗൃഹസ്ഥസ് സ ദദര്ശാഥ കല്പിതം നഗരം ഹരിഃ । മണിമുക്താപ്രവാലാദികൃതപ്രാകാരമന്ദിരമ്
അവിടെ, ഗൃഹസ്ഥനായി ഹരി ഒരു മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരവും, മണികൾ, മുത്തുകൾ, പവഴുകൾ മുതലായവകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച മതിലും ഭവനങ്ങളും കണ്ടു.
നഗരാന്തര്ഗതോ ഽപശ്യത് തതോ ജനപദം ഹരിഃ । നാനാദ്രിഗ്രാമഗോവാടപത്തനാരണ്യസംയുതമ്
നഗരത്തിനകത്ത് പ്രവേശിച്ച ശേഷം, ഹരി ചുറ്റുപാടുള്ള പ്രദേശം കണ്ടു; അതിൽ പലതരം പർവതങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പശുവളപ്പുകൾ, പട്ടണങ്ങൾ, കാടുകൾ എന്നിവയൊക്കെയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
താദൃഗ്രതിശ് ചേതിതവാന് സ ശക്രോ ഭുവണം തതഃ । സാദ്രിദ്യൂര്വീനദീശാംശം സക്രിയാകാലകല്പനമ്
അത്തരം ചിന്തകളോടെ ആ ഇന്ദ്രൻ മലകളും ഭൂമിയും നദികളും ദിക്കുകളും, പ്രവർത്തി-കാലങ്ങളുടെ വിഭജനവും ഉള്ള ഒരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു.
താദൃഗ്രതിശ് ചേതിതവാന് സ ശക്രസ് ത്രിജഗത് തതഃ । സപാതാലമഹീവ്യോമവിഷ്ടപാര്കാദിപര്വതമ്
അത്തരം ചിന്തകളോടെ ആ ഇന്ദ്രൻ പാതാളം, ഭൂമി, ആകാശം, ദിവ്യലോകം, സൂര്യൻ, മറ്റ് പർവതങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടിയ മൂന്നു ലോകങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു.
തത്രാതിഷ്ഠത് സുരേശത്വേ സ ഭോഗഭരഭൂഷിതഃ । പുത്രോ ബഭൂവ തസ്യാഥ കുന്ദോ നാമാതിവീര്യവാന്
അവിടെ ദേവന്മാരുടെ രാജാവായി ആനന്ദസമ്പന്നനായി ഇന്ദ്രൻ വസിച്ചു. പിന്നീട് അവനു അതിവീര്യശാലിയായ കുന്ദൻ എന്നൊരു മകൻ ജനിച്ചു.
തതോ ജീവിതപര്യന്തേ ത്യക്ത്വാ ദേഹമ് അനിന്ദിതഃ । നിര്വാണമ് ആയയൌ ശക്രോ നിസ്സ്നേഹ ഇവ ദീപകഃ
പിന്നീട്, ജീവന്റെ അവസാനം, അപവാദമില്ലാതെ ഇന്ദ്രൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു; സ്നേഹമില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ അവൻ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു.
കുന്ദസ് ത്രൈലോക്യരാജോ ഽഭൂജ് ജനയിത്വാ സുതം ശുഭമ് । കാലേന ജീവിതസ്യാന്തേ പ്രാപ്തവാന് പരമം പദമ്
കുണ്ടൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും രാജാവായി, നല്ലൊരു മകനെ ജനിപ്പിച്ച ശേഷം, ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനം പരമാവധി നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
തത്പുത്രോ ഽപി തഥൈവാഥ കൃത്വാ രാജ്യേ സുതം നിജമ് । ജഗാമ ജീവിതസ്യാന്തേ പാവനം പരമം പദമ്
അവന്റെ മകനും അതുപോലെ തന്നെ, തന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, ജീവിതം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ശുദ്ധവും പരമവുമായ നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
ഏവം പൌത്രസഹസ്രാണി സമതീതാനി സുന്ദര । തത്രാദ്യാപി സുരേശസ്യ യേഷാം രാജ്യേ സ്ഥിതോ ഽംശകഃ
ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് മക്കളുടെയും മക്കളും കഴിഞ്ഞു പോയിരിക്കുന്നു, സുന്ദരിയേ, അവരിൽ ചിലരിൽ ഇന്നും ദേവരാജാവിന്റെ ഒരു ഭാഗം ആ രാജവംശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഇത്യ് അദ്യ യാവദ് അമരേശ്വരവംശ ഏഷ സങ്കല്പിതോ ജഗതി വംശപദം വിധത്തേ । തസ്മിന് ക്ഷതേ ഽപി ഗലിതേ ഽപി ഹതേ ഽപി നഷ്ടേ ക്വാപ്യ് അമ്ബരേ ദിനകരാതപപാവനാണൌ
ഇങ്ങനെ ഇന്നുവരെ അമരേശ്വരന്റെ ഈ വംശം ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു; അതിന് പരിക്ക് പറ്റിയാലും, കുറയുകയായാലും, നശിച്ചാലും, എവിടെയെങ്കിലും അകന്നുപോയാലും, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ അതിനെ വീണ്ടും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
തസ്യ ശക്രസ്യ കുലജẖ കശ്ചിദ് ആസീത് സുരാധിപഃ । തത്രോത്തമഗുണശ് ശ്രീമാന് പാശ്ചാത്യാ യസ്യ സാ തനുഃ
ആ ശക്രകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരാൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായ അവൻ ഉത്തമഗുണങ്ങൾകൊണ്ടും പാശ്ചാത്യദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള ശരീരവുമുള്ളവനായിരുന്നു.
അഥേന്ദ്രകുലപുത്രസ്യ തസ്യ തത്ര ബഭൂവ ഹ । പ്രതിഭാജ്ഞാനസമ്പ്രാപ്തിര് ബൃഹസ്പതിഗിരോദിതാ
അവിടെ ആ ഇന്ദ്രകുലപുതന് ബൃഹസ്പതിയുടെ വാക്കുകൾ പ്രകാരം ജ്ഞാനവും ബുദ്ധിയും ലഭിച്ചു.
തതോ വിദിതവേദ്യോ ഽസൌ യഥാപ്രാപ്താനുവൃത്തിമാന് । ചകാര ജഗതാം രാജ്യമ് ആജ്യപാനാമ് അധീശ്വരഃ
അവൻ അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, ലഭിച്ചതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച്, ഹോമം ചെയ്യുന്നവരുടെ അധിപതിയായി ലോകങ്ങളുടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
യുയുധേ ദാനവൈസ് സാര്ധമ് അജയത് സര്വശാത്രവാന് । ശതം ചകാര യജ്ഞാനാമ് അജ്ഞാനോത്തീര്ണമാനസഃ
അവൻ ദാനവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ചു; അജ്ഞാനത്തെ അതിജീവിച്ച മനസ്സോടെ നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
ഉവാസ കാര്യവശതോ ബിസവാലാന്തരേ ചിരമ് । അന്യാന്യ് അപി ച വൃത്താന്തശതാന്യ് അനുബഭൂവ ഹ
അവന് അവസ്ഥകള് കൊണ്ടു നിര്ബന്ധിതനായി, നീണ്ട സമയത്തോളം താമസിച്ചത് താമരക്കുരുവിന്റെ അകത്തായിരുന്നു. അതുപോലെ, അനേകം മറ്റനുഭവങ്ങളും അവന് അനുഭവിച്ചു.
കദാചിദ് ആസീത് തസ്യേച്ഛാ പ്രബോധബലശാലിനഃ । ബ്രഹ്മതത്ത്വമ് അവേക്ഷേ ഽഹം യഥാവദ് ധ്യാനവാന് ഇതി
ഒരിക്കല്, ഉണര്വിന്റെ ശക്തിയോടെ, 'ഞാന് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസിലാക്കണം' എന്ന ആഗ്രഹം അവനില് ഉദിച്ചു.
സോ ഽപശ്യത് പ്രണിധാനേന തത ഏകാന്തസംസ്ഥിതഃ । സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരാശേഷകരണത്യാഗശാന്തധീഃ
അവന് ഒറ്റയ്ക്കു ഇരുന്ന്, പുറം-അകത്തുള്ള എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വിട്ട് മനസ്സ് സമാധാനപ്പെട്ട്, ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനത്തിലൂടെ അതിനെ കണ്ടു.
സര്വശക്തി പരം ബ്രഹ്മ സര്വവസ്തുമയം തതമ് । സര്വഥാ സര്വദാ സര്വം സര്വൈസ് സര്വത്ര സര്വഗമ്
അവന് കണ്ടത് പരമശക്തിയുള്ള ബ്രഹ്മം, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും എല്ലാരിലും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും ആയത്.
സര്വതḫ പാണിപാദാന്തം സര്വതോ ഽക്ഷിശിരോമുഖമ് । സര്വതശ് ശ്രുതിമല് ലോകേ സര്വമ് ആവൃത്യ സംസ്ഥിതമ്
എല്ലാ ദിശകളിലും കൈകളും കാലുകളും, കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും, ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ചെവികളും, എല്ലാം ചുറ്റിപ്പറ്റി നിലകൊള്ളുന്നതും ആകുന്നു.
സര്വേന്ദ്രിയഗുണൈര് മുക്തം സര്വേന്ദ്രിയഗുണാന്വിതമ് । അസക്തം സര്വഭൃച് ചൈവ നിര്ഗുണം ഗുണഭോക്തൃ ച
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതമായതും, അതേ സമയം അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതും, എങ്ങിനെയും ബന്ധമില്ലാത്തതും, എല്ലാം താങ്ങിനിൽക്കുന്നതും, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, എന്നാൽ ഗുണങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതുമാണ്.
ബഹിര് അന്തശ് ച ഭൂതാനാമ് അചരം ചരമ് ഏവ ച । സൂക്ഷ്മത്വാത് തദ് അവിജ്ഞേയം ദൂരസ്ഥം ചാന്തികേ ച തത്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും അകത്തും പുറത്തും, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും, അതിന്റെ സൂക്ഷ്മത കാരണം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതും, ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നുന്നതും, അതുപോലെ അടുത്തതുമാണ്.
സര്വത്ര ചന്ദ്രാര്കമയം സര്വത്രൈവ ധരാമയമ് । സര്വത്ര പര്വതമയം സര്വത്രാബ്ധിമയം തഥാ
എല്ലായിടത്തും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചേർന്നതായും, എല്ലായിടത്തും ഭൂമിയായി, എല്ലായിടത്തും പർവതങ്ങളായി, അതുപോലെ എല്ലായിടത്തും സമുദ്രങ്ങളായും നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വത്ര സാരഗുരുകം സര്വത്രൈവ നഭോമയമ് । സര്വത്ര സംസൃതിമയം സര്വത്രൈവ ജഗന്മയമ്
എവിടെയും സാരവും ഭാരവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എവിടെയും ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയുണ്ട്; എവിടെയും ജന്മമരണങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് കാണാം; എവിടെയും ഈ ലോകം തന്നെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സര്വത്രൈവ ച മോക്ഷാത്മ സര്വത്രൈവാദ്യചിന്മയമ് । സര്വത്ര സര്വാര്ഥമയം സര്വതസ് സര്വവര്ജിതമ്
എവിടെയും മോക്ഷത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ട്; എവിടെയും ആദി ചൈതന്യം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എവിടെയും എല്ലാത്തിന്റെയും അർത്ഥം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തും എല്ലാം വിട്ടുമുക്തമാണ്.
ഘടേ വടേ പടേ കുഡ്യേ ശകടേ വാനരേ നരേ । ധാമ്നി വ്യോമ്നി തരാവ് അദ്രാവ് അനിലേ സലിലേ ഽനലേ
കുടത്തിൽ, ആൽമരത്തിൽ, വസ്ത്രത്തിൽ, മതിലിൽ, കുതിരച്ചക്കയിൽ, കുരങ്ങിൽ, മനുഷ്യനിൽ, ഭവനത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, നക്ഷത്രത്തിൽ, പർവതത്തിൽ, കാറ്റിൽ, വെള്ളത്തിൽ, അഗ്നിയിൽ—
നാനാചാരവികാരാണി വിവിധാവൃത്തിമന്തി ച । പരമാണ്വംശമാത്രേ ഽപി ത്രിജഗന്തി ദദര്ശ സഃ
അവൻ ഏറ്റവും ചെറുതായ അണുവിലും, വിവിധ ആചാരങ്ങളും രൂപഭേദങ്ങളും അനേകം പ്രവർത്തികളും ഉള്ള മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കണ്ടു.
മരിചസ്യാന്തരേ തൈക്ഷ്ണ്യം ശൂന്യത്വമ് ഇവ വാങ്ഗ ഖേ । ത്രിജഗത് സത്യ് അസതി ച വിദ്യതേ ചിന്മയാത്മനി
ഒരു പ്രകാശകിരണത്തിനുള്ളിൽ അതിന്റെ മൂർച്ചയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ആകാശത്തിലും വാക്കിലും ശൂന്യതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ചൈതന്യരൂപനായ ആത്മാവിൽ ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഒരേസമയം സത്യവും അസത്യവും ആയി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം ഭാവയന് മുക്തഭാവയാ ശുദ്ധസംവിദാ । ശക്രẖ ക്രമേണ തേനൈവ സ നിര്വാണമ് അവാപ്തവാന്
ഇങ്ങനെ, മോക്ഷസ്വഭാവമുള്ള ശുദ്ധമായ ബോധത്തോടെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ ക്രമേണ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.
തസ്യാഭവദ് യശ് ശക്രസ്യ പുത്രḫ പരപുരഞ്ജയഃ । സോ ഽപി ക്രമേണ തേനൈവ തഥൈവ ധ്യാനവാന് അഭൂത്
ആ ഇന്ദ്രന് പരപുരഞ്ജയൻ എന്നൊരു മകൻ ജനിച്ചു; അവനും അതേപോലെ, അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ, ക്രമേണ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി.
ധ്യാനേന സര്വമ് ഏകത്ര പശ്യംശ് ചിരമ് ഉദാരധീഃ । ദദര്ശേമമ് അസൌ സര്ഗമ് അസ്മദീയം മഹാമതിഃ
ദീർഘകാലം ധ്യാനത്തിലൂടെ എല്ലാം ഒന്നായി കാണുന്ന ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ആ മഹാമനുഷ്യൻ, ഈ സൃഷ്ടിയെ മുഴുവൻ അവൻ അവലോകനം ചെയ്തു.