അപുനസ്സ്മരണം സമ്യക് ചിരവിസ്മൃതകര്മ യത് । സ്ഥിതം സ്തമ്ഭോദരസമം സ കര്മത്യാഗ ഉച്യതേ
കർമ്മം പൂർണ്ണമായി മറന്നുപോയി, ഒരിക്കലും ഓർമ്മയില്ലാത്തതുപോലെയും, ഒരു തൂണിന്റെ ഉള്ളിൽപോലെയും നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയാണു കർമ്മവെടിയിടൽ എന്നു പറയുന്നത്.
അത്യാഗം ത്യാഗമ് ഇതി യേ കുര്വതേ വ്യര്ഥബോധിനഃ । തേഷാമ് അവടലഗ്നാനാം വിധിസ് ത്രാണം കരിഷ്യതി
വെടിയിടലല്ലാത്തതിനെ വെടിയിടലെന്നു വെറുതെ കരുതുന്നവരുടെ ബോധം ഫലപ്രദമല്ല; അവർ കുഴിയിൽ കുടുങ്ങിയവരെപ്പോലെ, നിയമങ്ങൾ അവരെ രക്ഷിക്കും.
കര്മത്യാഗമ് അകൃത്വൈവമ് അര്ധം യേ കര്മ കുര്വതേ । സാ ഭുങ്ക്തേ താന് പശൂന് അജ്ഞാന് കര്മത്യാഗപിശാചികാ
ശുദ്ധമായ പ്രവർത്തനത്യാഗം ചെയ്യാതെ, അർദ്ധമനസ്സോടെ മാത്രം പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവർ, അജ്ഞതയിൽ ആഴപ്പെട്ട മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ, പ്രവൃത്തിയിലേക്കുള്ള ആസക്തിയുടെ ഭയങ്കരമായ പിടിയിൽ അകപ്പെടുന്നു.
സമൂലകര്മസന്ത്യാഗേനൈവ യേ ശാന്തമ് ആസ്ഥിതാഃ । നൈവ തേഷാം കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന
എന്നാൽ, പ്രവൃത്തിയുടെ വേരും വിത്തും മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കു, ഇവിടെയുള്ള പ്രവൃത്തിയിലോ അതിന്റെ അഭാവത്തിലോ യാതൊരു അർത്ഥവും ഇല്ല.
സമൂലമ് അലമ് ഉദ്ധൃത്യ കര്മബീജകലാമ് ഇതി । നിത്യമ് ഏകസമാധാനാസ് തജ്ജ്ഞാസ് തിഷ്ഠന്ത്യ് അലം സുഖമ്
പ്രവൃത്തിയുടെ സൂക്ഷ്മമായ വിത്ത് പോലും പൂർണ്ണമായി പിഴുതെറിഞ്ഞ്, ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തി ആ സത്യം അറിഞ്ഞവർ, സുഖത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രവാഹാപതിതേ കാര്യേ ഈഷത്സ്പന്ദാ അതന്മയാഃ । ഘൂര്ണമാനാ ഇവ ക്ഷീവാ യന്ത്രസഞ്ചാരിതാ ഇവ
പ്രവൃത്തി പ്രവാഹത്തിൽ വീണാൽ, അതിൽ ലയിച്ചവർ, അല്പം മാത്രം ചലനം കാണിച്ചിട്ടും, മദ്യപാനികൾ കറങ്ങുന്നതുപോലെയും, യന്ത്രത്തിൽ കയറ്റിയ കളിപ്പാവകൾ പോലെ നിയന്ത്രിതരായി ഭ്രമിക്കുന്നു.
മോക്ഷലക്ഷ്മ്യാ വിലാസിന്യാ വ്യസനോപഹതാ ഇവ । അര്ധസുപ്തപ്രബുദ്ധാഭാẖ കാമ് അപ്യ് അവഗതിം ഗതാഃ
മോക്ഷലക്ഷ്മിയുടെ കളിയോടെ ബാധിക്കപ്പെട്ടവർ, ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നവരെപ്പോലെ, അർദ്ധമുറക്കിലും അർദ്ധജാഗ്രതയിലും, അർദ്ധസത്യമായൊരു ബോധം മാത്രമേ നേടിയിട്ടുള്ളൂവെന്നതുപോലെയാണ്.
യത് സമൂലം പരിത്യക്തം തത് ത്യക്തമ് ഇതി കഥ്യതേ । അമൂലകാഷസ് ത്യാഗോ യസ് സ ശാഖാലവനോപമഃ
ഒരു വസ്തുവിനെ അതിന്റെ മൂലത്തോടെകൂടെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മാത്രമേ അതെഴുതിയെന്ന് പറയാൻ കഴിയൂ. മൂലമില്ലാതെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് കാട്ടിൽ ശാഖകൾ മാത്രം വെട്ടുന്നതുപോലെയാണ്.
അകൃഷ്ടമൂലശ് ശാഖാഗ്രവിലൂനẖ കര്മപാദപഃ । പുനശ് ശാഖാസഹസ്രേണ ദുẖഖായ പരിവര്ധതേ
കർമമരത്തിന്റെ മൂലം വെട്ടാതെ ശാഖകൾ മാത്രം വെട്ടിയാൽ, അതു വീണ്ടും ആയിരം ശാഖകളോടെ വളർന്ന് ദുഃഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
അവേദനാത്മനാനേന കര്മത്യാഗോ ഽങ്ഗ സിധ്യതി । ക്രമേണ നേതരേണാത ഏതദ് ഏവാഹരന് ഭവ
പ്രിയനേ, ആത്മാവിനെ അറിയുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ കർമത്തെ ശരിയായി ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയൂ. മറ്റുവഴിയില്ല. അതിനാൽ, ഇതേ ദൈനംദിനം പിന്തുടരണം.
യേ ത്വ് ഏവം കര്മസന്ത്യാഗമ് അകൃത്വാന്യത്പ്രവര്തിതാഃ । അത്യാഗം ത്യാഗരൂപാത്മ ഗഗനം മാരയന്തി തേ
ഇങ്ങനെ പ്രവൃത്തികളെ ഉപേക്ഷിക്കാതെ, മറ്റേതെങ്കിലും കാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ, ഉപേക്ഷം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം മറയ്ക്കുന്നു.
ബോധാത്മകതയാ കര്മത്യാഗസ് സമ്പദ്യതേ സ്വയമ് । ദഗ്ധബീജാ നിരിച്ഛോച്ചൈര് അക്രിയൈവ ഭവേത് ക്രിയാ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പ്രവൃത്തി ഉപേക്ഷം സ്വയം സംഭവിക്കുന്നു; കത്തിക്കഴിഞ്ഞ വിത്ത് മുളയ്ക്കാത്തതുപോലെ, പ്രവർത്തനം ഉണ്ടെന്നു തോന്നുമ്പോഴും അതിന് ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
ബുദ്ധീന്ദ്രിയേഹിതം കര്മ സഫലം രസഭാവനാത് । വേഷ്ടിതത്യക്തദാമ്നീവ സ്പന്ദോ ഽന്യോ നിഷ്ഫലോ ഽങ്ഗജഃ
മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ആസ്വാദനബോധത്തോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി ഫലപ്രദമാണ്; ആ ആസ്വാദനബോധം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള ചലനം ഉപേക്ഷിച്ച കയറുപോലെ ഫലമില്ലാത്തതാകും.
കര്മത്യാഗേ സ്ഥിതേ ബോധാജ് ജീവന്മുക്തോ വിവാസനഃ । ഗേഹേ തിഷ്ഠത്വ് അരണ്യേ വാ ശാമ്യത്വ് അഭ്യേതു വോദയമ്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ പ്രവൃത്തി ഉപേക്ഷം ഉറപ്പായാൽ, ജീവന്മുക്തനാകുന്നു; വീട്ടിലിരുന്നാലും കാടിലിരുന്നാലും, അവൻ സമാധാനത്തോടെ പുതിയപ്രഭാതത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യും.
ഗേഹമ് ഏവോപശാന്തസ്യ വിജനം ദൂരകാനനമ് । അശാന്തസ്യാപ്യ് അരണ്യാനീ വിജനാ സജനാ പുരീ
ശാന്തനായവർക്കു സ്വന്തം വീട് തന്നെയാണ് ഏകാന്തത. മനസ്സിൽ അശാന്തിയുള്ളവർക്കോ, ദൂരെയുള്ള കാടും ജനക്കൂട്ടംപോലെയാണ്; അവർക്കു കാടും ഏകാന്തതയും നഗരത്തെപ്പോലെയാണ്.
പരിശാന്തമതേര് ജ്ഞസ്യ സ്വപ്നേ ഽപ്യ് അപ്രാപ്തമാനവാ । നിര്മലാ വിതതാ ഹൃദ്യാ ഹൃദ് ഏവ വനഭൂമികാ
സമ്പൂർണ്ണമായി ശാന്തമായ മനസ്സുള്ള ജ്ഞാനിക്ക് സ്വപ്നത്തിലും കാട് ലഭ്യമല്ല; അത്രയും നിർമ്മലവും വിശാലവും ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദകരമായതുമാണ് ആ കാട്.
ജ്ഞസ്യ നിര്വാണദൃശ്യസ്യ നിഷ്പദാര്ഥാ മനോമയീ । ശാന്താശേഷവിശേഷാര്ഥാ ജഗദ് ഏവ മഹാടവീ
മുക്തിയെ കാണുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ഈ ലോകം തന്നെ വലിയൊരു കാടാണ്; മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്നതും യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുമില്ലാത്തതും മുഴുവൻ വ്യത്യാസങ്ങളും ഇല്ലാത്തതും ശാന്തമായതുമാണ്.
അനന്തസങ്കല്പവതോ ഹൃദയോദ്യജ്ജഗത്സ്ഥിതേഃ । ഹൃദ്യ് ഏവാവര്തതേ ഭൂമിര് അജ്ഞസ്യാഖിലസാഗരാ
അവസാനമില്ലാത്ത ചിന്തകളുള്ളവർക്കു ഹൃദയത്തിൽ ഉദയിക്കുന്ന ലോകം തന്നെയാണ് സകലവുമുള്ള സ്ഥലം; അജ്ഞാനിക്ക് ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും എല്ലാം ഹൃദയത്തിനുള്ളിലാണു ചുറ്റി തിരിയുന്നത്.
ഘനസ്യാജ്ഞസ്യ ദീനസ്യ വിവിധദ്വന്ദ്വസങ്കടാ । സാരമ്ഭാ വിപുലാകാരാ ഹൃദ്യ് ഏവ ഗ്രാമമണ്ഡലീ
അജ്ഞാനവും ദു:ഖവും നിറഞ്ഞവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ, പലവിധ ദ്വന്ദങ്ങളും കഷ്ടതകളും ചേർന്ന് ഒരു വലിയ കലഹഭരിതമായ ഗ്രാമം പോലെ ഉയരുന്നു.
വിവിധകാര്യവികാരദശാമയീ സപുരപത്തനപര്വതമണ്ഡലാ । മകുരകോശ ഇവ പ്രതിബിമ്ബിതാ ഹൃദി ഭവത്യ് അമലാ മലിനേ മഹീ
നാനാതരം പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ രൂപംകൊള്ളുന്ന നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും ഉള്ള ഭൂമി, കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന പ്രതിരൂപംപോലെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സാഹന്താദിജഗച്ഛാന്തൌ ബോധേ സംവിത്കലാത്മനി । ദീപസംശാന്തിസങ്കാശസ് ത്യാഗസ് സിധ്യതി നാന്യഥാ
ആഹംഭാവം തുടങ്ങി ലോകം മുഴുവനും ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവമായ സമാധാനത്തിൽ, വിളക്കിന്റെ ശാന്തതയെപ്പോലെ, ലയിച്ചാൽ മാത്രമേ സത്യമായ വെടിപ്പു സാധിക്കൂ; അതല്ലാതെ മറ്റുവഴിയില്ല.
ന ത്യാഗẖ കര്മസന്ത്യാഗോ ബോധസ് ത്യാഗ ഇതി സ്മൃതഃ । അജഗത്പ്രതിഭൈകാത്മാ യോ ഽനഹന്താദിര് അവ്യയഃ
വെടിപ്പ് എന്നത് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതല്ല; 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം തുടങ്ങിയ അജ്ഞാനം മാത്രം ഒരു സത്യം പോലെ നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയെയാണ് വെടിപ്പെന്നു പറയുന്നത്, അതു നശിക്കാത്തതും അഹംഭാവം ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ഇതി നിസ്സ്നേഹദീപവത് । ശാന്തേ പരമനിര്വാണം പ്രബോധാത്മൈവ ശിഷ്യതേ
ആസക്തിയില്ലാതെ ഒരു വിളക്കുപോലെ, 'ഇതാണ് ആത്, ഞാനിതാണ്, ഇതെനിക്ക് സ്വന്തമാണ്' എന്ന ചിന്തകൾ അകറ്റുമ്പോൾ, പരമശാന്തിയായ നിർവാണത്തിൽ ഉണർന്ന ആത്മാവു മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.
അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ശാന്തമ് ഇത്യ് ഏവ യസ്യ നോ । ന ജ്ഞാനം തസ്യ നോ ശാന്തിര് ന ത്യാഗോ ന ച നിര്വൃതിഃ
'ഇതാണ് ആത്, ഞാനിതാണ്, ഇതെനിക്ക് സ്വന്തമാണ്, ഇതു ശാന്തമാണ്' എന്ന ചിന്തയില്ലാത്തവനിൽ അറിവും ശാന്തിയും ഉപേക്ഷവും ആനന്ദവും ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല.
മമേദമ് അയമ് ഏവാഹമ് ഇത്യ് ഏതാവതി യẖ ക്ഷയഃ । ബോധാത്മാ ശിവം ശാന്തം തു തസ്മാദ് അന്യന് ന വിദ്യതേ
'ഇതെനിക്ക് സ്വന്തമാണ്, ഞാനിതാണ്' എന്ന ഭാവം തീർന്നിടത്ത്, ശാന്തവും മംഗളവും ആയ ഉണർന്ന ആത്മാവു മാത്രം അവിടെയുണ്ട്; അതിനു പുറമെ മറ്റൊന്നും അവിടെ അറിയപ്പെടുന്നില്ല.
അഹമംശേ ചിതാ ക്ഷീണേ സര്വമ് ഏവ ക്ഷയം ഗതമ് । ന കിഞ്ചിച് ച ക്വചിത് ക്ഷീണം നിര്വാണൈകഘനം സ്ഥിതമ്
ഞാനെന്ന ഭാവം ചിത്തത്തിൽ നശിച്ചാൽ എല്ലാം തന്നെ അവസാനിക്കും; എവിടെയും ഒന്നും ശേഷിക്കില്ല, നിർവാണത്തിന്റെ ഏകതാനമായ സാന്നിധ്യം മാത്രം നിലനിൽക്കും.
അഹംവിദ് അനഹംവിത്ത്വാദ് ഏവ ശാമ്യത്യ് അവിഘ്നതഃ । ഏതാവന്മാത്രസാധ്യേയം കിമ് ഏവേയം കദര്ഥനാ
ഞാനെന്നുള്ള ഭാവം ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ, 'ഞാൻ അല്ല' എന്ന ബോധം ഉദിച്ചാൽ, അതു സ്വാഭാവികമായി ശാന്തമാകുന്നു. ഇതു മാത്രമാണ് നേടേണ്ടത്; അതിനപ്പുറം എന്തിനാണ് അനാവശ്യമായ ചിന്തകൾ?
അഹം നാഹമ് ഇതി ഭ്രാന്തിര് ന ച വിത്ത്വാദ് ഋതേ ഽസ്തി സാ । വിത്ത്വം ചാകാശവിശദമ് അതẖ ക്വൈഷാ ഭ്രമസ്ഥിതിഃ
'ഞാൻ ആകുന്നു', 'ഞാൻ അല്ല' എന്നുള്ള ഭ്രമം, 'ഞാനെന്നു' തോന്നുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; അതില്ലാതെ അതൊന്നുമില്ല. ആ 'ഞാനെന്നു' തോന്നൽ ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞതും ശൂന്യവുമാണ്—പിന്നെ ഈ ഭ്രമം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ന ഭ്രമോ ഭ്രമണം നൈവ ന ഭ്രാന്തിര് ഭ്രമകോ ഽസ്തി വാ । അനാലോകനമ് ഏവേദമ് ആലോകാന് നേദമ് അസ്തി തേ
ഇവിടെ ഭ്രമമോ, അതിന്റെ ഭ്രമണമോ, ഭ്രമത്തിന് കാരണമോ ഒന്നുമില്ല; കാണാതിരിപ്പാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഒരിക്കൽ കാണൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഈ ഭ്രമം നിനക്കില്ല.
വിദ്ധി വിന്മാത്രമ് ഏവേദമ് അസദ്രൂപോപമം തതമ് । ഓം അലം മൌനമ് ആസ്സ്വൈവം സര്വം നിര്വാണമാത്രകമ്
ഇത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്, അസത്തിന്റെ രൂപംപോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു മനസ്സിലാക്കുക. ഓം—മതി, ഇങ്ങനെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കൂ; എല്ലാം നിർവാണം മാത്രമാണ്.