പാതനൈകാന്തദക്ഷാണി ദോഷാശീവിഷവന്തി ച । രൂക്ഷകണ്ടകലഗ്നാനി ശ്വഭ്രാഗ്രാണീന്ദ്രിയാണി ച
ഇവ പിഴവ് വരുത്തുന്നതിൽ മാത്രം പ്രാവീണ്യമുള്ളവ, ദോഷങ്ങളുടെ വിഷം നിറഞ്ഞവ, കടുപ്പവും മുള്ളുകളും നിറഞ്ഞവ, ആഴമുള്ള കുഴികളുടെ അരികിൽ കിടക്കുന്നവ—ഇവയാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ.
ആത്മമ്ഭരീണ്യ് അനാര്യാണി സാഹസൈകരതാനി ച । അന്ധകാരവികാരീണി രക്ഷാംസി സ്വേന്ദ്രിയാണി ച
സ്വാർത്ഥവും, അകൃതജ്ഞവുമാണ് ഇവ; എപ്പോഴും അവിവേകത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവ, അന്ധകാരത്തിൽ വളഞ്ഞവ—ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഭയാനകമായ ദാനവങ്ങൾപോലെയാണ്.
അന്തശ്ശൂന്യാന്യ് അസാരാണി വക്രാണി ഗ്രന്ഥിമന്തി ച । ദഹനൈകാന്തയോഗ്യാനി ദുര്ദാരൂണീന്ദ്രിയാണി ച
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അകത്തുനിന്ന് ശൂന്യവും, യാതൊരു സാരവും ഇല്ലാത്തതും, വളഞ്ഞതും, കുരുക്കുകളുള്ളതും, വെറും കത്തിക്കാൻ മാത്രം പറ്റുന്നതും, വെട്ടിപ്പൊടിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്.
ഘനമോഹപ്രതര്ദാനി ദുഷ്കൂപഗഹനാനി ച । മഹാവകരതുച്ഛാനി കുപുരാണീന്ദ്രിയാണി ച
ഇവ കനത്ത മായയാൽ തകർന്നതും, കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ളതും, വലിയതായിട്ടും അകത്ത് ശൂന്യമായതും, പാഴായ നഗരങ്ങളെപ്പോലെയുള്ളതുമാണ് ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ.
അനന്തേഷു പദാര്ഥേഷു കരണാനി ഘടാദിഷു । സഭ്രമാണി സപങ്കാനി ചക്രാങ്ഗാനീന്ദ്രിയാണി ച
അനവധി വസ്തുക്കളിൽ, ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ചക്രവും അക്ഷവും പോലെയാണ്—ഭ്രമം നിറഞ്ഞതും, ചളിക്കുഴികളുള്ളതും, ചക്രത്തിന്റെ അംശങ്ങൾപോലെയുള്ള ഭാഗങ്ങളുള്ളതുമാണ്.
ആപന്നിമഗ്നമ് ഇമമ് ഏവമ് അകിഞ്ചനം ത്വം മാമ് ഉദ്ധരോദ്ധരണശീല ദയോദയേന । യേ നാമ കേചന ജഗത്സു ജയന്തി സന്തസ് തത്സങ്ഗമം പരമശോകഹരം വദന്തി
ഞാൻ ഇങ്ങനെ ഈ കുഴിയിൽ മുങ്ങി, ഒന്നുമില്ലാത്തവനായി കിടക്കുന്നു; രക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനേ, ദയയോടെ എന്നെ ഉയർത്തിക്കൊള്ളേണം. ലോകങ്ങളിൽ ജയിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികൾക്ക് സാന്നിധ്യം തന്നെയാണ് പരമമായ ദുഃഖനാശം എന്നു പറയുന്നു.
തതസ് തസ്യ മയാ ബ്രഹ്മംസ് തച് ഛ്രുത്വാ പാവനം വചഃ । ഇദമ് ഉക്തം യഥാപൃഷ്ടം സുസ്പഷ്ടപദയാ ഗിരാ
അപ്പോൾ, മഹർഷേ, അവന്റെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടു, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ സുതാര്യവും വ്യക്തവുമായ ഭാഷയിൽ ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
സാധു വിദ്യാധരാധീശ ദിഷ്ട്യാ ബുദ്ധോ ഽസി ഭൂതയേ । ഭവാന്ധകൂപകുഹരാച് ചിരേണോത്ഥാതുമ് ഇച്ഛസി
ശബാശ്, വിദ്യാധരാധിപതേ! നിന്റെ ഭാവി ഭംഗിയായി, നീ ദൈവസഹായത്തോടെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഭവസമുദ്രത്തിന്റെ ഇരുണ്ട കുഴിയിൽ നിന്ന് ഉയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പാവനീയം തവ മതീ രാജതേ ശുദ്ധരൂപിണീ । വിവേകേനാനലേനേവ കനകദ്രവസന്തതിഃ
നിന്റെ മനസ്സ് ഇപ്പോൾ ശുദ്ധരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; വിവേകത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ തിളങ്ങുന്ന പൊന്നുപോലെയാണ് അതിന്റെ ഭാവം.
ഉപദേശഗിരാമ് അര്ഥമ് ആദത്തേ ഹാരിഹേലയാ । മകുരേ നിര്മലേ ദ്രവ്യമ് അയത്നേനൈവ ബിമ്ബതേ
നീ ഉപദേശവാക്യങ്ങളുടെ അർത്ഥം അതിമനോഹരമായി എളുപ്പത്തിൽ ഗ്രഹിക്കുന്നു; നിർമലമായ കണ്ണാടിയിൽ ഒരു വസ്തു യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ.
യദ് ഇദം വച്മി തത് സര്വമ് ഓം ഇത്യ് ആദാതുമ് അര്ഹസി । അസ്മാഭിശ് ചിരമ് അന്വിഷ്ടം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ഞാൻ പറയുന്ന എല്ലാം നീ 'ഓം' എന്നതോടെ സ്വീകരിക്കണം. ഇത് ഞങ്ങൾ ഏറെക്കാലമായി അന്വേഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.
യത് കിഞ്ചിത് സ്വദതേ ഽന്തസ് തേ വസ്തു വസ്തുതയാശ്രിതമ് । തദ് അസ്വാദ്വ് ഇതി നിര്വിഘ്നം ത്യജംസ് തിഷ്ഠ യഥാസുഖമ്
നിന്റെ ഉള്ളിൽ യഥാർത്ഥതയുള്ളതെന്നു തോന്നുന്ന എന്തും, അതിന്റെ രുചി അശുദ്ധമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കൂ. ആശങ്കയില്ലാതെ, മനസ്സിലൊരു ശാന്തിയോടെ ഇരിക്കൂ.
നിരഹങ്കാരിതാം സത്യാം ബുധ്യസ്വാബോധമ് ഉത്സൃജന് । നാസി ത്വം ചിരമ് അപ്യ് അന്തḫ പ്രേക്ഷിതോ ഽസി ന ലക്ഷ്യസേ
നിജമായ അഹംഭാവരഹിതാവസ്ഥയിൽ, ബോധം മാത്രം അറിഞ്ഞ് മറ്റെല്ലാം വിട്ടുകളയണം. നീ എത്രകാലം നോക്കിയാലും കാണപ്പെടുന്നവനല്ല.
നാഹന്ത്വമ് അസ്തി ന ജഗദ് ഇതി നിശ്ചയിനസ് തവ । സര്വമ് അസ്തി ശിവം തച് ച ന ദുẖഖായ സുഖായ നോ
'ഞാൻ ഇല്ല, നീ ഇല്ല, ലോകം ഇല്ല' എന്നുറപ്പുള്ള നിനക്ക് എല്ലാം ശുഭമായതായാണ് അനുഭവം. അതിനാൽ ദുഃഖമോ സുഖമോ ഒന്നുമില്ല.
കിമ് അജ്ഞത്വാജ് ജഗജ് ജാതം ജഗതോ ഽഥ കിമ് അജ്ഞതാ । വിചാര്യാപീതി നോ വിദ്മ ഏകത്വാദ് അലമ് ഏതയോഃ
എന്താണ് അറിയാതെ ഈ ലോകം ഉദിച്ചുവന്നത്? അല്ലെങ്കിൽ ലോകത്തിൽ അറിയപ്പെടാത്തത് എന്താണ്? ആലോചിച്ചാൽ, ഇതിന്റെ ഉത്തരം നമുക്ക് അറിയില്ല; രണ്ടും ഒന്നാണെന്നതുകൊണ്ട്, ഈ ചോദ്യം ഉപേക്ഷിക്കാം.
മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവദ് വിശ്വം അവസ്തുത്വാത് സദ് അപ്യ് അസത് । യച് ചേദം ഭാതി തത്രൈവ കിഞ്ചിദ് ഇത്യ് ഏവ നിശ്ചയഃ
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ, ഈ ലോകം ഉണ്ടെങ്കിലും അതിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല; ഇവിടെ കാണുന്നതെല്ലാം ഏതോ ഒന്നാണെന്നുറപ്പാണ്, അതിലധികം ഒന്നുമില്ല.
മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവദ് വിശ്വം അവസ്തുത്വാത് സദ് അപ്യ് അസത് । യച് ചേദം ഭാതി തദ് ബ്രഹ്മ നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ വാ
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ, ലോകം ഉണ്ടെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമില്ല; ഇവിടെ കാണുന്നതെല്ലാം ബ്രഹ്മമാണോ, ഒന്നുമല്ലയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതോ ഒന്നാണോ എന്നതിൽ ഉറപ്പില്ല.
മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവദ് വിശ്വം ന സന് നാസന് ന കിഞ്ചന । പ്രതിഭാസവശാത് സത്യമ് അവസ്തുത്വാദ് അസത് സദാ
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ, ഈ ലോകം ഇല്ലെന്നും ഉണ്ട് എന്നും പറയാനാവില്ല, ഒന്നാണെന്നും പറയാനാവില്ല; പ്രത്യക്ഷതയുടെ ശക്തിയാൽ യഥാർത്ഥംപോലെ തോന്നുന്നു, പക്ഷേ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് എപ്പോഴും അസത്യമാണ്.
മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവദ് വിശ്വം നാസ്തി സത്യമ് അഥാസ്തി ച । പ്രതിഭാതാപി നാസ്ത്യ് അത്ര തദഭാവാദ് അതശ് ശിവമ്
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല, എന്നാൽ ഉണ്ടെന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. എന്നാൽ ഈ തോന്നലും ഇവിടെ ഇല്ല, അതിനാൽ സമാധാനമാണ്.
വിശ്വബീജമ് അഹന്ത്വം ത്വം വിദ്ധി തസ്മാദ് ധി ജായതേ । സാദ്രിദ്യൂര്വീനദീശാദിജഗജ്ജരഢപാദപഃ
ലോകത്തിന്റെ വിത്ത് എന്നത് 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവമാണ് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം. അതിൽ നിന്നാണ് പർവ്വതങ്ങൾ, ഭൂമി, നദികൾ, പഴയ വൃക്ഷങ്ങൾ തുടങ്ങി ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഉദിക്കുന്നത്.
അഹന്ത്വബീജാദ് അണുതോ ജായതേ ഽസൌ ജഗദ്ദ്രുമഃ । തസ്യേന്ദ്രിയരസാഢ്യാനി മൂലാനി ഭുവനാനി ച
'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകവൃക്ഷം ഉദിക്കുന്നത്. അതിന്റെ വേർ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ രസത്തിൽ സമൃദ്ധമായവ, വിവിധ ലോകങ്ങളാണ്.
താരകാ ബാലകലികാ ഋക്ഷൌഘẖ കോരകോത്കരഃ । വാസരാ ഗുച്ഛവിസരാḫ പൂര്ണചന്ദ്രാḫ ഫലാലയഃ
നക്ഷത്രങ്ങൾ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ കുഞ്ഞ് കിളികളാണ്, നക്ഷത്രസമൂഹങ്ങൾ പൂക്കളാണ്, ദിവസങ്ങൾ അതിന്റെ പന്തലിച്ച ശാഖകളാണ്, പൂർണ്ണചന്ദ്രന്മാർ ഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശാചികളാണ്.
സ്വര്ഗാദയോ ബൃഹദ്വര്ഗാ മഹാവിടപകോടരാഃ । മേരുമന്ദരസഹ്യാദ്യാ ഗിരയḫ പത്ത്രരാജയഃ
സ്വർഗ്ഗാദികളും വലിയ കൂട്ടങ്ങളാണ്, വലിയ ശാഖകളിലെ വലിയ കുഴികളാണ്; മേരു, മന്ദര, സഹ്യ തുടങ്ങിയ പർവതങ്ങൾ പ്രധാന ഇലകളാണ്.
സപ്താബ്ധയോ ഽങ്ഗ സ്രുതയḫ പാതാലം മൂലകോടരമ് । അഗാനി ഘുണവൃന്ദാനി പര്വാണി പുരപങ്ക്തയഃ
ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ, പ്രിയനായവനേ, ഒഴുകുന്ന രസങ്ങളാണ്; പാതാളം വേരിന്റെ വലിയ കുഴിയാണ്; വീടുകൾ മരച്ചീടകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാണ്; സംയോജനങ്ങൾ നഗരങ്ങളുടെ നിരകളാണ്.
അജ്ഞാനമ് ഉത്പത്തിമഹീ വിഹഗാ ഭൂതകോടയഃ । ഉപലമ്ഭോ ബൃഹത്സ്തമ്ഭോ ദാവോ നിര്വാണനിര്വൃതിഃ
അജ്ഞാനം ഉത്ഭവഭൂമി ആണ്, പക്ഷികൾ അനേകം ജീവികൾ ആണ്; ഗ്രഹണം വലിയ തണ്ടാണ്; കാട്ടുതീ മോക്ഷസുഖമാണ്.
രൂപാലോകമനസ്കാരാ വിവിധാമോദവൃത്തയഃ । വനം വിപുലമ് ആകാശം ശുക്ലാ ജലമുചസ് ത്വചഃ
രൂപങ്ങൾ, പ്രകാശങ്ങൾ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ,色色മായ ആനന്ദകരമായ പ്രവർത്തികൾ; കാട് വിശാലമായ ആകാശമാണ്; വെള്ളം ചൊരിയുന്ന മേഘങ്ങൾ തൊലിയാണ്.
വിചിത്രശാഖാ ഋതവ ഉപശാഖാ ദിശോ ദശ । സംവിദ് രസമഹാപൂരോ വാതസ്പന്ദോ വിവര്തനഃ
വിവിധമായ ശാഖകള് ঋതുക്കളാണ്, ഉപശാഖകള് പത്ത് ദിശകളാണ്. ചൈതന്യം ആഹ്ലാദം നിറഞ്ഞ രസം പോലെ ഒഴുകുന്നു. കാറ്റിന്റെ ചലനം മാറ്റങ്ങളാണ്.
ചന്ദ്രാര്കരുചയോ ലോലാ മജ്ജനോന്മജ്ജനോന്മുഖാഃ । രമ്യാẖ കുസുമമഞ്ജര്യസ് തിമിരഭ്രമരഭ്രമാഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വിടരുന്ന കിരണങ്ങള് സ്ഥിരമല്ല, എപ്പോഴും ഉയരുകയും താഴുകയും ചെയ്യുന്നു. മനോഹരമായ പൂക്കളും കുരിഞ്ഞികളും ഇരുട്ടിന്റെയും തേനീച്ചകളുടെയും സഞ്ചാരമാണ്.
പാതാലമ് ആശാഗണമ് അന്തരിക്ഷമ് ആപൂര്യ തിഷ്ഠത്യ് അസദ് ഏവ സദ്വത് । തസ്യാനഹന്താഗ്നിഹതേ ഽഹമര്ഥബീജേ പുനര് നാസ്തി സതോ ഽപി രോഹഃ
പാതാളവും ദിശകളുടെയും കൂട്ടവും ആകാശവും എല്ലാം അസത്യം സത്യം പോലെ നിറഞ്ഞു നില്ക്കുന്നു. 'ഞാന്' എന്ന ബീജം അഹംഭാവം ഇല്ലാത്തതിന്റെ അഗ്നിയില് കത്തിക്കഴിഞ്ഞാല്, സത്യം പോലും വീണ്ടും വളരുന്നില്ല.
വിദ്യാധര ധരാധാര ഗിരികന്ദരമന്ദിര । ദിഗന്തരാമ്ബരാചാര ചാരസഞ്ചാരചഞ്ചുര
വിദ്യാധരന്മാര് ഭൂമിയുടെ ആധാരങ്ങളാണ്, പര്വതഗുഹകള് അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്. അകലെ ആകാശത്ത് അവര് സഞ്ചരിക്കുന്നു, അവരുടെ ചലനം അതിവേഗവും ആസ്വാദ്യവുമാണ്.