തത്താമ് ഉപഗതേ ഭാവേ രാഗദ്വേഷാദിവാസനാ । ശാമ്യത്യ് അസ്പന്ദിതേ വാതേ സ്പന്ദസങ്ക്ഷുബ്ധതാ യഥാ
ആ അവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുമ്പോള് ആകര്ഷണവും വിരോധവും പോലെയുള്ള മനസ്സിലെ പ്രവണതകള് ശമിക്കുന്നു. കാറ്റ് നിശ്ചലമായാല് ചലനത്തിന്റെ കലഹം നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെ.
അസമ്ഭവതി സര്വസ്മിന് ദിഗ്ഭൂമ്യാകാശരൂപിണി । പ്രകാശ്യേ യാദൃശം രൂപം പ്രകാശസ്യാമലം ഭവേത്
എന്തും ഇല്ലാത്തപ്പോള്, എല്ലാം ദിശയും ഭൂമിയും ആകാശവും പോലെയുള്ള സ്വഭാവമായിരിക്കുമ്പോള്, ശുദ്ധമായ പ്രകാശത്തിന് എങ്ങനെയൊരു രൂപം ഉണ്ടാവാന് കഴിയും?
ത്രിജഗത് ത്വമ് അഹം ചേതി ദൃശ്യേ ഽസത്താമ് ഉപാഗതേ । ദ്രഷ്ടുസ് സ്യാത് കേവലീഭാവസ് താദൃശോ വിമലാത്മനഃ
ഈ മൂന്നു ലോകവും, നീയും ഞാനും എന്നുള്ള ദൃശ്യങ്ങള് ഇല്ലാതാകുമ്പോള്, ദ്രഷ്ടാവിന് ശുദ്ധമായ സ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു. അതാണ് നിര്മലമായ ആത്മാവിന്റെ യഥാര്ഥ സ്വഭാവം.
അനന്താഖിലശൈലാദിപ്രതിബിമ്ബേ ഹി യാദൃശീ । സ്യാദ് ദര്പണേ ദര്പണതാ കേവലാത്മസ്വരൂപിണീ
അനന്തമായ പര്വ്വതങ്ങളുടെയും മറ്റും പ്രതിബിംബങ്ങള് ദര്പ്പണത്തില് പ്രതിഫലിച്ചാലും, ദര്പ്പണം ദര്പ്പണമായിരിക്കും. അതുപോലെയാണ് ശുദ്ധാത്മാവിന്റെ യഥാര്ഥ സ്വഭാവം.
അഹം ത്വം ജഗദ് ഇത്യാദൌ പ്രശാന്തേ ദൃശ്യസമ്ഭ്രമേ । സ്യാത് താദൃശീ കേവലതാ സ്ഥിതേ ദ്രഷ്ടര്യ് അവീക്ഷകേ
ഞാനും നീയും ലോകവും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ദൃശ്യങ്ങളുടെ കലഹം ശാന്തമായാൽ, നോക്കുന്നവനിൽ, നോക്കാതെ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയിൽ, അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ ഏകത്വം ഉദയം ചെയ്യും.
സച് ചേന് ന ശാമ്യതീദം വാ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । അസത്താം ച ന വിദ്മോ ഽസ്മിന് ദൃശ്യേ ദോഷപ്രദായിനി
ഇത് ശാന്തമാകാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, സത്യം എന്നതിൽ അസത്ത്വം ഇല്ല; ഈ ദൃശ്യത്തിൽ അസത്ത്വം എന്താണെന്ന് നമുക്ക് അറിയാനും കഴിയില്ല, കാരണം ഇതാണ് ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
തസ്മാത് കഥമ് ഇയം ശാമ്യേദ് ബ്രഹ്മന് ദൃശ്യവിഷൂചികാ । നാനോദ്ഭവഭ്രമകരീ ദുഃഖസന്തതിദായിനീ
അതിനാൽ, ബ്രഹ്മൻ, ഈ ദൃശ്യജ്വരം എങ്ങനെ ശാന്തമാകും? ഇത് ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാതെ, ഭ്രമവും നിരന്തരമായ ദുഃഖവും ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്.
അസ്യ ദൃശ്യപിശാചസ്യ ശാന്ത്യൈ മന്ത്രമ് ഇമം ശൃണു । രാമാത്യന്തമ് അയം യേന മൃതിമ് ഏഷ്യതി നങ്ക്ഷ്യതി
ഈ ദൃശ്യഭൂതത്തിന്റെ ശാന്തിക്കായി ഈ മന്ത്രം കേൾക്കൂ, രാമാ. ഇതിന്റെ വഴി, ഇത് പൂർണ്ണമായും നശിച്ചുപോകും.
യദ് അസ്തി തസ്യ നാശോ ഽസ്തി ന കദാചന രാഘവ । തസ്മാത് തന് നഷ്ടമ് അപ്യ് അന്തര് ബീജഭൂതം ഭവേദ് ധൃദി
ഏത് വസ്തുവും ഉണ്ടെങ്കില് അതിന് ഒരിക്കലും നശനം ഉറപ്പാണ്, രാഘവാ. അതിനാല്, നശിച്ചുപോയാലും അതിന്റെ വിത്ത് ഹൃദയത്തില് ഒളിഞ്ഞു കിടക്കാം.
സ്മൃതിബീജാ ചിദാകാശേ പുനര് ഉദ്ഭൂയ ദൃശ്യധീഃ । ലോകശൈലാമ്ബരാകാരം ദോഷം വിതനുതേ ഽതനുമ്
സ്മരണയുടെ വിത്ത് വീണ്ടും ചിത്താകാശത്തില് ഉദിച്ച്, കാണുന്നവയുടെ ഭാവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിന് ശരീരമില്ലെങ്കിലും ലോകം, പര്വ്വതം, ആകാശം എന്ന രൂപത്തില് ദോഷം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.
ഇത്ഥം നിര്മോക്ഷദോഷസ് സ്യാന് ന ച തസ്യാംശസമ്ഭവഃ । യസ്മാദ് ദേവര്ഷിമുനയോ ദൃശ്യന്തേ മുക്തിഭാജനമ്
ഇങ്ങനെ മോക്ഷം ലഭിക്കാത്തതിന്റെ ദോഷം നിലനില്ക്കുന്നു; അതിന്റെ അഭാവം എവിടെയും കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ദേവര്ഷിമുനികള് മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യരായി കാണപ്പെടുന്നത്.
യദി സ്യാജ് ജഗദാദീദം തത് സ്യാന് മോക്ഷോ ന കസ്യചിത് । ബാഹ്യസ്ഥമ് അസ്തു ഹൃത്സ്ഥം വാ ദൃശ്യം നാശായ കേവലമ്
ഈ ലോകവും അതിന്റെ ആരംഭവും സത്യമായ് ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില് ആര്ക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ലായിരുന്നു. പുറത്തോ ഉള്ളിലോ കാണുന്നതെല്ലാം നശിപ്പാനാണ് മാത്രം.
തസ്മാദ് ഇമാം പ്രതിജ്ഞാം ത്വം ശൃണു രാമാതിഭീഷണാമ് । യാമ് ഉത്തരേണ ഗ്രന്ഥേന നൂനം ത്വമ് അവബുധ്യസേ
അതിനാൽ, രാമാ, ഞാൻ പറയുന്ന ഈ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ സത്യവാക്ക് നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം. ഇതിന്റെ തുടർന്നുള്ള ഉപദേശങ്ങൾക്കിലൂടെ നീ ഉറപ്പായും സത്യം മനസ്സിലാക്കും.
അയമ് ആകാശഭൂതാദിരൂപോ ഽഹം ചേതി ലക്ഷിതഃ । ജഗച്ഛബ്ദസ്യ നാമാര്ഥോ നനു നാസ്ത്യ് ഏവ കശ്ചന
ആകാശം മുതലായ ഘടകങ്ങളാൽ രൂപംകൊണ്ട ഈ 'ഞാൻ' എന്നതും, 'ലോകം' എന്ന പദവും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നിനും യാതൊരു സാരവും ഇല്ല.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിദ് ദൃശ്യജാലം പുരോഗതമ് । ഏകം ബ്രഹ്മൈവ തത് സര്വമ് അജരാമരമ് അവ്യയമ്
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം, മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ, ഒറ്റ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്—വീണുപോകാത്തതും, മരിക്കാത്തതും, മാറ്റമില്ലാത്തതുമായത്.
പൂര്ണേ പൂര്ണം പ്രസരതി ശാന്തേ ശാന്തം പരം സ്ഥിതമ് । വ്യോമന്യ് ഏവോദിതം വ്യോമ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണി തിഷ്ഠതി
പൂർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണം ഉദിക്കുന്നു; ശാന്തിയിൽ പരമശാന്തി നിലകൊള്ളുന്നു; ആകാശത്തിൽ തന്നെ ആകാശം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ബ്രഹ്മത്തിൽ ബ്രഹ്മം നിലനിൽക്കുന്നു.
ന ദൃശ്യമ് അസ്തി നോ ദൃക് ച ന ദ്രഷ്ടാ ന ച ദര്ശനമ് । ന ശൂന്യം നോ ജഡം നോ ചിച് ഛാന്തമ് ഏവേദമ് ആതതമ്
ഇവിടെ കാണുന്ന ഒന്നുമില്ല, കാണുന്നവനും ഇല്ല, കാണുന്ന പ്രവൃത്തി പോലും ഇല്ല. ശൂന്യവും അല്ല, ജഡവും അല്ല, ബോധവും അല്ല—ഇവിടെയൊക്കെയും ശാന്തി മാത്രം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വന്ധ്യാപുത്രേണ പിഷ്ടോ ഽദ്രിശ് ശശശൃങ്ഗം പ്രമായതേ । പ്രസാര്യ ഭുജസങ്ഘാതം ശിലാ നൃത്യതി താണ്ഡവമ്
പിണ്ഡം ഇല്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ മകനാൽ ഒരു പർവതം അരയ്ക്കപ്പെടുന്നു; മുയലിന്റെ കൊമ്പ് അളക്കപ്പെടുന്നു; ഒരു കല്ല് കൈകൾ നീട്ടി താണ്ഡവം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
സ്രവന്തി സികതാസ് തൈലം പഠന്ത്യ് ഉപലപുത്രികാഃ । ഗര്ജന്തി ചിത്രജലദാ ഇതീവേദം വചഃ പ്രഭോ
മണൽ തുള്ളികൾ എണ്ണ പോലെ ഒഴുകുന്നു; കല്ലിന്റെ മക്കൾ വേദപാഠം ചെയ്യുന്നു; ചിത്രമായ മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നു—പ്രഭോ, ഇതാണ് ഈ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം.
ജരാമരണദുഃഖാദിശൈലാകാശമയം ജഗത് । നാസ്തീതി കിമ് ഇദം നാമ ഭവതാപി മമോച്യതേ
വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം, ദു:ഖം എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശംപോലെ ഉണ്ടാക്കിയ ലോകം സത്യത്തിൽ ഇല്ല എന്ന് നീയും ഞാനും പറയുന്നത് എന്തിനാണ്?
യഥേദം ന സ്ഥിതം വിശ്വം നോത്പന്നം ന ച വിദ്യതേ । തഥാ കഥയ മേ ബ്രഹ്മന് യേനൈതന് നിശ്ചിതം ഭവേത്
ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നതുമല്ല, ഉദിച്ചതുമല്ല, യാഥാർത്ഥ്യമായ് നിലവിലുമില്ല. ബ്രഹ്മനേ, ഇതെങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കാമെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
നാസമന്വിതവാഗ് അസ്മി ശൃണു രാഘവ കഥ്യതേ । യഥേദമ് അസദ് ആഭാതി വന്ധ്യാപുത്ര ഇവാരവീ
എനിക്ക് സംസാരശക്തിയില്ല; രാഘവ, ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക, ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു: ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്നത്, മരുഭൂമിയിൽ വന്ധ്യയുടെ മകനുണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണ്.
ഇദമ് ആദാവ് അനുത്പന്നം സര്ഗാദൌ തേന നാസ്ത്യ് അലമ് । ഇദം ഹി മനസാ ഭാതി സ്വപ്നാദൌ പത്തനം യഥാ
ആദിയിൽ ഇതൊന്നും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല; അതിനാൽ ഒന്നുമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നഗരം ദൃശ്യമാകുന്നതുപോലെ, ഇതെല്ലാം മനസ്സിൽ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
മന ഏവ ച സര്ഗാദാവ് അനുത്പന്നമ് അസദ്വപുഃ । തഥൈതച് ഛൃണു വക്ഷ്യാമി യഥൈതദ് അനുഭൂയതേ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ മനസ്സും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത രൂപവും ഉള്ളതല്ല; ഇതെങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
മനോ ദൃശ്യമയം ദോഷം തനോതീമം ക്ഷയാത്മകമ് । അസദ് ഏവാസദാകാരം സ്വപ്നസ് സ്വപ്നാന്തരം യഥാ
മനസ്സ് ദൃശ്യങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായതും, ക്ഷയസ്വഭാവമുള്ള ഈ ദോഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത രൂപം മാത്രം; മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ ഒരു സ്വപ്നം പോലെ.
തത് സ്വയം സ്വൈരമ് ഏവാശു സങ്കല്പയതി ദേഹകമ് । തേനേയമ് ഇന്ദ്രജാലശ്രീര് വിതതേന വിതന്യതേ
അത് സ്വതന്ത്രമായി, അതിവേഗത്തിൽ തന്നെ ശരീരം സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ മായാജാലത്തിന്റെ ഭംഗി വ്യാപിച്ചു പടരുന്നു.
സ്ഫുരതി ഗച്ഛതി വല്ഗതി യാചതേ ഭവതി മജ്ജതി സംഹരതി സ്വയമ് । അമരതാമ് ഉപയാത്യ് അപി കേവലം ചലതി ചഞ്ചലശക്തിതയാ മനഃ
മനസ്സ് തിളങ്ങുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഉല്ലാസിക്കുന്നു, അപേക്ഷിക്കുന്നു, ഉണ്ടാകുന്നു, മുങ്ങുന്നു, സ്വയം പിൻവലിക്കുന്നു; മരണമില്ലാത്തതിനെപ്പോലും നേടുന്നു, എങ്കിലും അതിന്റെ ചഞ്ചലശക്തിയാൽ എപ്പോഴും അലയുന്നു.
ഭഗവന് മുനിശാര്ദൂല കിമ് ഇവേഹ മനോ ഭ്രമേ । വിദ്യതേ കഥമ് ഉത്പന്നം മനോ മായാമയം കുതഃ
ഭഗവൻ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം എന്താണ്? അതെങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, മനസ്സ് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, ഈ മായാമയമായ മനസ്സ് എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്?
ഉത്പത്തിമ് ആദാവ് ഇതി മേ സമാസേന വദ പ്രഭോ । പ്രവക്ഷ്യസി തതശ് ശിഷ്ടം വക്തവ്യം വദതാം വര
പ്രഭോ, ആദിയിൽ സൃഷ്ടിയുടെ ഉത്ഭവം കുറച്ച് പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശേഷിച്ചതെല്ലാം പിന്നീടു വിശദമായി പറയാമല്ലോ, വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
മഹാപ്രലയസമ്പത്താവ് അസത്താം സമുപാഗതേ । അശേഷദൃശ്യേ സര്ഗാദൌ ശാന്തമ് ഏവാവശിഷ്യതേ
മഹാപ്രളയം സംഭവിച്ച് എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ദൃശ്യങ്ങളൊന്നും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, സമാധാനമേ മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.