യത്ര സങ്കല്പനം തത്ര തന് മനോ ഽങ്ഗ തഥാ സ്ഥിതമ് । സങ്കല്പമനസീ ഭിന്നേ ന കദാചന കേചന
എവിടെയോ കൽപ്പനയുണ്ടോ, അവിടെയാണ് മനസും. കൽപ്പനയും മനസും ഒരിക്കലും വേർപെടുന്നില്ല, പ്രിയനേ.
സത്യമ് അസ്ത്വ് അഥ വാസത്യം യദ് അര്ഥപ്രതിഭാസനമ് । താവന്മാത്രം മനോ വിദ്ധി തദ് ബ്രഹ്മൈഷ പിതാമഹഃ
യഥാർത്ഥമോ അല്ലയോ, വസ്തുവിന്റെ പ്രത്യക്ഷതയെന്നു തോന്നുന്നതെന്താണോ, അത്രയേ മനസെന്നു അറിയണം. ഇതാണ് സത്യം, ബ്രഹ്മാവേ.
ആതിവാഹികദേഹാത്മാ മന ഇത്യ് അഭിധീയതേ । ആധിഭൌതികബുദ്ധിസ് തു സദാധീസ് തു ചിരസ്ഥിതിഃ
സൂക്ഷ്മശരീരം മനസ്സാണ് എന്നു പറയുന്നു. ഭൗതികശരീരവുമായി ബന്ധമുള്ള ബുദ്ധി സ്ഥിരവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമാണ്.
അവിദ്യാ സംസൃതിശ് ചിത്തം മനോ ബന്ധോ മലം തമഃ । ഇതി പര്യായനാമാനി ദൃശ്യസ്യ വിദുര് ഉത്തമാഃ
അജ്ഞാനം, ജന്മമരണചക്രം, മനസ്സ്, ബന്ധനം, അശുദ്ധി, ഇരുണ്ടത്വം — ഇവയെല്ലാം ദൃശ്യമായതിന്റെ പര്യായനാമങ്ങൾ ആണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ന ഹി ദൃശ്യാദ് ഋതേ കിഞ്ചിന് മനസോ രൂപമ് അസ്തി ഹി । ദൃശ്യം ചോത്പന്നമ് ഏവൈതന് നേതി വക്ഷ്യാമ്യ് അഹം പുനഃ
ദൃശ്യമായതിനെ ഒഴിവാക്കിയാൽ മനസ്സിന് വേറെ രൂപം ഇല്ല. ഈ ദൃശ്യവും ഉണ്ടാകുന്നതാണ് — ഇതിനെ കുറിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും വിശദീകരിക്കും.
യഥാ കമലബീജേ ഽന്തസ് സ്ഥിതാ കമലമഞ്ജരീ । മഹാചിത്പരമാണ്വന്തസ് തഥാ ദൃശ്യം ജഗത് സ്ഥിതമ്
പദ്മത്തിന്റെ വിത്തിനകത്ത് പുഷ്പം എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ മഹത്തായ ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത粒ുവിൽ ഈ ദൃശ്യമായ ലോകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
പ്രകാശസ്യ യഥാലോകോ യഥാ വാതസ്യ ചോപനമ് । യഥാ ദ്രവത്വം പയസോ ദൃശ്യത്വം ദ്രഷ്ടുര് ഈദൃശമ്
പ്രകാശത്തിന് പ്രകാശം എങ്ങനെ സ്വഭാവമാണോ, കാറ്റിന് ചലനം എങ്ങനെ സ്വഭാവമാണോ, വെള്ളത്തിന് ദ്രാവകത്വം എങ്ങനെ സ്വഭാവമാണോ, കാണുന്നവന് കാണുന്ന സ്വഭാവം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
അങ്ഗദത്വം യഥാ ഹേമ്നി മൃഗനദ്യാം യഥാ ജലമ് । ഭിത്തിര് യഥാ സ്വപ്നപുരേ തഥാ ദ്രഷ്ടരി ദൃശ്യധീഃ
പൊന്നിൽ കങ്കണത്തിന്റെ രൂപം എങ്ങനെ ഉണ്ടോ, മൃഗതൃശ്യയിൽ വെള്ളം എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, സ്വപ്നനഗരിയിൽ മതിൽ എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് കാണുന്നവനിൽ കാണപ്പെടുന്നതിന്റെ ബോധം.
ഏവം ദ്രഷ്ടരി ദൃശ്യത്വമ് അനന്യദ് ഇവ യത് സ്ഥിതമ് । തദ് അപ്യ് ഉന്മാര്ജയാമ്യ് ആശു ത്വച്ചിത്താദര്ശതോ മലമ്
ഇങ്ങനെ, കാണുന്നവനിൽ കാണപ്പെടുന്നതിന്റെ ഭാവം വേറെയാണെന്നതുപോലെ തോന്നുമ്പോൾ, ഞാൻ അതു വേഗത്തിൽ നീക്കി കളയുന്നു—നിന്റെ മനസ്സിന്റെ കണ്ണാടി കാണിച്ച് ആ മലിനതയെ അകറ്റുന്നതുപോലെ.
യദ് ദ്രഷ്ടുര് അസ്യാദ്രഷ്ടൃത്വം ദൃശ്യാഭാവേ ഭവേദ് ബലാത് । തദ് വിദ്ധി കേവലീഭാവമ് അത ഏവാസതസ് സതഃ
കാണപ്പെടുന്നതു ഇല്ലാതായാൽ കാണുന്നവന് കാണുന്നവനെന്ന സ്വഭാവം ബലമായി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അതാണ് സത്തും അസത്തും ഒരുപോലെ ഉള്ള ശുദ്ധാവസ്ഥയെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
തത്താമ് ഉപഗതേ ഭാവേ രാഗദ്വേഷാദിവാസനാ । ശാമ്യത്യ് അസ്പന്ദിതേ വാതേ സ്പന്ദസങ്ക്ഷുബ്ധതാ യഥാ
ആ അവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുമ്പോള് ആകര്ഷണവും വിരോധവും പോലെയുള്ള മനസ്സിലെ പ്രവണതകള് ശമിക്കുന്നു. കാറ്റ് നിശ്ചലമായാല് ചലനത്തിന്റെ കലഹം നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെ.
അസമ്ഭവതി സര്വസ്മിന് ദിഗ്ഭൂമ്യാകാശരൂപിണി । പ്രകാശ്യേ യാദൃശം രൂപം പ്രകാശസ്യാമലം ഭവേത്
എന്തും ഇല്ലാത്തപ്പോള്, എല്ലാം ദിശയും ഭൂമിയും ആകാശവും പോലെയുള്ള സ്വഭാവമായിരിക്കുമ്പോള്, ശുദ്ധമായ പ്രകാശത്തിന് എങ്ങനെയൊരു രൂപം ഉണ്ടാവാന് കഴിയും?
ത്രിജഗത് ത്വമ് അഹം ചേതി ദൃശ്യേ ഽസത്താമ് ഉപാഗതേ । ദ്രഷ്ടുസ് സ്യാത് കേവലീഭാവസ് താദൃശോ വിമലാത്മനഃ
ഈ മൂന്നു ലോകവും, നീയും ഞാനും എന്നുള്ള ദൃശ്യങ്ങള് ഇല്ലാതാകുമ്പോള്, ദ്രഷ്ടാവിന് ശുദ്ധമായ സ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു. അതാണ് നിര്മലമായ ആത്മാവിന്റെ യഥാര്ഥ സ്വഭാവം.
അനന്താഖിലശൈലാദിപ്രതിബിമ്ബേ ഹി യാദൃശീ । സ്യാദ് ദര്പണേ ദര്പണതാ കേവലാത്മസ്വരൂപിണീ
അനന്തമായ പര്വ്വതങ്ങളുടെയും മറ്റും പ്രതിബിംബങ്ങള് ദര്പ്പണത്തില് പ്രതിഫലിച്ചാലും, ദര്പ്പണം ദര്പ്പണമായിരിക്കും. അതുപോലെയാണ് ശുദ്ധാത്മാവിന്റെ യഥാര്ഥ സ്വഭാവം.
അഹം ത്വം ജഗദ് ഇത്യാദൌ പ്രശാന്തേ ദൃശ്യസമ്ഭ്രമേ । സ്യാത് താദൃശീ കേവലതാ സ്ഥിതേ ദ്രഷ്ടര്യ് അവീക്ഷകേ
ഞാനും നീയും ലോകവും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ദൃശ്യങ്ങളുടെ കലഹം ശാന്തമായാൽ, നോക്കുന്നവനിൽ, നോക്കാതെ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയിൽ, അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ ഏകത്വം ഉദയം ചെയ്യും.
സച് ചേന് ന ശാമ്യതീദം വാ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । അസത്താം ച ന വിദ്മോ ഽസ്മിന് ദൃശ്യേ ദോഷപ്രദായിനി
ഇത് ശാന്തമാകാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, സത്യം എന്നതിൽ അസത്ത്വം ഇല്ല; ഈ ദൃശ്യത്തിൽ അസത്ത്വം എന്താണെന്ന് നമുക്ക് അറിയാനും കഴിയില്ല, കാരണം ഇതാണ് ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
തസ്മാത് കഥമ് ഇയം ശാമ്യേദ് ബ്രഹ്മന് ദൃശ്യവിഷൂചികാ । നാനോദ്ഭവഭ്രമകരീ ദുഃഖസന്തതിദായിനീ
അതിനാൽ, ബ്രഹ്മൻ, ഈ ദൃശ്യജ്വരം എങ്ങനെ ശാന്തമാകും? ഇത് ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാതെ, ഭ്രമവും നിരന്തരമായ ദുഃഖവും ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്.
അസ്യ ദൃശ്യപിശാചസ്യ ശാന്ത്യൈ മന്ത്രമ് ഇമം ശൃണു । രാമാത്യന്തമ് അയം യേന മൃതിമ് ഏഷ്യതി നങ്ക്ഷ്യതി
ഈ ദൃശ്യഭൂതത്തിന്റെ ശാന്തിക്കായി ഈ മന്ത്രം കേൾക്കൂ, രാമാ. ഇതിന്റെ വഴി, ഇത് പൂർണ്ണമായും നശിച്ചുപോകും.
യദ് അസ്തി തസ്യ നാശോ ഽസ്തി ന കദാചന രാഘവ । തസ്മാത് തന് നഷ്ടമ് അപ്യ് അന്തര് ബീജഭൂതം ഭവേദ് ധൃദി
ഏത് വസ്തുവും ഉണ്ടെങ്കില് അതിന് ഒരിക്കലും നശനം ഉറപ്പാണ്, രാഘവാ. അതിനാല്, നശിച്ചുപോയാലും അതിന്റെ വിത്ത് ഹൃദയത്തില് ഒളിഞ്ഞു കിടക്കാം.
സ്മൃതിബീജാ ചിദാകാശേ പുനര് ഉദ്ഭൂയ ദൃശ്യധീഃ । ലോകശൈലാമ്ബരാകാരം ദോഷം വിതനുതേ ഽതനുമ്
സ്മരണയുടെ വിത്ത് വീണ്ടും ചിത്താകാശത്തില് ഉദിച്ച്, കാണുന്നവയുടെ ഭാവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിന് ശരീരമില്ലെങ്കിലും ലോകം, പര്വ്വതം, ആകാശം എന്ന രൂപത്തില് ദോഷം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.
ഇത്ഥം നിര്മോക്ഷദോഷസ് സ്യാന് ന ച തസ്യാംശസമ്ഭവഃ । യസ്മാദ് ദേവര്ഷിമുനയോ ദൃശ്യന്തേ മുക്തിഭാജനമ്
ഇങ്ങനെ മോക്ഷം ലഭിക്കാത്തതിന്റെ ദോഷം നിലനില്ക്കുന്നു; അതിന്റെ അഭാവം എവിടെയും കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ദേവര്ഷിമുനികള് മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യരായി കാണപ്പെടുന്നത്.
യദി സ്യാജ് ജഗദാദീദം തത് സ്യാന് മോക്ഷോ ന കസ്യചിത് । ബാഹ്യസ്ഥമ് അസ്തു ഹൃത്സ്ഥം വാ ദൃശ്യം നാശായ കേവലമ്
ഈ ലോകവും അതിന്റെ ആരംഭവും സത്യമായ് ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില് ആര്ക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ലായിരുന്നു. പുറത്തോ ഉള്ളിലോ കാണുന്നതെല്ലാം നശിപ്പാനാണ് മാത്രം.
തസ്മാദ് ഇമാം പ്രതിജ്ഞാം ത്വം ശൃണു രാമാതിഭീഷണാമ് । യാമ് ഉത്തരേണ ഗ്രന്ഥേന നൂനം ത്വമ് അവബുധ്യസേ
അതിനാൽ, രാമാ, ഞാൻ പറയുന്ന ഈ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ സത്യവാക്ക് നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം. ഇതിന്റെ തുടർന്നുള്ള ഉപദേശങ്ങൾക്കിലൂടെ നീ ഉറപ്പായും സത്യം മനസ്സിലാക്കും.
അയമ് ആകാശഭൂതാദിരൂപോ ഽഹം ചേതി ലക്ഷിതഃ । ജഗച്ഛബ്ദസ്യ നാമാര്ഥോ നനു നാസ്ത്യ് ഏവ കശ്ചന
ആകാശം മുതലായ ഘടകങ്ങളാൽ രൂപംകൊണ്ട ഈ 'ഞാൻ' എന്നതും, 'ലോകം' എന്ന പദവും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നിനും യാതൊരു സാരവും ഇല്ല.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിദ് ദൃശ്യജാലം പുരോഗതമ് । ഏകം ബ്രഹ്മൈവ തത് സര്വമ് അജരാമരമ് അവ്യയമ്
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം, മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ, ഒറ്റ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്—വീണുപോകാത്തതും, മരിക്കാത്തതും, മാറ്റമില്ലാത്തതുമായത്.
പൂര്ണേ പൂര്ണം പ്രസരതി ശാന്തേ ശാന്തം പരം സ്ഥിതമ് । വ്യോമന്യ് ഏവോദിതം വ്യോമ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണി തിഷ്ഠതി
പൂർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണം ഉദിക്കുന്നു; ശാന്തിയിൽ പരമശാന്തി നിലകൊള്ളുന്നു; ആകാശത്തിൽ തന്നെ ആകാശം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ബ്രഹ്മത്തിൽ ബ്രഹ്മം നിലനിൽക്കുന്നു.
ന ദൃശ്യമ് അസ്തി നോ ദൃക് ച ന ദ്രഷ്ടാ ന ച ദര്ശനമ് । ന ശൂന്യം നോ ജഡം നോ ചിച് ഛാന്തമ് ഏവേദമ് ആതതമ്
ഇവിടെ കാണുന്ന ഒന്നുമില്ല, കാണുന്നവനും ഇല്ല, കാണുന്ന പ്രവൃത്തി പോലും ഇല്ല. ശൂന്യവും അല്ല, ജഡവും അല്ല, ബോധവും അല്ല—ഇവിടെയൊക്കെയും ശാന്തി മാത്രം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വന്ധ്യാപുത്രേണ പിഷ്ടോ ഽദ്രിശ് ശശശൃങ്ഗം പ്രമായതേ । പ്രസാര്യ ഭുജസങ്ഘാതം ശിലാ നൃത്യതി താണ്ഡവമ്
പിണ്ഡം ഇല്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ മകനാൽ ഒരു പർവതം അരയ്ക്കപ്പെടുന്നു; മുയലിന്റെ കൊമ്പ് അളക്കപ്പെടുന്നു; ഒരു കല്ല് കൈകൾ നീട്ടി താണ്ഡവം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
സ്രവന്തി സികതാസ് തൈലം പഠന്ത്യ് ഉപലപുത്രികാഃ । ഗര്ജന്തി ചിത്രജലദാ ഇതീവേദം വചഃ പ്രഭോ
മണൽ തുള്ളികൾ എണ്ണ പോലെ ഒഴുകുന്നു; കല്ലിന്റെ മക്കൾ വേദപാഠം ചെയ്യുന്നു; ചിത്രമായ മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നു—പ്രഭോ, ഇതാണ് ഈ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം.
ജരാമരണദുഃഖാദിശൈലാകാശമയം ജഗത് । നാസ്തീതി കിമ് ഇദം നാമ ഭവതാപി മമോച്യതേ
വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം, ദു:ഖം എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശംപോലെ ഉണ്ടാക്കിയ ലോകം സത്യത്തിൽ ഇല്ല എന്ന് നീയും ഞാനും പറയുന്നത് എന്തിനാണ്?