അവേദനം വിദുര് യോഗം ചിത്തക്ഷയമ് അകൃത്രിമമ് । അത്യന്തം തന്മയോ ഭൂത്വാ തഥാ തിഷ്ഠ യഥാസി ഭോഃ
അനുഭവമില്ലാത്തതും, സ്വാഭാവികമായി മനസ്സിന്റെ ലയവും, അതാണ് യോഗം എന്നു അവർ പറയുന്നു. അതിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചവനായി, നീ എങ്ങിനെയുണ്ടോ അതുപോലെ തന്നെ നിലകൊള്ളുക.
സമേ ശാന്തേ ശിവേ സൂക്ഷ്മേ ദ്വൈതൈക്യപരിവര്ജിതേ । തതേ ഽനന്തേ പദേ ശുദ്ധേ കിം കേന കില വിദ്യതേ
സമമായ, ശാന്തമായ, മംഗളകരമായ, സൂക്ഷ്മമായ, ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ഇല്ലാത്ത, അതിനപ്പുറം വിശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിൽ, അവിടെ ആരും എന്തും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടോ?
മോദേതു ത്വയി സങ്കല്പോ മരുഭൂമാവ് ഇവാങ്കുരഃ । ഇച്ഛാ മോദേതു ഭവതോ ലതികേവോപലോദരേ
നിനക്കുള്ളിൽ ആഗ്രഹം മരുഭൂമിയിൽ മുളപൊട്ടുന്നതുപോലെയും, വാഞ്ഛ കല്ലിനുള്ളിൽ വളരുന്ന ലതപോലെയും ഉദിക്കട്ടെ.
അവേദനസ്യ ശാന്തസ്യ ജീവതോ വാപ്യ് അജീവതഃ । നേഹ കശ്ചിത് കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനാപി കശ്ചന
ബോധമില്ലാതെയും സമാധാനത്തോടെയും ജീവിച്ചാലും മരിച്ചാലും, ഇവിടെ പ്രവർത്തിയാലോ പ്രവർത്തിയില്ലാതെയോ യാതൊരു ഫലവും ലഭിക്കില്ല.
ന കര്മാകര്മ ശാന്തേ ഽന്തശ് ശാശ്വതാഭേദരൂപിണി । ന കര്മണ്യ് അപി കര്മാണി ന കര്തര്യ് അപി കര്തൃതാ
ശാശ്വതമായ ഏകത്വത്തിൽ സമാധാനമുള്ളവനിൽ neither പ്രവർത്തിയും പ്രവർത്തിയില്ലായ്മയും ഇല്ല; പ്രവർത്തിയിൽ യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ഇല്ല, പ്രവർത്തിക്കുന്നവനിൽ പ്രവർത്തകത്വം ഇല്ല.
അഹം മമേതി സംവിദന് ന ദുẖഖതോ വിമുച്യസേ । അസംവിദന് വിമുച്യസേ യദ് ഈപ്സിതം തദ് ആഹര
'ഞാൻ', 'എന്റെ' എന്ന ഭാവം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാവില്ല; ആ ഭാവം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ നീ മോചിതനാകും—അപ്പോൾ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും നേടുക.
അഹം മമേതി നാസ്ത്യ് അലം യദ് അസ്തി തച് ഛിവം പരമ് । പരാത് പരം ത്വ് ഇദം ശിവമ് അശബ്ദമ് അര്ഥവര്ജിതമ്
എവിടെ 'ഞാൻ' എന്നും 'എന്റെ' എന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ അത്രയേ മതിയാകൂ; അവിടെ ഉള്ളത് അതിവൈഭവമായ ശിവത്വം തന്നെയാണ്. ഈ ശിവത്വം എല്ലാത്തിനും മീതെ, ശബ്ദമില്ലാത്തതും അർത്ഥമില്ലാത്തതുമാണ്.
യദ് ദൃശ്യതേ ജഗദ് ഇദം ഖലു കിഞ്ചിദ് ഏതദ് ധേമ്നോ ഽങ്ഗദത്വമ് ഇവ ഭാതി ന വിദ്യമാനമ് । അര്ഥക്ഷയം വിദുര് അവേദനമ് ഏവ പശ്ചാത് സത്യം തദ് ഏവ പരമാര്ഥമ് അഥാവശിഷ്ടമ്
ഈ ലോകം കാണുന്നതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല; അതു സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള ആഭരണത്തെപ്പോലെ തോന്നുന്നു, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. അർത്ഥം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അവബോധം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ മാത്രം ശേഷിക്കും—അതാണ് പരമാർത്ഥവും ശേഷിക്കുന്നതും.
അദ്വൈതൈക്യം വിമനനം ശാന്തമ് ആത്മന്യ് അവസ്ഥിതമ് । യഥാ പുസ്തമയം സൈന്യം തഥാ ശിവമയം ജഗത്
അദ്വൈത ഐക്യവും ശാന്തമായ ധ്യാനവും ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പുല്ലുകൊണ്ടുള്ള സൈന്യം പോലെ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശിവത്വം നിറഞ്ഞതാണ്.
മനോഽഹങ്കാരബുദ്ധ്യാദി ചൈവമ് ഏവ ച തന്മയമ് । കാലാകാരക്രിയാശബ്ദശക്തിസന്ദര്ഭസംയുതമ്
മനസ്സ്, അഹംഭാവം, ബുദ്ധി എന്നിവയും അതുപോലെയാണ്; കാലം, രൂപം, പ്രവർത്തനം, ശബ്ദം, ശക്തി, ഘടന, ഐക്യം എന്നിവയോടുകൂടിയവയുമാണ്.
ശിവപങ്കമയാ ഏവ രൂപാലോകമനẖക്രമാഃ । തന്മയത്വാദ് അനന്തത്വാദ് അതẖ കിം കേന ചേത്യതേ
രൂപങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും ക്രമങ്ങളും എല്ലാം ശിവന്റെ മണ്ണുപോലെയാണ്; അതിലൊന്നായതുകൊണ്ടും അതിന്റെ അനന്തത്വം കൊണ്ടും, ആരാണ് എന്തിനെ എങ്ങനെ അളക്കാൻ കഴിയുക?
മാനമേയപ്രമാണാദി ദേശകാലൌ ദിഗാദി ച । ഭാവാഭാവവിവര്താദി ശിവപങ്കമയാത്മകമ്
അളവുകളും അളക്കേണ്ട വസ്തുക്കളും മാനദണ്ഡങ്ങളും ദേശവും കാലവും ദിശകളും, സത്തയും അസത്തും എന്നിങ്ങനെയുള്ള മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം ശിവന്റെ മണ്ണുപോലെയുള്ളതാണു.
അഹം മമേത്യ് അതസ് സാരാന് നേതരത് പരമാമ്ബരാത് । അസംസക്തമതിസ് തിഷ്ഠ ജ്ഞശ് ശിലോദരമൌനവത്
‘ഞാൻ’, ‘എന്റെ’ എന്നുള്ള ധാരണകൾ അതിന്റെ സാരമല്ല, അവ പരമാകാശം പോലെയാണ്; അറിവുള്ളവനേ, നീ ശിലയുടെ മൗനംപോലെ അകറ്റംപാലിച്ച് നിലകൊൾക.
അഹം മമേത്യ് അസദ്രൂപം ജ്ഞസ്യാഭാവയതḫ പ്രഭോ । അസങ്ഗം കര്മണാം ത്യാഗാദ് അനുഷ്ഠാനാച് ച കിം ശുഭമ്
‘ഞാൻ’, ‘എന്റെ’ എന്നുള്ള ധാരണകൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; മഹാനേ, അറിവുള്ളവൻ അവയെ ഇല്ലാതാക്കണം. അകറ്റംപാലിക്കുമ്പോൾ, പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാലോ ചെയ്യുകയാലോ എന്ത് ഗുണം?
പൃച്ഛാമി യദ് അഹം ത്വം തത് കഥയാശു മമാനഘ । യദി ജാനാസി തത്ത്വേന കര്മ താവത് കിമ് ഉച്യതേ
ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു, ഞാൻ എന്താണോ, അതേപോലെയാണ് നീയും. പാപരഹിതനായവനേ, നീ സത്യത്തിൽ അതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, 'കർമ്മം' എന്നത് എന്താണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞുതരൂ.
വിസ്താരẖ കര്മണാം കീദൃങ് മൂലം തസ്യ ച കിം ഭവേത് । നാശനീയം ച നിപുണം കഥം കഥയ നാശ്യതേ
കർമ്മങ്ങളുടെ പരിധി എത്രയാണു, അതിന്റെ മൂലകാരണം എന്താണ്, അവയെ എങ്ങനെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കാം? അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന വഴിയെപ്പറ്റി നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
യന് നാശനീയം നിപുണം തന് നൂനം പ്രവിനാശ്യതേ । മൂലകാഷേണ ഭഗവന് ന ശാഖാദിവികര്തനൈഃ
യഥാർത്ഥത്തിൽ നശിപ്പിക്കേണ്ടത് നന്നായി നശിപ്പിച്ചാൽ അതു പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകും, ഭഗവനേ. ശാഖകളോ മറ്റേതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങളോ വെട്ടിയാൽ അല്ല, അതിന്റെ മൂലകാരണത്തെ തന്നെ നീക്കം ചെയ്താൽ മാത്രമേ അതു നശിക്കൂ.
ശുഭാശുഭം നാശനീയം സ്വകര്മ ഖലു ധീമതാ । മൂലകാഷവിനാശേന തച് ച നഷ്ടം ഭവത്യ് അലമ്
ധീരനായവൻ തന്റെ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും, നശിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. അതിന്റെ മൂലകാരണത്തെ ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അവ മുഴുവൻ പൂർണ്ണമായി നശിക്കുകയുള്ളൂ.
കര്മവൃക്ഷസ്യ വക്ഷ്യാമി ബ്രഹ്മന് മൂലാനി മേ ശൃണു । യന് നികാഷേണ നിര്മൂലോ ന സ ഭൂയḫ പ്രരോഹതി
ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ കര്മമരത്തിന്റെ വേരുകൾ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. അതിനെ കത്തിയാൽ വേരോടെ പറിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, വീണ്ടും മുളയ്ക്കുന്നില്ല.
ദേഹസ് താവദ് അയം ബ്രഹ്മന് കര്മവൃക്ഷസ് സമുത്ഥിതഃ । രൂഢസ് സംസാരവിപിനേ വിചിത്രാങ്ഗലതാന്വിതഃ
ബ്രഹ്മനേ, ഈ ശരീരം തന്നെയാണ് കര്മമരമെന്നു ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്. ഇത് സംസാരത്തിന്റെ കാട്ടിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കുന്നു, പലവിധ ശാഖകളും തണ്ടുകളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്മബീജതരോര് അസ്യ സുഖദുẖഖഫലാവലേഃ । ജാഗ്രദ്വസന്തകാലസ്യ സുഷുപ്തശിശിരസ്ഥിതേഃ
ഈ മരത്തിന് കര്മ്മങ്ങളാണ് വിത്തുകൾ, അനുഭവിക്കുന്ന സുഖദു:ഖങ്ങളാണ് ഫലങ്ങൾ. ഉണരുന്ന അവസ്ഥയാണ് വസന്തം, ആഴമുള്ള ഉറക്കം അതിന്റെ ശീതകാലം.
പാവനാചാരകലികാഗുച്ഛകോത്കരകാരിണഃ । ക്ഷണതാരുണ്യകാന്തസ്യ ജരാകുസുമഹാസിനഃ
ശുദ്ധമായ ആചാരങ്ങൾ ആണ് കുരുമുലകൾ, ചെറുനേരത്തെ യൗവനം അതിന്റെ പൂക്കളാണ്, വൃദ്ധാവസ്ഥ എന്ന മഹത്തായ വാൾ അതിനെ ഉണങ്ങിക്കുന്നു.
മുഹൂര്തം പ്രതി കല്ലോലമര്കടധ്വംസിതാകൃതേഃ । നിദ്രാഹേമന്തജഠരലീനസ്വപ്നദലോദ്ഗതേഃ
ഓരോ നിമിഷവും, അതിന്റെ തിരമാലകൾ ചഞ്ചലതയുടെ കുരങ്ങ് തകർക്കുന്നു; ഉറക്കത്തിന്റെ തണുപ്പിൽ അതിന്റെ കൊമ്പുകൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സ്വപ്നങ്ങളിൽ അവ വീണ്ടും പുറത്ത് വരുന്നു.
സ്വവാര്ദ്ധകശരച്ഛാന്തിശീര്ണേഹാപര്ണസന്തതേഃ । ജഗജ്ജങ്ഗലജാതസ്യ കലത്രോപതൃണാവലേഃ
സ്വന്തം വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെ ശിശിരകാലത്ത്, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണങ്ങിയ ഇലകളെപോലെ വീണുപോകുന്നു; ലോകം ഒരു കാടുപോലെയാണ്, കുടുംബം അതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ പടർന്നിരിക്കുന്ന പുല്ല് പോലെ.
പേലവാവയവാ ഹസ്തപാദഗുല്ഫാദയോ ഽരുണാഃ । പത്ത്രാണി തനുവൃന്താനി സുരേഖാനി ചലാനി ച
മൃദുലമായ അവയവങ്ങൾ—കൈകൾ, കാലുകൾ, കണങ്കാൽ മുതലായവ—ചുവപ്പുമയമുള്ള ഇലകളെപ്പോലെയാണ്; സുന്ദരമായ വരികൾ ഉള്ളവയും, സുന്ദരവും, എല്ലായ്പ്പോഴും ചലിക്കുന്നതുമാണ്.
അരുണാḫ പവനാലോലാ മൃദ്വ്യോ മസൃണമൂര്തയഃ । സ്നായ്വസ്ഥിദിഗ്ധാസ് സരസാ അങ്ഗുല്യോ ബാലപല്ലവാഃ
ചുവപ്പുമയമായവയും, കാറ്റിൽ ആടുന്നവയും, മൃദുവും സ്നിഗ്ധവുമായ രൂപവും, സ്നായുവും അസ്ഥിയും ചേർന്നതുമായവയും, വിരലുകൾ കുഞ്ഞുപല്ലവങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
മൃദ്വ്യോ മസൃണതീക്ഷ്ണാഗ്രാ വൃന്തരൂഢാḫ പുനḫ പുനഃ । ദ്വിതീയേന്ദുകരാകാരാẖ കലികാ നഖശുക്തയഃ
മൃദുവും മൃദുലവുമായതും മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളുമുള്ള കുരുക്കൾ വീണ്ടും വീണ്ടും തണ്ടിൽ നിന്നും വളരുന്നു; അവയും നഖങ്ങളും രണ്ടാമത്തെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള രൂപം കൈവരിക്കുന്നു.
കര്മണḫ പരിഫുല്ലസ്യ ദേഹരൂപതയേതി ഹി । കര്മേന്ദ്രിയാണി മൂലാനി ദൃഢാനി ഗ്രന്ഥിമന്തി ച
കർമ്മം പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ് ശരീരമായപ്പോൾ, അതിന്റെ ഉറപ്പുള്ളയും കുരുക്കുള്ളതുമായ വേരുകൾ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളാണ്.
സിരാസ്ഥിഗ്രന്ഥിനദ്ധാനി പങ്കമഗ്നാത്മകാനി ച । വാസനാരസപീനാനി നിജരക്തരസാനി ച
ശിരകളും അസ്ഥികളും കുരുക്കായി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നതും, ചളിയിൽ മുങ്ങിയതും, വാസനയുടെ രസത്തിൽ പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതും, സ്വന്തം രക്തരസം നിറഞ്ഞതുമാണ്.
ഗുല്ഫവന്തി ദൃഢാങ്ഗാനി സുത്വഞ്ചി മസൃണാനി ച । തേഷാമ് അപി ച മൂലാനി വിദ്ധി ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ഹി
കഴുത്ത് വരെ ദൃഢമായ അവയവങ്ങൾ, നല്ല രൂപവും മൃദുലതയും ഉള്ളവയാകുന്നു; അവയുടെ വേരുകൾ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കുക.