ദ്യൌẖ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശം പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । ഇത്യ് ആമോദോ ഽഹമര്ഥോഗ്രകുസുമസ്യ വികാസിനഃ
ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അന്തരം, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ദിശകൾ — ഇവയൊക്കെയും ഞാനെന്ന ബോധത്തിന്റെ ശക്തമായ പുഷ്പം വിരിയുമ്പോൾ അതിന്റെ സുഗന്ധംപോലെയാണ്.
അഹമര്ഥḫ പ്രവിസൃതḫ പ്രകടീകുരുതേ ജഗത് । സദ്രൂപാലോകമനനം പ്രവൃത്ത ഇവ വാസരഃ
ഞാനെന്ന ബോധം വ്യാപിക്കുമ്പോൾ ലോകം വെളിപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, രൂപം, പ്രകാശം, ചിന്തകൾ ഉദിക്കുമ്പോൾ ഒരു ദിവസം തുടങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
പ്രവൃത്തേന ദിനേനാഭാ പ്രകടീക്രിയതേ യഥാ । അസജ് ജഗദ് അഹന്ത്വേന ക്ഷണാന് നിര്മീയതേ തഥാ
പകല് തുടങ്ങുമ്പോള് രാത്രിയുടെ അഭാവം എങ്ങനെ വ്യക്തമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഉയര്ന്നാല് ഈ മിഥ്യാജഗത്തും ഒരു നിമിഷം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
അഹമ് ഇത്യ് അര്ഥദുസ്തൈലലവോ ബ്രഹ്മണി വാരിണി । പ്രസൃതോ യത് തദ് ആശ്വ് ഏതത് ത്രിജഗച്ചക്രികം സ്ഥിതമ്
'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഒരു എണ്ണത്തുള്ളി പോലെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വെള്ളത്തില് ചേര്ന്നാല്, അതു ഉടന് തന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു ചുറ്റുന്ന ചക്രമായി നിലനില്ക്കുന്നു.
ഉന്മേഷമാത്രേണാഹന്താ ജഗന്ത്യ് അനുഭവത്യ് അഹോ । ന നിമേഷേണ ദൃഗ് ഇവ സത്യാനീത്യ് അപ്യ് അസന്ത്യ് അലമ്
കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോള് എങ്ങനെ എല്ലാം കാണുന്നുവോ, അതുപോലെ 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഉയര്ന്നാല് ലോകങ്ങള് അനുഭവപ്പെടുന്നു. അവ യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോള് യാഥാര്ത്ഥ്യമെന്നപോലെ കാണുന്നു.
അഹമര്ഥേ പ്രവിസൃതേ സംസാരോ ഹ്യ് അനുഭൂയതേ । നാന്തര്ലയപരിക്ഷീണേ ലോചനസ്യേവ താരകേ
'ഞാന്' എന്ന ഭാവം വ്യാപിക്കുമ്പോള് ഈ Samsaram അനുഭവപ്പെടുന്നു; അതു അകത്തേക്ക് ലയിച്ചാല് അതിന്റെ ശക്തി കുറഞ്ഞുപോകുന്നു, കണ്ണ് അടയ്ക്കുമ്പോള് കണ്ണിലെ നക്ഷത്രം മങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
അഹമംശേ നിരംശത്വം നീതേ ശാശ്വതസംവിദാ । ശാമ്യതീയമ് അശേഷേണ സംസാരമൃഗതൃഷ്ണികാ
എന്റെ എന്ന ഭാവം ശാശ്വതമായ ഭാഗങ്ങളില്ലാത്ത ബോധത്തില് ലയിച്ചാല്, ഈ ലോകമെന്ന മൃഗതൃഷ്ണി പൂര്ണമായും ശമിക്കുന്നു.
സ്വസംവിദ്ഭാവനാമാത്രസാധ്യേ ഽസ്മിന് വരവസ്തുനി । സിദ്ധമാത്രാത്മനി സ്വൈരം മാ ഖേദം ഗച്ഛ മാ ഭ്രമീഃ
സ്വന്തം ബോധത്തെ മാത്രം ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് ലഭിക്കാവുന്ന ഈ പരമസത്യത്തില്, ആത്മാവില് പൂര്ത്തിയായി നിലകൊള്ളുമ്പോള് നീ ആശങ്കപ്പെടേണ്ടതില്ല, മനസ്സിലേക്കോ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലേക്കോ പോകേണ്ടതുമില്ല.
സ്വയത്നമാത്രസംസാധ്യാദ് അസഹായാദിസാധനാത് । അനഹംവേദനാന് നാന്യച് ഛ്രേയḫ പശ്യാമി തേ ഽനഘ
സ്വന്തം ശ്രമം മാത്രം കൊണ്ടും, മറ്റാരുടെയും സഹായമില്ലാതെ, അഹംഭാവം ഇല്ലാതാക്കിയാണ് ഇതിനെ നേടുന്നത്. പാപരഹിതനായവാ, നിന്നു വേണ്ടി ഇതിലും വലിയ മംഗളം ഞാന് കാണുന്നില്ല.
സ്വഭാവമ് അവജിത്യാദാവ് ഇന്ദ്രിയാണാം സചേതസാമ് । പ്രവര്തതേ വിവേകേ യസ് സര്വം തസ്യാശു സിധ്യതി
ആദ്യമേ തന്നെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെയും സ്വഭാവം ജയിച്ച് വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവന് എല്ലാം വളരെ വേഗത്തിൽ സിദ്ധിക്കും.
സ്വഭാവമാത്രം യേനാന്തര് ന ജിതം ദഗ്ധബുദ്ധിനാ । തസ്യോത്തമപദപ്രാപ്തിസ് സികതാതൈലദുര്ലഭാ
മനസ്സ് ചിതറിപ്പോയതുകൊണ്ട് അകത്തെ സ്വഭാവം ജയിക്കാനാവാത്തവന് ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടുന്നത് മണലിൽ നിന്നു എണ്ണയെടുക്കുന്നതുപോലെ അപൂർവമാണ്.
ശുദ്ധേ ഽല്പോ ഽപ്യ് ഉപദേശോ ഹി നിര്മലാദര്ശതൈലവത് । ലഗത്യ് ഉത്താനചിത്തേ തു നാദര്ശ ഇവ മൌക്തികമ്
ശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ ചെറിയ ഉപദേശമെങ്കിലും നിർമ്മലമായ കണ്ണാടിയിൽ എണ്ണ പതിയുന്നതുപോലെ ഉറപ്പായി പതിയും; പക്ഷേ ചിതറിച്ച മനസ്സിൽ അത് നിലനിൽക്കില്ല, കണ്ണാടിയിൽ മുത്ത് വെച്ചതുപോലെ.
അത്രൈവോദാഹരന്തീമമ് ഇതിഹാസം പുരാതനമ് । മമ പൂര്വം ഭുസുണ്ഡേന കഥിതം മേരുമൂര്ധനി
ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥ പറയപ്പെടുന്നു, ഒരിക്കൽ മേരുപർവതത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന് ഭുസുണ്ടൻ എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
പുരാ ഭുസുണ്ഡẖ കസ്മിംശ്ചിത് പൃഷ്ട ആസീത് കഥാന്തരേ । മയാ കദാചിദ് ഏകാന്തേ മേരോശ് ശിഖരകോടരേ
ഒരു വേള, മേരുപർവതത്തിന്റെ മുകളിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ ഞാൻ ഒറ്റക്കിരുന്നപ്പോൾ, മറ്റൊരു സംഭാഷണത്തിനിടയിൽ ഭുസുണ്ടനോടു ചില കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ ചോദിച്ചിരുന്നു.
മുഗ്ധബുദ്ധിമ് അനാത്മജ്ഞം കഞ്ചിത് ത്വം ചിരജീവിതമ് । സ്മരസീതി മയാ പൃഷ്ടേനോക്തം തേനേദമ് അങ്ഗ മേ
പ്രിയമേ, 'നീ എപ്പോഴെങ്കിലും, മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉള്ളതും ആത്മാവിനെ അറിയാത്തതുമായ, ദീർഘായുസ്സുള്ള ഒരാളെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?' എന്ന് ഞാൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ എന്നോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ആസീദ് വിദ്യാധരḫ പൂര്വമ് അനാത്മജ്ഞസ് സുഖോചിതഃ । ലോകാലോകോത്തരേ ശൃങ്ഗേ ശുഷ്ക ആര്യോ ഽവിചാരവാന്
മുന്പ് ലോകത്തിനും അതിന് അപ്പുറത്തുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ, ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തതും സുഖത്തിൽ ആസ്വദിക്കാൻ പതിവായതുമായ, ഉണർന്ന മനസ്സില്ലാത്ത ഒരു വിദ്യാധരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തപസാ ബഹുരൂപേണ യമേന നിയമേന ച । അക്ഷീണായുര് വ്യതിഷ്ഠത് സ പുരാ കല്പചതുഷ്ടയമ്
അവൻ പലവിധ തപസ്സും, നിയന്ത്രണവും, ആചാരങ്ങളും പാലിച്ച്, ആയുസ്സിൽ കുറവില്ലാതെ നാല് കല്പകാലം ജീവിച്ചു.
തതശ് ചതുര്ഥേ കല്പാന്തേ വിവേകസ് തസ്യ തൂദഭൂത് । വിഡൂരസ്യേവ വൈഡൂര്യമ് ഔചിത്യാജ് ജലദോദയാത്
അങ്ങനെ നാലാം കാല്പത്തിന്റെ അവസാനം, അവനിൽ വിവേകം ഉദിച്ചു. മഴവെള്ളം പൊങ്ങി വരുമ്പോൾ വൈഡൂര്യരത്നം പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, അതിനനുസരിച്ച് അവനിൽ വിവേകവും തെളിഞ്ഞു.
പുനര്മൃതിḫ പുനര്ജന്മ ജരാ ചേതി വിചാരയന് । ലജ്ജേ ഽഹം തത് കിമ് ഏകം സ്യാത് സ്ഥിരമ് ഇത്യ് അവമൃശ്യ സഃ
പുനർജന്മം, പുനർമരണം, വൃദ്ധാവസ്ഥ—ഇവയെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചവൻ, 'ഏതെങ്കിലും ഒന്നെങ്കിലും സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?' എന്ന് വിചാരിച്ച്, ലജ്ജിച്ചു.
സമാജഗാമ സമ്പ്രഷ്ടുമ് അഷ്ടാപദമയീം പുരീമ് । സ്വാമ് ഉപോജ്ഝ്യ വിരക്താത്മാ സംസാരാരസതാം ഗതഃ
അവൻ തന്റെ നഗരത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ലോകസുഖങ്ങളിൽ രുചി നഷ്ടപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, അഷ്ടപദങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ നഗരത്തിൽ സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ എത്തി.
സ മത്സമീപമ് ആഗത്യ കൃതോദാരനമസ്കൃതിഃ । മത്പൂജിതോ ഽവസരത ഉവാചേദമ് അനിന്ദിതമ്
അവൻ എന്റെ അടുത്ത് വന്ന്, വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു. ഞാൻ അവനെ ആദരിച്ച് ഇരുത്തി. പിന്നെ അവൻ കുറ്റമില്ലാത്ത ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മൃദൂനി പരിതാപേന ദൃഷദ്ദൃഢമലാനി ച । ഛേദേ ഭേദേ ച ദക്ഷാണി ശസ്ത്രാങ്ഗാനീന്ദ്രിയാണി ച
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപകരണങ്ങൾ പോലെ, വെട്ടാനും പിളർക്കാനും നിപുണമാണ്. സുഖം കിട്ടുമ്പോൾ അവ മൃദുവായിരിക്കും, എന്നാൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ കഠിനവും മലിനവുമാണ്.
പര്യാകുലാനി മലിനാനി വിപത്പ്രദാനി ദുẖഖോര്മിമന്തി ഗുണകാനനപാവകത്വാത് । ഹാര്ദാന്ധകാരഗഹനാനി തമോമയാനി ജിത്വേന്ദ്രിയാണി സുഖമ് ഏമി ഹി കിം മമാര്ഥൈഃ
അവ ചഞ്ചലവും അശുദ്ധവുമാണ്, ദു:ഖത്തിന്റെ തിരമാലകൾ നിറഞ്ഞ ദുരിതത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങൾ. ഗുണങ്ങളുടെ കാടു തീപിടിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ഹൃദയത്തിലെ ഇരുട്ട് കനത്തിരിക്കുന്നു, അജ്ഞാനത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചാൽ, വസ്തുക്കൾ എനിക്ക് എന്ത് സന്തോഷം നൽകും?
യദ് ഉദാരമ് അനായാസം ക്ഷയാതിശയവര്ജിതമ് । പദം പാവനമ് ആദ്യന്തരഹിതം തദ് വദാശു മേ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, ഉന്നതവും എളുപ്പവുമുള്ള, നശ്വരതയും അതിരുമില്ലാത്ത, ശുദ്ധമായ ആ നിലയെ ദയവായി എനിക്ക് ഉടൻ പറഞ്ഞുതരൂ.
ഏതാവന്തമ് അഹം കാലം സുപ്ത ആസം ജഡാത്മകഃ । ഇദാനീം സമ്പ്രബുദ്ധോ ഽസ്മി പ്രസാദാദ് ആത്മനോ മുനേ
ഇത്രയും കാലം ഞാൻ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ഒരു ജഡസ്വഭാവിയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ആത്മാവിന്റെ കൃപയാൽ, മഹർഷേ, ഞാൻ ഉണർന്നു.
മനോമഹാമയോത്തബ്ധം ലുബ്ധമ് അജ്ഞാനവൃത്തിഷു । മാമ് ഉദ്ധര ദുരന്തേഹം മോഹാദ് അഹമ് ഇതി സ്ഥിതാത്
മഹത്തായ മനസ്സിന്റെ മായയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, അജ്ഞതയുടെ പ്രവണതകളിൽ ലോഭം നിറഞ്ഞ്, 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന ഭ്രമത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്ന ഈ ദുർഘടമായ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ഉയർത്തിക്കൊള്ളേണം.
ശ്രീമത്യ് അപി പതന്ത്യ് ആശു ശാതനോത്കാ ദുരാധയഃ । ഗുണവത്യ് അഗ്രപത്ത്രേ ഹി തുഹിനാനീവ പങ്കജേ
ഏതൊക്കെ മഹിമയുള്ളതിലും, ദുഷ്ടന്മാർ അതിവേഗം വീഴുന്നു; നല്ലതും ഗുണമുള്ളതുമായ കമലദളത്തിൽ പോലും തണൽപോലെ അവർ പതിക്കുന്നു.
ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച കേവലം ജീര്ണജന്തവഃ । ന ധര്മായ ന മോക്ഷായ മഷകാ ഇവ പങ്കജേ
ജീവികൾ ജനിച്ച് മരിക്കുന്നു, വെറും വയസ്സാകുന്നു മാത്രം; ധർമ്മത്തിനോ മോക്ഷത്തിനോ വേണ്ടിയല്ല, കമലത്തിൽ പിറക്കുന്ന കൊതുകുകൾ പോലെ.
ഭാവൈസ് തൈര് ഏവ തൈര് ഏവ തുച്ഛലാഭവിഡമ്ബനൈഃ । ചിരേണ പരിഖിന്നാസ് സ്മോ വിപ്രലബ്ധാḫ പുനḫ പുനഃ
അവിടെയവിടെയുണ്ടാകുന്ന ആ അവസ്ഥകളും, വ്യർത്ഥമായ ലഭ്യങ്ങളും വഞ്ചനകളും കൊണ്ടാണ് നാം ദീർഘകാലം ക്ഷീണിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും വഞ്ചിതരാകുന്നത്.
വിസ്മൃത്യാഹന്ത്വമ് ആസ്സ്വ പ്രവിസൃതവിഭവോ ഭൂഷിതാശേഷവിശ്വോ വിഷ്വക്ശൈലാന്തരിക്ഷക്ഷിതിജലധിമരുന്മാര്ഗരൂപോ ഽമലാത്മാ । സ്വസ്ഥശ് ശാന്തോ വിശോകẖ കരണമലകലാവര്ജിതോ നിഷ്പ്രപഞ്ചോ നിസ്സഞ്ചാരശ് ചരാത്മാ സകലമ് അസകലം ചേതി സിദ്ധാന്തസാരഃ
അഹംഭാവം മറന്ന്, എല്ലാ ഭൗതികപ്രപഞ്ചവും—പര്വ്വതങ്ങള്, ആകാശം, ഭൂമി, സമുദ്രം, വായു, ദിശകള്—എല്ലാം പ്രഭയാകുന്ന ശുദ്ധാത്മാവായി നിലകൊള്ക്കു. സ്വസ്ഥനായി, ശാന്തനായി, ദുഃഖമില്ലാതെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെയും മലിനതികളില് നിന്ന് അകന്നവനായി, പ്രപഞ്ചമില്ലാതെയും ചലനമില്ലാതെയും, ജീവാത്മാവായി, എല്ലാം ആയും ഒന്നുമല്ലാത്തവനായി നിലകൊള്ളുക. ഇതാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ സാരം.