സുദൂരമ് അപി യാതാനി പഞ്ചസ്തമ്ഭാനി താനി തു । വാസനാപങ്കമഗ്നാനി രസവന്തി മഹാന്തി ച
അവിടെ ഉള്ള ആഞ്ചു തൂണുകളും, എത്ര ദൂരം വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, വാസനകളുടെ ചളിയിൽ മുഴുകിയവയും, സാരമുള്ളതും, രസമുള്ളതും, വലിയതും ആണു.
തേഷാം മൂലം ബൃഹത് സ്തമ്ഭം മനോ വ്യാപ്തജഗത്ത്രയമ് । പഞ്ചസ്രോതസ്സിരാകൃഷ്ടമുക്താനന്തരസദ്രവമ്
അവയുടെ അടിത്തറ വലിയ ഒരു തൂണാണ് — അതാണ് മനസ്സ്, മൂന്ന് ലോകവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. അഞ്ചു നദികളുപോലെയുള്ള സ്രോതസ്സുകൾ കൊണ്ടു വലിക്കപ്പെടുന്നതും, മുത്തുകളുടെ ഇടയിൽ ദ്രവം നിറഞ്ഞതുമാണ് അതു.
തസ്യ മൂലം വിദുര് ജീവം ചേത്യോന്മുഖചിദാത്മകമ് । ജീവസ്യ ചേതനം മൂലം സര്വമൂലൈകകാരണമ്
അത് എന്നതിന്റെ അടിത്തറ ജീവൻ ആണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ ചൈതന്യത്തിലേക്കു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, ചൈതന്യസ്വരൂപനുമാണ്. ജീവന്റെ അടിത്തറ ചൈതന്യമാണ് — എല്ലാറ്റിന്റെയും ഏക കാരണമാകുന്ന അതു.
ചിതേസ് തു ബ്രഹ്മ മൂലം യത് തസ്യ മൂലം ന വിദ്യതേ । അനാഖ്യത്വാദ് അനന്തത്വാച് ഛുദ്ധത്വാത് സത്യരൂപിണഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ അടിത്തറ ബ്രഹ്മമാണ്; അതിന് അടിത്തറയൊന്നും ഇല്ല, കാരണം അതിന് പേരിടാൻ കഴിയില്ല, അതു അനന്തവും ശുദ്ധവും സത്യസ്വരൂപവുമാണ്.
സര്വേഷാം കര്മണാമ് ഏവം വേദനം ബീജമ് ഉത്തമമ് । സ്വരൂപം ചേതയിത്വാന്തസ് തതസ് സ്പന്ദḫ പ്രവര്തതേ
എല്ലാ പ്രവർത്തികളുടെയും ഏറ്റവും പ്രധാനമായ വിത്ത് അകത്തുള്ള ബോധമാണ്. ആ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അകത്ത് നിന്ന് ചലനം ഉരുത്തിരിയുന്നു.
മുനേ ചേതനമ് ഏവാദ്യം കര്മണാം ബീജമ് ഉച്യതേ । തസ്മിന് സതി മഹാശാഖോ ജായതേ ദേഹശല്മലിഃ
മഹർഷേ, ബോധം തന്നെയാണ് പ്രവർത്തികളുടെ ആദ്യ വിത്ത് എന്ന് പറയുന്നു. അത് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ശരീരമെന്ന വലിയ ശാൽമലി വൃക്ഷം വളരുന്നു.
ഏതച് ചേതനശബ്ദാര്ഥം ഭാവനാവലിതം യദി । തത് കര്മബീജതാമ് ഏതി നോ ചേത് സാധ്യം പരം പദമ്
'ബോധം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഭാവനയോടെ ചേർന്നാൽ, അതാണ് പ്രവർത്തിയുടെ വിത്ത്; അല്ലെങ്കിൽ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ചിതിശ് ചേതനശബ്ദാര്ഥഭാവനാവലിതാ യദി । തത് കര്മബീജതാമ് ഏതി നോ ചേത് സാധ്യം പരം പദമ്
ചൈതന്യം 'ബോധം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ ഭാവനയോടെ ചേർന്നാൽ, അതാണ് പ്രവർത്തിയുടെ വിത്ത്; അല്ലെങ്കിൽ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
തസ്മാദ് വേദനമ് ഏവേഹ കര്മ കാരണമ് ആകൃതേഃ । ഏതത് തത് കര്മണാം ബീജം ത്വയൈവോക്തം മുനീശ്വര
അതിനാൽ, ഈ ലോകത്ത് പ്രവർത്തിക്കും രൂപത്തിനും കാരണം ബോധമാത്രമാണ്. പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്ത് ഇതാണ്, മഹാമുനിവര്യ, നീ തന്നെയാണ് ഇതു പറഞ്ഞത്.
അസ്യ രാഘവ സൂക്ഷ്മസ്യ കര്മണോ വേദനാത്മനഃ । കസ് ത്യാഗẖ കിമ് അനുഷ്ഠാനം യാവദ്ദേഹമ് ഇദം സ്ഥിതമ്
രാഘവാ, ബോധമാണ് ഈ സൂക്ഷ്മപ്രവൃത്തിയുടെ സ്വഭാവം. ഈ ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, അതിന് ഉപേക്ഷമോ ആചരണമോ എന്താണെന്നു പറയാൻ എന്തുണ്ട്?
യച് ചേത്യതേ തു തേനാശു ബഹിര് അന്തശ് ച ഭൂയതേ । സത്യാകാരമ് അസത്യം വാ ഭവത്വ് ആഹിതവിഭ്രമമ്
എന്ത് അറിവിലാകുന്നു, അതു കൊണ്ടുതന്നെ ഉടൻ പുറത്തും ഉള്ളിലും അതു സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അതു സത്യമായാലും അസത്യമായാലും, ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ അതു നിലനിൽക്കട്ടെ.
ന ചേത്യതേ ചേത് തദ് അലം ഭ്രമാദ് അസ്മാദ് വിമുച്യതേ । ഭ്രമസ് സത്യോ ഽസ്ത്വ് അസത്യോ വാ കിം വിചാരണയാനയാ
അത് അറിവിലാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഈ ഭ്രമം മതിയാകും, അതിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും. ഭ്രമം സത്യമായാലും അസത്യമായാലും, ഇങ്ങനെ അന്വേഷിച്ച് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഏതച് ചേതനമ് ഏവാന്തര് വികസത്യ് ഉദ്ഭവഭ്രമൈഃ । വാസനേച്ഛാമനẖകര്മസങ്കല്പാദ്യഭിധാത്മഭിഃ
ഈ ചൈതന്യം തന്നെ അകത്തേക്ക് വിരിയുന്നു, ഉദ്ഭവവും ലയവും കൊണ്ടുള്ള തിരിവുകളിൽ, വാസനകൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, മനസ്സ്, പ്രവൃത്തികൾ, ഉദ്ദേശങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആത്മാവിന് നല്കുന്ന പേരുകൾ മുഖേന.
പ്രബുദ്ധസ്യാപ്രബുദ്ധസ്യ ദേഹിനോ ദേഹഗേഹകേ । ആദേഹം വിദ്യതേ വിത്ത്വം ത്യാഗസ് ത്വ് അസ്യ ന വിദ്യതേ । ജീവതാം തസ്യ സന്ത്യാഗẖ കഥം നാമോപപദ്യതേ
ബോധം ലഭിച്ചവനും ലഭിക്കാത്തവനും, ശരീരത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു, ശരീരത്തിൽ വരെ മാത്രമേ സ്വന്തമെന്ന ബോധം ഉണ്ടാകൂ; ഉപേക്ഷം അവർക്കില്ല. ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവന് എങ്ങനെ ഉപേക്ഷം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയും?
കേവലം കര്മശബ്ദാര്ഥഭാവനാഭാവനേ സതി । കര്മ കര്മത്വമ് ഉത്സൃജ്യ സ്വയമ് ഏവ ഭവത്യ് അജമ്
'പ്രവൃത്തി' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയോ ഭാവനയോ ഇല്ലാതിരുന്നാൽ, പ്രവൃത്തി അതിന്റെ പ്രവൃത്തി സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വയം ജനിക്കാത്തതാകുന്നു.
അസമ്ഭവതി സന്ത്യാഗേ കര്മണോ യẖ കരോതി ഹി । ഇദംകര്തവ്യതാത്യാഗം ന കിഞ്ചിത് തേന തത് കൃതമ്
പ്രവൃത്തിയുടെ ഉപേക്ഷം അസാധ്യമായിരിക്കുമ്പോൾ, 'ഇത് ഞാൻ ചെയ്യണം' എന്ന ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നവൻ ഒന്നും ചെയ്തതാകുന്നില്ല.
ബോധാദ് ഇദന്താസംവിത്തേസ് സ്വയം വിലയനം തു യത് । ജഗതസ് തം വിദുസ് ത്യാഗമ് അസങ്ഗം മോക്ഷമ് ഏവ ച
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ 'ഇതായിരിക്കുന്നു' എന്ന ബോധം സ്വയം ലയിക്കുന്നതിനെ, ജ്ഞാനികൾ ഉപേക്ഷം, അസക്തി, മോക്ഷം എന്നിവയെന്നു അറിയുന്നു.
വേദനം സതി സംവേദ്യേ സര്ഗാദാവ് ഏവ വേദ്യദൃക് । നോത്പന്നാ വിദ്യതേ നൈവ തസ്മാത് കിം ക്വേവ വേദനമ്
ഗ്രഹിക്കാനുള്ളത് ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മാത്രം ഗ്രഹണം ഉണ്ടാകുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഗ്രഹ്യത്തെ ഗ്രഹിക്കുന്നവനായി അത് നിലനിൽക്കുന്നു. അതല്ലാതെ ഗ്രഹണം neither ഉദയം ചെയ്യുന്നതുമല്ല, നിലനിൽക്കുന്നതുമല്ല; അങ്ങനെ എവിടെയാണ് ഗ്രഹണം?
വേദ്യോന്മുഖത്വം സന്ത്യജ്യ രൂപം യദ് വേദനസ്യ വൈ । ന വേദനം തന് നോ കര്മ തച് ഛാന്തം ബ്രഹ്മ കഥ്യതേ
ഗ്രഹിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ഗ്രഹണത്തിന്റെ സ്വരൂപം തന്നെ വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, അത് ഗ്രഹണമല്ല, അതും ഒരു പ്രവൃത്തിയുമല്ല; അതാണ് ശാന്തമായ ബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നു.
ചേതനം പ്രോച്യതേ കര്മ സംസൃത്യാ പ്രവികാസിതമ് । അചേതനം വിദുര് മോക്ഷം ജ്ഞം ചേത്യ് ഏവോപദേശധീഃ
ചേതനയെ പ്രവൃത്തി എന്നു വിളിക്കുന്നു, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുകൊണ്ടു. അചേതനതയാണ് മോക്ഷം എന്നു ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു; ഉപദേശബുദ്ധി അതിനെ ജ്ഞാനം എന്നും പറയുന്നു.
ത്യാഗോ ഹി കര്മണാം തസ്മാദ് ആദേഹം നോപപദ്യതേ । യൈസ് തു സന്ത്യജ്യതേ കര്മ തന്മൂലം തൈര് ന മുച്യതേ
ശരീരമെന്ന ബന്ധം ഒറ്റയ്ക്ക് പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ഇല്ലാതാവില്ല; ആരെങ്കിലും പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാലും അതിന്റെ മൂലകാരണങ്ങൾ അങ്ങനെ മുക്തിയാകുന്നില്ല.
മൂലം സ്വകര്മണസ് സംവിന് മനസോ വാസനാത്മനഃ । സാ ചാദേഹം സമുച്ഛേത്തുമ് ഋതേ ബോധാന് ന ശക്യതേ
സ്വകാര്യ പ്രവൃത്തികളുടെ അടിസ്ഥാനം മനസ്സിലെ വാസനകളാണ്, അതിന്റെ സ്വഭാവം ബോധം തന്നെയാണ്; ആ വാസനകൾ മുഴുവനായി മുറിക്കാനാവുന്നത് ഉണര്ച്ചയിലൂടെ മാത്രമാണ്.
രാമ കേവലമ് ഏഷാന്തẖ കര്മമൂലകലാ പരാ । സൂക്ഷ്മാ സംവിദ് അസംവിത്ത്യാ സ്വയത്നേന നികൃന്ത്യതേ
രാമ, അകത്തുള്ള ഈ സൂക്ഷ്മമായ ശക്തിക്ക് പ്രവൃത്തികളാണ് അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്; സൂക്ഷ്മബോധം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം പരിശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ മുറിക്കാനാവൂ.
യേന സംവിദ് അസംവിത്ത്യാ സ്വയത്നേന നിവാര്യതേ । തേന സംസൃതിവൃക്ഷസ്യ മൂലകാഷോ വിതന്യതേ
ബോധം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് സ്വപ്രയത്നത്തോടെ തടയുന്നവനാൽ, ജനനമരണചക്രത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന്റെ മൂലകാണ്ഡം നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
അചേതനാകാശമ് അജം യദ് ഏകം തത്രൈവമ് അസ്തി ത്വ് ഇദമ് അര്ഥഹീനമ് । തദ് വ്യോമരൂപം യത ഏതദ് ഏവം നിരാമയം ചേതനസാരമ് ആഹുഃ
ജനനം ഇല്ലാത്തതും, രൂപം ഇല്ലാത്തതും, ഒറ്റയായും, ശൂന്യത്തെപ്പോലെയും ഉള്ളത് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; ഇതിന് യാതൊരു അർത്ഥവും ഇല്ല, എന്നാൽ അതിനെ ശുദ്ധമായും, ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതുമായും, ചൈതന്യത്തിന്റെ സാരമായും പറയുന്നു.
അവേദനം വേദനസ്യ മുനീന്ദ്ര ക്രിയതേ കഥമ് । നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ
മഹർഷേ, അനുഭവം ഇല്ലാത്തത് അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയൂ. ഇല്ലാത്തതിൽ നിന്ന് ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല, ഉണ്ട് എന്നതിൽ നിന്ന് ഇല്ലായ്മ ഉണ്ടാകാറില്ല.
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । യദാ തദൈവ സുകരം വേദനാവേദനം സ്വയമ്
ഇല്ലാത്തതിൽ നിന്ന് ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല, ഉണ്ട് എന്നതിൽ നിന്ന് ഇല്ലായ്മ ഉണ്ടാകാറില്ല; ഇതു മനസ്സിലാകുമ്പോഴാണ് അനുഭവവും അതിന്റെ അഭാവവും എളുപ്പം ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
ഏതൌ വേദനശബ്ദാര്ഥൌ രജ്ജുസര്പഭ്രമോപമൌ । അസത്യാവ് ഉദിതൌ വിദ്ധി മൃഗതൃഷ്ണാമ്ഭസസ് സമൌ
അനുഭവവും അതിന്റെ അഭാവവും എന്ന ഈ രണ്ട് വാക്കുകളും കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം പോലെയാണ്; ഇരുവരും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, മൃഗതൃശ്യയിൽ വെള്ളം കാണുന്നത് പോലെയാണ്.
അബോധസ് ത്വ് അനയോശ് ശ്രേയാന് ബോധോ ദുẖഖായ ചൈതയോഃ । തസ്മാത് സദ് ഏവ ബുധ്യസ്വ മാസദ് ബുധ്യസ്വ രാഘവ
ഈ രണ്ടിനും ഇടയിൽ, അറിയാതിരിക്കുക തന്നെയാണ് നല്ലത്; അറിയുന്നത് ഇരുവർക്കും ദു:ഖം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, രാഘവാ, സത്യമായത് മാത്രം അറിയുക, അസത്യം അറിയരുത്.
ജന്തോര് വേദനശബ്ദാര്ഥബോധോ ദുẖഖകരḫ പരഃ । ന്യക്കൃത്യ ജ്ഞപ്തിശബ്ദാര്ഥബോധം തിഷ്ഠ യഥാസ്ഥിതമ്
ഒരു ജീവിക്ക് 'അനുഭവം' എന്നതുപോലുള്ള വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം അറിയുന്നത് വലിയ ദു:ഖം നൽകുന്നു; അതിനാൽ, 'അറിയിപ്പ്' പോലെയുള്ള വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം അവഗണിച്ച്, നീ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലകൊൾക.