ശിവപങ്കമയാ ഏവ രൂപാലോകമനẖക്രമാഃ । തന്മയത്വാദ് അനന്തത്വാദ് അതẖ കിം കേന ചേത്യതേ
രൂപങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും ക്രമങ്ങളും എല്ലാം ശിവന്റെ മണ്ണുപോലെയാണ്; അതിലൊന്നായതുകൊണ്ടും അതിന്റെ അനന്തത്വം കൊണ്ടും, ആരാണ് എന്തിനെ എങ്ങനെ അളക്കാൻ കഴിയുക?
മാനമേയപ്രമാണാദി ദേശകാലൌ ദിഗാദി ച । ഭാവാഭാവവിവര്താദി ശിവപങ്കമയാത്മകമ്
അളവുകളും അളക്കേണ്ട വസ്തുക്കളും മാനദണ്ഡങ്ങളും ദേശവും കാലവും ദിശകളും, സത്തയും അസത്തും എന്നിങ്ങനെയുള്ള മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം ശിവന്റെ മണ്ണുപോലെയുള്ളതാണു.
അഹം മമേത്യ് അതസ് സാരാന് നേതരത് പരമാമ്ബരാത് । അസംസക്തമതിസ് തിഷ്ഠ ജ്ഞശ് ശിലോദരമൌനവത്
‘ഞാൻ’, ‘എന്റെ’ എന്നുള്ള ധാരണകൾ അതിന്റെ സാരമല്ല, അവ പരമാകാശം പോലെയാണ്; അറിവുള്ളവനേ, നീ ശിലയുടെ മൗനംപോലെ അകറ്റംപാലിച്ച് നിലകൊൾക.
അഹം മമേത്യ് അസദ്രൂപം ജ്ഞസ്യാഭാവയതḫ പ്രഭോ । അസങ്ഗം കര്മണാം ത്യാഗാദ് അനുഷ്ഠാനാച് ച കിം ശുഭമ്
‘ഞാൻ’, ‘എന്റെ’ എന്നുള്ള ധാരണകൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; മഹാനേ, അറിവുള്ളവൻ അവയെ ഇല്ലാതാക്കണം. അകറ്റംപാലിക്കുമ്പോൾ, പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാലോ ചെയ്യുകയാലോ എന്ത് ഗുണം?
പൃച്ഛാമി യദ് അഹം ത്വം തത് കഥയാശു മമാനഘ । യദി ജാനാസി തത്ത്വേന കര്മ താവത് കിമ് ഉച്യതേ
ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു, ഞാൻ എന്താണോ, അതേപോലെയാണ് നീയും. പാപരഹിതനായവനേ, നീ സത്യത്തിൽ അതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, 'കർമ്മം' എന്നത് എന്താണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞുതരൂ.
വിസ്താരẖ കര്മണാം കീദൃങ് മൂലം തസ്യ ച കിം ഭവേത് । നാശനീയം ച നിപുണം കഥം കഥയ നാശ്യതേ
കർമ്മങ്ങളുടെ പരിധി എത്രയാണു, അതിന്റെ മൂലകാരണം എന്താണ്, അവയെ എങ്ങനെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കാം? അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന വഴിയെപ്പറ്റി നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
യന് നാശനീയം നിപുണം തന് നൂനം പ്രവിനാശ്യതേ । മൂലകാഷേണ ഭഗവന് ന ശാഖാദിവികര്തനൈഃ
യഥാർത്ഥത്തിൽ നശിപ്പിക്കേണ്ടത് നന്നായി നശിപ്പിച്ചാൽ അതു പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകും, ഭഗവനേ. ശാഖകളോ മറ്റേതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങളോ വെട്ടിയാൽ അല്ല, അതിന്റെ മൂലകാരണത്തെ തന്നെ നീക്കം ചെയ്താൽ മാത്രമേ അതു നശിക്കൂ.
ശുഭാശുഭം നാശനീയം സ്വകര്മ ഖലു ധീമതാ । മൂലകാഷവിനാശേന തച് ച നഷ്ടം ഭവത്യ് അലമ്
ധീരനായവൻ തന്റെ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും, നശിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. അതിന്റെ മൂലകാരണത്തെ ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അവ മുഴുവൻ പൂർണ്ണമായി നശിക്കുകയുള്ളൂ.
കര്മവൃക്ഷസ്യ വക്ഷ്യാമി ബ്രഹ്മന് മൂലാനി മേ ശൃണു । യന് നികാഷേണ നിര്മൂലോ ന സ ഭൂയḫ പ്രരോഹതി
ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ കര്മമരത്തിന്റെ വേരുകൾ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. അതിനെ കത്തിയാൽ വേരോടെ പറിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, വീണ്ടും മുളയ്ക്കുന്നില്ല.
ദേഹസ് താവദ് അയം ബ്രഹ്മന് കര്മവൃക്ഷസ് സമുത്ഥിതഃ । രൂഢസ് സംസാരവിപിനേ വിചിത്രാങ്ഗലതാന്വിതഃ
ബ്രഹ്മനേ, ഈ ശരീരം തന്നെയാണ് കര്മമരമെന്നു ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്. ഇത് സംസാരത്തിന്റെ കാട്ടിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കുന്നു, പലവിധ ശാഖകളും തണ്ടുകളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്മബീജതരോര് അസ്യ സുഖദുẖഖഫലാവലേഃ । ജാഗ്രദ്വസന്തകാലസ്യ സുഷുപ്തശിശിരസ്ഥിതേഃ
ഈ മരത്തിന് കര്മ്മങ്ങളാണ് വിത്തുകൾ, അനുഭവിക്കുന്ന സുഖദു:ഖങ്ങളാണ് ഫലങ്ങൾ. ഉണരുന്ന അവസ്ഥയാണ് വസന്തം, ആഴമുള്ള ഉറക്കം അതിന്റെ ശീതകാലം.
പാവനാചാരകലികാഗുച്ഛകോത്കരകാരിണഃ । ക്ഷണതാരുണ്യകാന്തസ്യ ജരാകുസുമഹാസിനഃ
ശുദ്ധമായ ആചാരങ്ങൾ ആണ് കുരുമുലകൾ, ചെറുനേരത്തെ യൗവനം അതിന്റെ പൂക്കളാണ്, വൃദ്ധാവസ്ഥ എന്ന മഹത്തായ വാൾ അതിനെ ഉണങ്ങിക്കുന്നു.
മുഹൂര്തം പ്രതി കല്ലോലമര്കടധ്വംസിതാകൃതേഃ । നിദ്രാഹേമന്തജഠരലീനസ്വപ്നദലോദ്ഗതേഃ
ഓരോ നിമിഷവും, അതിന്റെ തിരമാലകൾ ചഞ്ചലതയുടെ കുരങ്ങ് തകർക്കുന്നു; ഉറക്കത്തിന്റെ തണുപ്പിൽ അതിന്റെ കൊമ്പുകൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സ്വപ്നങ്ങളിൽ അവ വീണ്ടും പുറത്ത് വരുന്നു.
സ്വവാര്ദ്ധകശരച്ഛാന്തിശീര്ണേഹാപര്ണസന്തതേഃ । ജഗജ്ജങ്ഗലജാതസ്യ കലത്രോപതൃണാവലേഃ
സ്വന്തം വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെ ശിശിരകാലത്ത്, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണങ്ങിയ ഇലകളെപോലെ വീണുപോകുന്നു; ലോകം ഒരു കാടുപോലെയാണ്, കുടുംബം അതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ പടർന്നിരിക്കുന്ന പുല്ല് പോലെ.
പേലവാവയവാ ഹസ്തപാദഗുല്ഫാദയോ ഽരുണാഃ । പത്ത്രാണി തനുവൃന്താനി സുരേഖാനി ചലാനി ച
മൃദുലമായ അവയവങ്ങൾ—കൈകൾ, കാലുകൾ, കണങ്കാൽ മുതലായവ—ചുവപ്പുമയമുള്ള ഇലകളെപ്പോലെയാണ്; സുന്ദരമായ വരികൾ ഉള്ളവയും, സുന്ദരവും, എല്ലായ്പ്പോഴും ചലിക്കുന്നതുമാണ്.
അരുണാḫ പവനാലോലാ മൃദ്വ്യോ മസൃണമൂര്തയഃ । സ്നായ്വസ്ഥിദിഗ്ധാസ് സരസാ അങ്ഗുല്യോ ബാലപല്ലവാഃ
ചുവപ്പുമയമായവയും, കാറ്റിൽ ആടുന്നവയും, മൃദുവും സ്നിഗ്ധവുമായ രൂപവും, സ്നായുവും അസ്ഥിയും ചേർന്നതുമായവയും, വിരലുകൾ കുഞ്ഞുപല്ലവങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
മൃദ്വ്യോ മസൃണതീക്ഷ്ണാഗ്രാ വൃന്തരൂഢാḫ പുനḫ പുനഃ । ദ്വിതീയേന്ദുകരാകാരാẖ കലികാ നഖശുക്തയഃ
മൃദുവും മൃദുലവുമായതും മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളുമുള്ള കുരുക്കൾ വീണ്ടും വീണ്ടും തണ്ടിൽ നിന്നും വളരുന്നു; അവയും നഖങ്ങളും രണ്ടാമത്തെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള രൂപം കൈവരിക്കുന്നു.
കര്മണḫ പരിഫുല്ലസ്യ ദേഹരൂപതയേതി ഹി । കര്മേന്ദ്രിയാണി മൂലാനി ദൃഢാനി ഗ്രന്ഥിമന്തി ച
കർമ്മം പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ് ശരീരമായപ്പോൾ, അതിന്റെ ഉറപ്പുള്ളയും കുരുക്കുള്ളതുമായ വേരുകൾ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളാണ്.
സിരാസ്ഥിഗ്രന്ഥിനദ്ധാനി പങ്കമഗ്നാത്മകാനി ച । വാസനാരസപീനാനി നിജരക്തരസാനി ച
ശിരകളും അസ്ഥികളും കുരുക്കായി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നതും, ചളിയിൽ മുങ്ങിയതും, വാസനയുടെ രസത്തിൽ പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതും, സ്വന്തം രക്തരസം നിറഞ്ഞതുമാണ്.
ഗുല്ഫവന്തി ദൃഢാങ്ഗാനി സുത്വഞ്ചി മസൃണാനി ച । തേഷാമ് അപി ച മൂലാനി വിദ്ധി ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ഹി
കഴുത്ത് വരെ ദൃഢമായ അവയവങ്ങൾ, നല്ല രൂപവും മൃദുലതയും ഉള്ളവയാകുന്നു; അവയുടെ വേരുകൾ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കുക.
സുദൂരമ് അപി യാതാനി പഞ്ചസ്തമ്ഭാനി താനി തു । വാസനാപങ്കമഗ്നാനി രസവന്തി മഹാന്തി ച
അവിടെ ഉള്ള ആഞ്ചു തൂണുകളും, എത്ര ദൂരം വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, വാസനകളുടെ ചളിയിൽ മുഴുകിയവയും, സാരമുള്ളതും, രസമുള്ളതും, വലിയതും ആണു.
തേഷാം മൂലം ബൃഹത് സ്തമ്ഭം മനോ വ്യാപ്തജഗത്ത്രയമ് । പഞ്ചസ്രോതസ്സിരാകൃഷ്ടമുക്താനന്തരസദ്രവമ്
അവയുടെ അടിത്തറ വലിയ ഒരു തൂണാണ് — അതാണ് മനസ്സ്, മൂന്ന് ലോകവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. അഞ്ചു നദികളുപോലെയുള്ള സ്രോതസ്സുകൾ കൊണ്ടു വലിക്കപ്പെടുന്നതും, മുത്തുകളുടെ ഇടയിൽ ദ്രവം നിറഞ്ഞതുമാണ് അതു.
തസ്യ മൂലം വിദുര് ജീവം ചേത്യോന്മുഖചിദാത്മകമ് । ജീവസ്യ ചേതനം മൂലം സര്വമൂലൈകകാരണമ്
അത് എന്നതിന്റെ അടിത്തറ ജീവൻ ആണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ ചൈതന്യത്തിലേക്കു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, ചൈതന്യസ്വരൂപനുമാണ്. ജീവന്റെ അടിത്തറ ചൈതന്യമാണ് — എല്ലാറ്റിന്റെയും ഏക കാരണമാകുന്ന അതു.
ചിതേസ് തു ബ്രഹ്മ മൂലം യത് തസ്യ മൂലം ന വിദ്യതേ । അനാഖ്യത്വാദ് അനന്തത്വാച് ഛുദ്ധത്വാത് സത്യരൂപിണഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ അടിത്തറ ബ്രഹ്മമാണ്; അതിന് അടിത്തറയൊന്നും ഇല്ല, കാരണം അതിന് പേരിടാൻ കഴിയില്ല, അതു അനന്തവും ശുദ്ധവും സത്യസ്വരൂപവുമാണ്.
സര്വേഷാം കര്മണാമ് ഏവം വേദനം ബീജമ് ഉത്തമമ് । സ്വരൂപം ചേതയിത്വാന്തസ് തതസ് സ്പന്ദḫ പ്രവര്തതേ
എല്ലാ പ്രവർത്തികളുടെയും ഏറ്റവും പ്രധാനമായ വിത്ത് അകത്തുള്ള ബോധമാണ്. ആ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അകത്ത് നിന്ന് ചലനം ഉരുത്തിരിയുന്നു.
മുനേ ചേതനമ് ഏവാദ്യം കര്മണാം ബീജമ് ഉച്യതേ । തസ്മിന് സതി മഹാശാഖോ ജായതേ ദേഹശല്മലിഃ
മഹർഷേ, ബോധം തന്നെയാണ് പ്രവർത്തികളുടെ ആദ്യ വിത്ത് എന്ന് പറയുന്നു. അത് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ശരീരമെന്ന വലിയ ശാൽമലി വൃക്ഷം വളരുന്നു.
ഏതച് ചേതനശബ്ദാര്ഥം ഭാവനാവലിതം യദി । തത് കര്മബീജതാമ് ഏതി നോ ചേത് സാധ്യം പരം പദമ്
'ബോധം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഭാവനയോടെ ചേർന്നാൽ, അതാണ് പ്രവർത്തിയുടെ വിത്ത്; അല്ലെങ്കിൽ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ചിതിശ് ചേതനശബ്ദാര്ഥഭാവനാവലിതാ യദി । തത് കര്മബീജതാമ് ഏതി നോ ചേത് സാധ്യം പരം പദമ്
ചൈതന്യം 'ബോധം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ ഭാവനയോടെ ചേർന്നാൽ, അതാണ് പ്രവർത്തിയുടെ വിത്ത്; അല്ലെങ്കിൽ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
തസ്മാദ് വേദനമ് ഏവേഹ കര്മ കാരണമ് ആകൃതേഃ । ഏതത് തത് കര്മണാം ബീജം ത്വയൈവോക്തം മുനീശ്വര
അതിനാൽ, ഈ ലോകത്ത് പ്രവർത്തിക്കും രൂപത്തിനും കാരണം ബോധമാത്രമാണ്. പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്ത് ഇതാണ്, മഹാമുനിവര്യ, നീ തന്നെയാണ് ഇതു പറഞ്ഞത്.
അസ്യ രാഘവ സൂക്ഷ്മസ്യ കര്മണോ വേദനാത്മനഃ । കസ് ത്യാഗẖ കിമ് അനുഷ്ഠാനം യാവദ്ദേഹമ് ഇദം സ്ഥിതമ്
രാഘവാ, ബോധമാണ് ഈ സൂക്ഷ്മപ്രവൃത്തിയുടെ സ്വഭാവം. ഈ ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, അതിന് ഉപേക്ഷമോ ആചരണമോ എന്താണെന്നു പറയാൻ എന്തുണ്ട്?