വിദാന്തരരസാന്യ് ഏവ പ്രവൃത്താന്യ് അപി ധാരയ । സ്വയത്നേനേന്ദ്രിയാണ്യ് ആശു ഹേമന്തര്തുസ് തരൂന് ഇവ
അന്തരജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരമാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തികൾ നിലനിർത്തണം; സ്വയം ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് അവയെ വേഗത്തിൽ നിയന്ത്രിക്കണം, ശീതകാലത്ത് മരങ്ങൾ തങ്ങളുടെ രസം അടക്കുന്നതുപോലെ.
സരസേന്ദ്രിയവൃത്തൈസ് തൈẖ കുര്വതോ ഽകുര്വതസ് തഥാ । സംസാരാനര്ഥസാര്ഥോ ഽയം ന കദാചന ശാമ്യതി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉല്ലാസത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതോ പ്രവർത്തിക്കാത്തതോ ആയിരിക്കും; അതുവരെ ഈ ലോകദുഃഖങ്ങളുടെ ചരവു ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല.
നിസ്സങ്കല്പം മരുജ്ജ്വാലായന്ത്രാമ്ബുസ്പന്ദവദ് യദി । സ്പന്ദസേ തദ് അനന്തായ ശ്രേയസേ പരികല്പസേ
നിനക്ക് ആഗ്രഹമില്ലാതെ, കാറ്റ് വെള്ളത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തരംഗംപോലോ യന്ത്രത്തിന്റെ ചലനമുപോലോ നീ ചലിച്ചാൽ, അപ്പോൾ നീ അനന്തമായ ഉത്തമലാഭത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതദ് ഏവ പരം ധൈര്യം ജന്മജ്വരനിവാരണമ് । യദ് അവാസനമ് അഭ്യസ്തനിജകര്മസു കര്തൃതാ
സ്വകാര്യതയില്ലാതെ, സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളിൽ കർത്തൃത്വം അനുഭവിക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് — ഇതാണ് ജന്മജ്വരത്തിന് പ്രതിവിധിയായ പരമധൈര്യം.
അവാസനമ് അസങ്കല്പം യഥാപ്രാപ്താനുവൃത്തിമാന് । ശനൈശ് ചക്രം ഭ്രമാഭോഗ ഇവ സ്പന്ദസ്വ കര്മസു
നിശ്ചയമോ, ആഗ്രഹമോ ഇല്ലാതെ, എന്ത് സംഭവിച്ചാലും അതിനെ സ്വാഭാവികമായി സ്വീകരിച്ച്, നിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പതുക്കെ നീങ്ങുക; പഴയ ചലനത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ചക്രം സാവധാനം തിരിയുന്നതുപോലെ.
മാ കര്മഫലബുദ്ധിര് ഭൂര് മാ തേ സങ്ഗോ ഽസ്ത്വ് അകര്മണി । ഉഭയം വാ ത്യജൈതത് ത്വമ് ഉഭയം വാ സമാശ്രയ
പ്രവർത്തിയുടെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്; പ്രവർത്തനരഹിതതയോടും ആസക്തി പുലർത്തരുത്. ഇരു നിലകളും ഉപേക്ഷിക്കാമെങ്കിലും, ഇരു നിലകളും സമമായി സ്വീകരിക്കാമെങ്കിലും അതിനനുസരിച്ച് നീ നടക്കുക.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന സങ്ക്ഷേപാദ് ഇദമ് ഉച്യതേ । സങ്കല്പനം പരോ ബന്ധസ് തദഭാവോ വിമുക്തതാ
ഇവിടെ അധികം പറയേണ്ടതൊന്നുമില്ല; ചുരുക്കത്തിൽ പറയുമ്പോൾ, മനസ്സിലെ കല്പനയാണു ഏറ്റവും വലിയ ബന്ധനം; അതിന്റെ അഭാവം മോക്ഷമാണ്.
നേഹ കാര്യം ന ചാകാര്യമ് അസ്തി കിഞ്ചന കുത്രചിത് । സര്വം ശിവമ് അനാദ്യന്തമ് അനന്തം പ്രാഗ്വദ് ആസ്യതാമ്
ഇവിടെ എവിടെയും ചെയ്യേണ്ട കാര്യമോ ചെയ്യരുതാത്തതോ ഒന്നുമില്ല; എല്ലാം ആദിയുമില്ല, അന്തവും ഇല്ല, അനന്തവും ശുഭവുമാണ്, അതെങ്ങനെ ഉണ്ടോ അതുപോലെ തന്നെ നിലനില്ക്കട്ടെ.
പശ്യന് കര്മണ്യ് അകര്മത്വമ് അകര്മണി ച കര്മതാമ് । യഥാഭൂതാര്ഥവിദ്രൂപശ് ശാന്തമ് ആസ്സ്വ യഥാസുഖമ്
നടപ്പിലുണ്ടെന്നു തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമില്ലെന്നും, ഒന്നുമില്ലെന്നു തോന്നുന്നിടത്തും പ്രവർത്തനം ഉണ്ടെന്നും തിരിച്ചറിയുന്നവനായി, യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവനായി, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, സുഖംപോലെ ഇരിക്കൂ.
അവേദനം വിദുര് യോഗം ശാന്തമ് ആസിതമ് അക്ഷയമ് । യോഗസ്ഥẖ കുരു കര്മാണി നീരസോ മാഥ വാ കുരു
അനുഭവമില്ലാത്ത, ശാന്തമായ, ക്ഷയിക്കാത്ത അവസ്ഥയെ തന്നെ യോഗം എന്നു പറയുന്നു. ആ യോഗത്തിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊണ്ട്, ആഗ്രഹമില്ലാതെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും ചെയ്യാതിരിക്കുക.
അവേദനം വിദുര് യോഗം ചിത്തക്ഷയമ് അകൃത്രിമമ് । അത്യന്തം തന്മയോ ഭൂത്വാ തഥാ തിഷ്ഠ യഥാസി ഭോഃ
അനുഭവമില്ലാത്തതും, സ്വാഭാവികമായി മനസ്സിന്റെ ലയവും, അതാണ് യോഗം എന്നു അവർ പറയുന്നു. അതിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചവനായി, നീ എങ്ങിനെയുണ്ടോ അതുപോലെ തന്നെ നിലകൊള്ളുക.
സമേ ശാന്തേ ശിവേ സൂക്ഷ്മേ ദ്വൈതൈക്യപരിവര്ജിതേ । തതേ ഽനന്തേ പദേ ശുദ്ധേ കിം കേന കില വിദ്യതേ
സമമായ, ശാന്തമായ, മംഗളകരമായ, സൂക്ഷ്മമായ, ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ഇല്ലാത്ത, അതിനപ്പുറം വിശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിൽ, അവിടെ ആരും എന്തും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടോ?
മോദേതു ത്വയി സങ്കല്പോ മരുഭൂമാവ് ഇവാങ്കുരഃ । ഇച്ഛാ മോദേതു ഭവതോ ലതികേവോപലോദരേ
നിനക്കുള്ളിൽ ആഗ്രഹം മരുഭൂമിയിൽ മുളപൊട്ടുന്നതുപോലെയും, വാഞ്ഛ കല്ലിനുള്ളിൽ വളരുന്ന ലതപോലെയും ഉദിക്കട്ടെ.
അവേദനസ്യ ശാന്തസ്യ ജീവതോ വാപ്യ് അജീവതഃ । നേഹ കശ്ചിത് കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനാപി കശ്ചന
ബോധമില്ലാതെയും സമാധാനത്തോടെയും ജീവിച്ചാലും മരിച്ചാലും, ഇവിടെ പ്രവർത്തിയാലോ പ്രവർത്തിയില്ലാതെയോ യാതൊരു ഫലവും ലഭിക്കില്ല.
ന കര്മാകര്മ ശാന്തേ ഽന്തശ് ശാശ്വതാഭേദരൂപിണി । ന കര്മണ്യ് അപി കര്മാണി ന കര്തര്യ് അപി കര്തൃതാ
ശാശ്വതമായ ഏകത്വത്തിൽ സമാധാനമുള്ളവനിൽ neither പ്രവർത്തിയും പ്രവർത്തിയില്ലായ്മയും ഇല്ല; പ്രവർത്തിയിൽ യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ഇല്ല, പ്രവർത്തിക്കുന്നവനിൽ പ്രവർത്തകത്വം ഇല്ല.
അഹം മമേതി സംവിദന് ന ദുẖഖതോ വിമുച്യസേ । അസംവിദന് വിമുച്യസേ യദ് ഈപ്സിതം തദ് ആഹര
'ഞാൻ', 'എന്റെ' എന്ന ഭാവം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാവില്ല; ആ ഭാവം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ നീ മോചിതനാകും—അപ്പോൾ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും നേടുക.
അഹം മമേതി നാസ്ത്യ് അലം യദ് അസ്തി തച് ഛിവം പരമ് । പരാത് പരം ത്വ് ഇദം ശിവമ് അശബ്ദമ് അര്ഥവര്ജിതമ്
എവിടെ 'ഞാൻ' എന്നും 'എന്റെ' എന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ അത്രയേ മതിയാകൂ; അവിടെ ഉള്ളത് അതിവൈഭവമായ ശിവത്വം തന്നെയാണ്. ഈ ശിവത്വം എല്ലാത്തിനും മീതെ, ശബ്ദമില്ലാത്തതും അർത്ഥമില്ലാത്തതുമാണ്.
യദ് ദൃശ്യതേ ജഗദ് ഇദം ഖലു കിഞ്ചിദ് ഏതദ് ധേമ്നോ ഽങ്ഗദത്വമ് ഇവ ഭാതി ന വിദ്യമാനമ് । അര്ഥക്ഷയം വിദുര് അവേദനമ് ഏവ പശ്ചാത് സത്യം തദ് ഏവ പരമാര്ഥമ് അഥാവശിഷ്ടമ്
ഈ ലോകം കാണുന്നതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല; അതു സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള ആഭരണത്തെപ്പോലെ തോന്നുന്നു, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. അർത്ഥം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അവബോധം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ മാത്രം ശേഷിക്കും—അതാണ് പരമാർത്ഥവും ശേഷിക്കുന്നതും.
അദ്വൈതൈക്യം വിമനനം ശാന്തമ് ആത്മന്യ് അവസ്ഥിതമ് । യഥാ പുസ്തമയം സൈന്യം തഥാ ശിവമയം ജഗത്
അദ്വൈത ഐക്യവും ശാന്തമായ ധ്യാനവും ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പുല്ലുകൊണ്ടുള്ള സൈന്യം പോലെ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശിവത്വം നിറഞ്ഞതാണ്.
മനോഽഹങ്കാരബുദ്ധ്യാദി ചൈവമ് ഏവ ച തന്മയമ് । കാലാകാരക്രിയാശബ്ദശക്തിസന്ദര്ഭസംയുതമ്
മനസ്സ്, അഹംഭാവം, ബുദ്ധി എന്നിവയും അതുപോലെയാണ്; കാലം, രൂപം, പ്രവർത്തനം, ശബ്ദം, ശക്തി, ഘടന, ഐക്യം എന്നിവയോടുകൂടിയവയുമാണ്.
ശിവപങ്കമയാ ഏവ രൂപാലോകമനẖക്രമാഃ । തന്മയത്വാദ് അനന്തത്വാദ് അതẖ കിം കേന ചേത്യതേ
രൂപങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും ക്രമങ്ങളും എല്ലാം ശിവന്റെ മണ്ണുപോലെയാണ്; അതിലൊന്നായതുകൊണ്ടും അതിന്റെ അനന്തത്വം കൊണ്ടും, ആരാണ് എന്തിനെ എങ്ങനെ അളക്കാൻ കഴിയുക?
മാനമേയപ്രമാണാദി ദേശകാലൌ ദിഗാദി ച । ഭാവാഭാവവിവര്താദി ശിവപങ്കമയാത്മകമ്
അളവുകളും അളക്കേണ്ട വസ്തുക്കളും മാനദണ്ഡങ്ങളും ദേശവും കാലവും ദിശകളും, സത്തയും അസത്തും എന്നിങ്ങനെയുള്ള മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം ശിവന്റെ മണ്ണുപോലെയുള്ളതാണു.
അഹം മമേത്യ് അതസ് സാരാന് നേതരത് പരമാമ്ബരാത് । അസംസക്തമതിസ് തിഷ്ഠ ജ്ഞശ് ശിലോദരമൌനവത്
‘ഞാൻ’, ‘എന്റെ’ എന്നുള്ള ധാരണകൾ അതിന്റെ സാരമല്ല, അവ പരമാകാശം പോലെയാണ്; അറിവുള്ളവനേ, നീ ശിലയുടെ മൗനംപോലെ അകറ്റംപാലിച്ച് നിലകൊൾക.
അഹം മമേത്യ് അസദ്രൂപം ജ്ഞസ്യാഭാവയതḫ പ്രഭോ । അസങ്ഗം കര്മണാം ത്യാഗാദ് അനുഷ്ഠാനാച് ച കിം ശുഭമ്
‘ഞാൻ’, ‘എന്റെ’ എന്നുള്ള ധാരണകൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; മഹാനേ, അറിവുള്ളവൻ അവയെ ഇല്ലാതാക്കണം. അകറ്റംപാലിക്കുമ്പോൾ, പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചാലോ ചെയ്യുകയാലോ എന്ത് ഗുണം?
പൃച്ഛാമി യദ് അഹം ത്വം തത് കഥയാശു മമാനഘ । യദി ജാനാസി തത്ത്വേന കര്മ താവത് കിമ് ഉച്യതേ
ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു, ഞാൻ എന്താണോ, അതേപോലെയാണ് നീയും. പാപരഹിതനായവനേ, നീ സത്യത്തിൽ അതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, 'കർമ്മം' എന്നത് എന്താണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞുതരൂ.
വിസ്താരẖ കര്മണാം കീദൃങ് മൂലം തസ്യ ച കിം ഭവേത് । നാശനീയം ച നിപുണം കഥം കഥയ നാശ്യതേ
കർമ്മങ്ങളുടെ പരിധി എത്രയാണു, അതിന്റെ മൂലകാരണം എന്താണ്, അവയെ എങ്ങനെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കാം? അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന വഴിയെപ്പറ്റി നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
യന് നാശനീയം നിപുണം തന് നൂനം പ്രവിനാശ്യതേ । മൂലകാഷേണ ഭഗവന് ന ശാഖാദിവികര്തനൈഃ
യഥാർത്ഥത്തിൽ നശിപ്പിക്കേണ്ടത് നന്നായി നശിപ്പിച്ചാൽ അതു പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകും, ഭഗവനേ. ശാഖകളോ മറ്റേതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങളോ വെട്ടിയാൽ അല്ല, അതിന്റെ മൂലകാരണത്തെ തന്നെ നീക്കം ചെയ്താൽ മാത്രമേ അതു നശിക്കൂ.
ശുഭാശുഭം നാശനീയം സ്വകര്മ ഖലു ധീമതാ । മൂലകാഷവിനാശേന തച് ച നഷ്ടം ഭവത്യ് അലമ്
ധീരനായവൻ തന്റെ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും, നശിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. അതിന്റെ മൂലകാരണത്തെ ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അവ മുഴുവൻ പൂർണ്ണമായി നശിക്കുകയുള്ളൂ.
കര്മവൃക്ഷസ്യ വക്ഷ്യാമി ബ്രഹ്മന് മൂലാനി മേ ശൃണു । യന് നികാഷേണ നിര്മൂലോ ന സ ഭൂയḫ പ്രരോഹതി
ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ കര്മമരത്തിന്റെ വേരുകൾ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. അതിനെ കത്തിയാൽ വേരോടെ പറിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, വീണ്ടും മുളയ്ക്കുന്നില്ല.
ദേഹസ് താവദ് അയം ബ്രഹ്മന് കര്മവൃക്ഷസ് സമുത്ഥിതഃ । രൂഢസ് സംസാരവിപിനേ വിചിത്രാങ്ഗലതാന്വിതഃ
ബ്രഹ്മനേ, ഈ ശരീരം തന്നെയാണ് കര്മമരമെന്നു ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്. ഇത് സംസാരത്തിന്റെ കാട്ടിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കുന്നു, പലവിധ ശാഖകളും തണ്ടുകളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.