അഹന്ത്വബീജാദ് അണുതോ ജായതേ ഽസൌ ജഗദ്ദ്രുമഃ । തസ്യേന്ദ്രിയരസാഢ്യാനി മൂലാനി ഭുവനാനി ച
'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകവൃക്ഷം ഉദിക്കുന്നത്. അതിന്റെ വേർ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ രസത്തിൽ സമൃദ്ധമായവ, വിവിധ ലോകങ്ങളാണ്.
താരകാ ബാലകലികാ ഋക്ഷൌഘẖ കോരകോത്കരഃ । വാസരാ ഗുച്ഛവിസരാḫ പൂര്ണചന്ദ്രാḫ ഫലാലയഃ
നക്ഷത്രങ്ങൾ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ കുഞ്ഞ് കിളികളാണ്, നക്ഷത്രസമൂഹങ്ങൾ പൂക്കളാണ്, ദിവസങ്ങൾ അതിന്റെ പന്തലിച്ച ശാഖകളാണ്, പൂർണ്ണചന്ദ്രന്മാർ ഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശാചികളാണ്.
സ്വര്ഗാദയോ ബൃഹദ്വര്ഗാ മഹാവിടപകോടരാഃ । മേരുമന്ദരസഹ്യാദ്യാ ഗിരയḫ പത്ത്രരാജയഃ
സ്വർഗ്ഗാദികളും വലിയ കൂട്ടങ്ങളാണ്, വലിയ ശാഖകളിലെ വലിയ കുഴികളാണ്; മേരു, മന്ദര, സഹ്യ തുടങ്ങിയ പർവതങ്ങൾ പ്രധാന ഇലകളാണ്.
സപ്താബ്ധയോ ഽങ്ഗ സ്രുതയḫ പാതാലം മൂലകോടരമ് । അഗാനി ഘുണവൃന്ദാനി പര്വാണി പുരപങ്ക്തയഃ
ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ, പ്രിയനായവനേ, ഒഴുകുന്ന രസങ്ങളാണ്; പാതാളം വേരിന്റെ വലിയ കുഴിയാണ്; വീടുകൾ മരച്ചീടകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാണ്; സംയോജനങ്ങൾ നഗരങ്ങളുടെ നിരകളാണ്.
അജ്ഞാനമ് ഉത്പത്തിമഹീ വിഹഗാ ഭൂതകോടയഃ । ഉപലമ്ഭോ ബൃഹത്സ്തമ്ഭോ ദാവോ നിര്വാണനിര്വൃതിഃ
അജ്ഞാനം ഉത്ഭവഭൂമി ആണ്, പക്ഷികൾ അനേകം ജീവികൾ ആണ്; ഗ്രഹണം വലിയ തണ്ടാണ്; കാട്ടുതീ മോക്ഷസുഖമാണ്.
രൂപാലോകമനസ്കാരാ വിവിധാമോദവൃത്തയഃ । വനം വിപുലമ് ആകാശം ശുക്ലാ ജലമുചസ് ത്വചഃ
രൂപങ്ങൾ, പ്രകാശങ്ങൾ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ,色色മായ ആനന്ദകരമായ പ്രവർത്തികൾ; കാട് വിശാലമായ ആകാശമാണ്; വെള്ളം ചൊരിയുന്ന മേഘങ്ങൾ തൊലിയാണ്.
വിചിത്രശാഖാ ഋതവ ഉപശാഖാ ദിശോ ദശ । സംവിദ് രസമഹാപൂരോ വാതസ്പന്ദോ വിവര്തനഃ
വിവിധമായ ശാഖകള് ঋതുക്കളാണ്, ഉപശാഖകള് പത്ത് ദിശകളാണ്. ചൈതന്യം ആഹ്ലാദം നിറഞ്ഞ രസം പോലെ ഒഴുകുന്നു. കാറ്റിന്റെ ചലനം മാറ്റങ്ങളാണ്.
ചന്ദ്രാര്കരുചയോ ലോലാ മജ്ജനോന്മജ്ജനോന്മുഖാഃ । രമ്യാẖ കുസുമമഞ്ജര്യസ് തിമിരഭ്രമരഭ്രമാഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വിടരുന്ന കിരണങ്ങള് സ്ഥിരമല്ല, എപ്പോഴും ഉയരുകയും താഴുകയും ചെയ്യുന്നു. മനോഹരമായ പൂക്കളും കുരിഞ്ഞികളും ഇരുട്ടിന്റെയും തേനീച്ചകളുടെയും സഞ്ചാരമാണ്.
പാതാലമ് ആശാഗണമ് അന്തരിക്ഷമ് ആപൂര്യ തിഷ്ഠത്യ് അസദ് ഏവ സദ്വത് । തസ്യാനഹന്താഗ്നിഹതേ ഽഹമര്ഥബീജേ പുനര് നാസ്തി സതോ ഽപി രോഹഃ
പാതാളവും ദിശകളുടെയും കൂട്ടവും ആകാശവും എല്ലാം അസത്യം സത്യം പോലെ നിറഞ്ഞു നില്ക്കുന്നു. 'ഞാന്' എന്ന ബീജം അഹംഭാവം ഇല്ലാത്തതിന്റെ അഗ്നിയില് കത്തിക്കഴിഞ്ഞാല്, സത്യം പോലും വീണ്ടും വളരുന്നില്ല.
വിദ്യാധര ധരാധാര ഗിരികന്ദരമന്ദിര । ദിഗന്തരാമ്ബരാചാര ചാരസഞ്ചാരചഞ്ചുര
വിദ്യാധരന്മാര് ഭൂമിയുടെ ആധാരങ്ങളാണ്, പര്വതഗുഹകള് അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്. അകലെ ആകാശത്ത് അവര് സഞ്ചരിക്കുന്നു, അവരുടെ ചലനം അതിവേഗവും ആസ്വാദ്യവുമാണ്.
ഈദൃശോ യോ ജഗദ്വൃക്ഷോ ജായതേ ഽഹന്ത്വബീജതഃ । ബീജേ ജ്ഞാനാഗ്നിനാ ദഗ്ധേ നൈവ കിഞ്ചന ജായതേ
ഇഹലോകം എന്ന വൃക്ഷം അഹംഭാവം എന്ന വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്. ആ വിത്ത് ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ ഒന്നും ഉദയിക്കില്ല.
പ്രേക്ഷ്യമാണം ച തന് നാസ്തി കിലാഹന്ത്വം കദാചന । ഏതാവദ് ഏവ തജ്ജ്ഞാനമ് അനേനൈവ പ്രദഹ്യതേ
നാം ശ്രദ്ധിച്ചാൽ, അഹംഭാവം ഒരിക്കലും ഇല്ലെന്നു കാണാം. ഇതാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം, അതിനാൽ അഹംഭാവം പൂർണ്ണമായി നശിക്കുന്നു.
അഹന്ത്വഭാവാച് ചാഹന്ത്വമ് അസ്തി സംസാരബീജകമ് । നാഹന്ത്വഭാവാന് നാഹന്ത്വമ് അസ്തീതി ജ്ഞാനമ് ഉത്തമമ്
അഹംഭാവം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിൽ നിന്നാണ് ലോകമെന്ന വിത്ത് ഉണ്ടാകുന്നത്. അഹംഭാവം ഇല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം.
സര്ഗാദാവ് ഏവ സര്ഗസ്യ കിലാസ്യാഭാവയോഗതഃ । കുതോ ഽഹന്ത്വം കുതസ് ത്വന്ത്വം കുതോ ദ്വൈതൈക്യവിഭ്രമഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ തന്നെ ഈ സൃഷ്ടി യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, അഹംഭാവം എവിടുനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? നീയെന്ന ഭാവം എവിടെ നിന്നാണ്? ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും എന്നുള്ള ഭ്രമം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
സമാകര്ണ്യ ഗുരോര് വാക്യം യതന്തേ യേ പ്രയത്നതഃ । സങ്കല്പത്യാഗമ് ആമൂലം പദപ്രാപ്തൌ ജയന്തി തേ
ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ട്, മനസ്സിലുള്ള കൽപ്പനകൾ മുഴുവനും വേരോടെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുന്നവർ, പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയും.
രന്ധനാജ് ജയമ് ആപ്നോതി സ്വശാസ്ത്രേ സൂപകൃച് ഛ്രുതേ । വിവേകീ സ്വവിവേകേ ച യതനാദ് ഏവ നാന്യഥാ
സ്വന്തം പാചകപുസ്തകം വായിച്ച് പലതവണ പാചകം ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഒരാൾക്ക് പാചകത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടാനാവൂ. അതുപോലെ, വിവേകശേഷി സ്വന്തമായി പരിശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ വളരൂ; മറ്റെന്തുകൊണ്ടും അല്ല.
ചിച്ചമത്കാരമാത്രാത്മ ജഗദ് വിദ്ധീഹ നേതരത് । നാശാസു ന ബഹിര് നാന്തര് ഏതത് ക്വചന വിദ്യതേ
ഈ ലോകം ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ അത്ഭുതം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; നശിക്കുമ്പോഴും, പുറത്തോ ഉള്ളിലോ, എവിടെയും ഇതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം ഇല്ല.
സങ്കല്പോന്മേഷമാത്രേണ ജഗച്ചിത്രം വിലോക്യതേ । തദനുന്മേഷവിലയി ചിത്രകൃച്ചിത്തചിത്രവത്
മനസ്സിൽ കൽപ്പന ഉദിച്ചാൽ ലോകത്തിന്റെ വൈവിധ്യമുള്ള രൂപങ്ങൾ കാണാം; ആ കൽപ്പന അങ്ങോട്ട് പോയാൽ, ചിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മനസ്സും അപ്രത്യക്ഷമാകും.
മണ്ഡപോ ഽസ്തി മഹാസ്തമ്ഭോ മുക്താമണിവിനിര്മിതഃ । ബഹുയോജനലക്ഷാണി കാന്തകാഞ്ചനചിത്രിതഃ
വളരെ വലിയ ഒരു മണ്ഡപം അവിടുണ്ട്. അതിനെ ഒരു ഭംഗിയുള്ള വലിയ തൂണാണ് താങ്ങുന്നത്. മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഈ മണ്ഡപം അനവധി യോജനങ്ങൾ നീളുന്നു. അതിന്റെ ചുറ്റും തിളങ്ങുന്ന പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മണിസ്തമ്ഭസഹസ്രേണ വൃതോ ഽങ്ഗ പ്രോതമേരുണാ । ഇന്ദ്രായുധസഹസ്രാഢ്യകല്പസന്ധ്യാഭ്രസുന്ദരഃ
ആ മണ്ഡപം ആയിരം രത്നത്തൂണുകൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നടുവിൽ ഒരു വലിയ മെരു പർവ്വതം പോലെയുള്ള തൂണുണ്ട്. അതിന്റെ ഭംഗി, കാലഘട്ടങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേർന്നപ്പോൾ ആകാശത്ത് കാണുന്ന മേഘങ്ങളും ആയിരം ഇന്ദ്രധനുസ്സുകളും പോലെ മനോഹരമാണ്.
സ്ത്രീബാലപുരുഷാദീനാം വാസ്തവ്യാനാമ് ഇതസ് തതഃ । ക്രീഡാര്ഥം സ്ഥാപിതാ യത്ര നാനാരചനയാന്തരേ
അവിടെ താമസിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും വിനോദത്തിനായി色色 രൂപത്തിലുള്ള പലവിധ കളിപ്പാട്ടങ്ങളും ആ മണ്ഡപത്തിനുള്ളിൽ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു.
ഭൂതബീജപരാപൂര്ണതമോഽരിഷു സഘുങ്ഘുമാഃ । തമḫപ്രകാശചിത്രാഢ്യാ ലോകാന്തരസമുദ്ഗകാഃ
അവിടെ ചില കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ ഭൂതങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ നിറഞ്ഞവയാണു്; ചിലത് ഗംഭീരമായ ഗൂംഘുമൊലികൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു; ചിലത് ഇരുട്ടും വെളിച്ചവും ചേർന്ന് അലങ്കരിച്ചവയാണ്; ചിലത് മറ്റുള്ള ലോകങ്ങളെപ്പോലെ രൂപംകൊണ്ടവയും ഉണ്ട്.
ആമോദസുഭഗാ ലോലജലദാവലിപല്ലവാഃ । ലീലാപദ്മാẖ കരേ സ്ത്രീണാം വിലോലാẖ കല്പപാദപാഃ
സുന്ദരവും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ കാറ്റിൽ ആടുന്ന മേഘക്കൂട്ടങ്ങളും പൂക്കളുള്ള കൊമ്പുകളും ഇവിടെ കാണാം. സ്ത്രീകളുടെ കൈകളിൽ കളിയോടെ കുലുങ്ങുന്ന താമരകളും വിചാരിച്ചാൽ സഫലമാകുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.
ബാലനിശ്ശ്വാസചലിതാẖ കന്ദുകാനി കുലാചലാഃ । സന്ധ്യാമ്ബുദാẖ കര്ണപൂരാശ് ചാമരാശ് ശരദമ്ബുദാഃ
കുട്ടികളുടെ ശ്വാസം തൊട്ട് ചലിക്കുന്ന പന്തുകളും, കളിക്കാനായി കുന്നുകളും, സന്ധ്യാകാലത്തെ മേഘങ്ങൾ കാതിൽ അലങ്കാരമായും, ചാമരങ്ങൾക്കും, ശരത്കാല മേഘങ്ങൾക്കും ഇവിടെ സ്ഥാനം ഉണ്ട്.
കല്പാന്തകാലജലദാസ് താലവൃന്തപദം ഗതാഃ । ഭൂതലം ദ്യൂതഫലകം വിതാനം താരകാമ്ബരമ്
യുഗാന്തത്തിലെ കറുത്ത മേഘങ്ങൾ താളവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഭൂമി ഒരു പന്തയത്തിൻറെ പടികയാണ്, ആകാശം നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മൂടലാണ്.
ഭൂതസാരപരാവര്തേ ദ്യൂതേ ഽക്ഷാശ് ശശിഭാനവഃ । വ്യോമാജിരേ ജഗദ്ഗ്രാമപണേ ഗൃഹനിവാസിനാമ്
ഈ വലിയ കളിയിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പാശകളാണ്, ആകാശം കളിസ്ഥലവും, ലോകത്തിലെ ഗ്രാമങ്ങളും വീടുകളും പടികകളാണ്.
തഥൈവായം ജഗദ്രൂപസ് സങ്കല്പസ് സന് സമുത്ഥിതഃ । ചിച്ചമത്കാരമാത്രാത്മാ ചിത്രകൃച്ചിത്തചിത്രവത്
ഇങ്ങനെ തന്നെ, ഈ ലോകം ചിന്തയുടെ രൂപത്തിൽ ഉദിച്ചുവന്നതും, അതിന്റെ സാരവും അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ ബോധം മാത്രവുമാണ്. മനസ്സിൽ വരച്ച ചിത്രത്തെപ്പോലെ, മനസ്സിന്റെ കൽപ്പനയിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണിത്.
അസത്യമ് ഏവ സ്ഫുരതി തഥാ സത്യം വിലീയതേ । വിലീയതേ ന സ്ഫുരതി സര്വമ് അസ്തി ന ചാസ്തി ച
അസത്യമായത് സത്യമെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, അതുപോലെ സത്യം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അപ്രത്യക്ഷമായതും പ്രത്യക്ഷമല്ലാത്തതും എല്ലാം ഒരേസമയം ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ലെന്നും തോന്നുന്നു.
അസമുത്ഥിത ഏവായം കുതോ ഽപീവ സമുത്ഥിതഃ । ഹേമ്നീവ കടകാദിത്വം സംസാരോദാരകോടരഃ
ഉദിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, എവിടെയോ നിന്നോ ഉദിച്ചുവന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; പൊന്നിൽ നിന്ന് കങ്കണം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ഈ വിശാലമായ സംസാരത്തിന്റെ ശൂന്യതയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ചിച്ചമത്കാര ഏവായമ് അചിത്കചനസങ്ക്ഷയഃ । അത്യന്തമ് ഏവ സ്വായത്തോ യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
ഇത് ബോധത്തിന്റെ അത്ഭുതം മാത്രമാണ്, ജഡമായ മറകൾ അകറ്റപ്പെടുന്നതാണ്. എല്ലാം നിനക്കു തന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.