മനാഗ് അപ്യ് ഉദിതൈവേച്ഛാ ച്ഛേത്തവ്യാനര്ഥകാരിണീ । സ്വസംവിദ്യത്നശസ്ത്രേണ വിഷസ്യേവാങ്കുരാവലീ
അല്പം ആഗ്രഹം പോലും ഉദിച്ചാൽ അതു ദു:ഖം വരുത്തുന്നതാണ്; അതിനാൽ അതിനെ സ്വയം അറിവിന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് വിഷം മുളയ്ക്കുന്നതുപോലെ വെട്ടി മാറ്റണം.
ഇച്ഛാവിച്ഛുരിതോ ജീവോ വിജഹാതി ന ദീനതാമ് । ഉപലേപകരീം വാരി മൃച്ചൂര്ണ ഇവ പങ്കതാമ്
ആഗ്രഹം കൊണ്ട് മലിനമായ ജീവൻ ദു:ഖം വിട്ടൊഴിയില്ല; മണ്ണ് കലർന്ന വെള്ളം എപ്പോഴും മലിനമായിരിക്കുംപോലെ.
ഇച്ഛാച്ഛോടനചാതുര്യം തുര്യമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ । തത് കാര്യമ് ആര്യവര്യേണ യത്നേനൌദാര്യസംവിദാ
ആഗ്രഹങ്ങളെ മുറിച്ചെറിയാനുള്ള കഴിവാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഈ അവസ്ഥയെ മഹാന്മാർ ഉത്സാഹത്തോടും മനസ്സിന്റെ ഉദാരതയോടും കൂടി നേടേണ്ടതാണ്.
പദമ് ഉത്തമമ് അജ്ഞാനാമ് ഇച്ഛാച്ഛേദേന സിധ്യതി । പത്ത്രിണാം പാശഭേദേന സര്വോര്ധ്വസ്ഥാ യഥാ ഗതിഃ
അജ്ഞാനികൾക്ക് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അവസ്ഥ ആഗ്രഹങ്ങൾ മുറിച്ചെറിഞ്ഞാൽ ലഭിക്കും. പക്ഷികൾക്ക് കയറുകൾ പൊട്ടിച്ചാൽ എങ്ങനെ ഉയരാൻ കഴിയുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഇത്.
അസംവേദനമാത്രേണ നോദേതീച്ഛാഭവാങ്കുരഃ । സ്വയത്നസാധ്യേനാസേകാദ് ബീജകോശാദ് ഇവാങ്കുരഃ
ജഡതയാൽ മാത്രം ആഗ്രഹത്തിന്റെ മുള പൊട്ടുന്നില്ല; സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടും, ജലമൊഴിച്ചാൽ വിത്തിൽ നിന്ന് മുള പൊട്ടുന്നതുപോലെയാണ്, അതാണ് ആഗ്രഹം വളരുന്നത്.
വിദ്ധ്യ് അസംവേദനം നാമ തൂഷ്ണീമ് ഏവാന്തരാസനമ് । ഏതാവന്മാത്രകേ വസ്തുന്യ് അഹോ നിരവധാനതാ
ജഡത എന്നത് അകത്തുള്ള ശാന്തമായ നിശ്ശബ്ദതയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ സൂക്ഷ്മമായ സത്യത്തിന്റെ അതിരില്ലാത്തതിൽ എത്ര അത്ഭുതം!
നിഷ്കര്മാസ്തു സകര്മാ വാ പുരുഷḫ പൂര്ണമാനസഃ । അസംവിദന് സുഖാദ്യ് അന്തḫ പാഷാണമ് ഇവ തിഷ്ഠതു
സജീവനോ നിർജ്ജീവനോ, മനസ്സിൽ പൂർണ്ണതയുള്ള മനുഷ്യൻ സന്തോഷം മുതൽ ദു:ഖം വരെ ഒന്നും അനുഭവിക്കാതെ കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കണം.
സാവധാനോ ഭൃശം ഭൂത്വാ ഭുക്തം ശവശതം യയാ । താം പ്രത്യ് ആഹാരബഡിശേനേച്ഛാമത്സീം നയ ച്ഛിദാമ്
ശ്രദ്ധയോടെ ഇരുന്നു, നൂറു ശവങ്ങൾ തിന്നവനെന്നപോലെ, ആഗ്രഹത്തിന്റെ മീനിനെ പിൻവലിപ്പിക്കുന്ന കോണ്ടുപോലുള്ള വശീകരണത്താൽ പിടിച്ചു നശിപ്പിക്കണം.
സങ്കല്പാലാനമ് ഉന്മൂല്യ മത്തൈരാവണലീലയാ । ഹേലയാ പദമ് ആലമ്ബ്യ ത്രൈലോക്യവിജയീ ഭവ
ഉദ്ദേശങ്ങളുടെ പുല്ല്, പിതൃവാനായ കാട്ടാനയുടെ കളിയോടെ പിഴുതെറിഞ്ഞു, ലഘുവായി ആ നിലയിലേക്കെത്തി മൂന്നു ലോകവും ജയിച്ചവനാകണം.
നഞര്ഥയുക്തോത്തമമന്ത്രയുക്ത്യാ ചിതാ ചിരം ചേതിതയാ ഹൃദന്തഃ । സങ്കല്പരൂപം വിഷമ് ആശു നീത്വാ ജരാം ജയാശേഷഭവാമയാംസ് ത്വമ്
നിഷേധത്തിന്റെ ഉത്തമമന്ത്രവും അതിന്റെ അർത്ഥവും ചേർത്ത്, ഹൃദയത്തിൽ ദീർഘചിന്തയോടെ, ഉദ്ദേശത്തിന്റെ വിഷം വേഗത്തിൽ ഇല്ലാതാക്കി, ജനനവും വൃദ്ധതയും എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ രോഗങ്ങളും ജയിക്കണം.
നൈഷ്കര്മ്യാത് കല്പനാത്യാഗാത് തനുḫ പതതി ദേഹിനഃ । കഥമ് ഏതദ് അതോ ബ്രഹ്മന് സമ്ഭവത്യ് ആശു ജീവതഃ
നിഷ്ക്രിയത്വവും ഭാവനകളെ ഉപേക്ഷിക്കലും മൂലം ദേഹിയുടേ ദേഹം വീഴുന്നു. ബ്രഹ്മൻ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഇതു എങ്ങനെ വേഗത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നു എന്ന് പറയൂ.
ജീവതẖ കല്പനാത്യാഗോ യുജ്യതേ ന ത്വ് അജീവതഃ । രൂപമ് അസ്യ യഥാവത് ത്വം ശൃണു ശ്രവണഭൂഷണമ്
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രം ഭാവനകളെ ഉപേക്ഷിക്കാം, മരിച്ചശേഷം അതിന് സാധ്യമല്ല. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ പറയാം, ശ്രവണഭൂഷണമേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
അഹമ്ഭാവനമ് ഏവാഹുẖ കല്പനം കല്പകോവിദാഃ । നഞര്ഥഭാവനം തസ്യ സങ്കല്പത്യാഗ ഉച്യതേ
ഭാവനയെന്നത് 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം തന്നെയാണെന്ന് വിവേകശാലികൾ പറയുന്നു. അതിനെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ചിന്തയാണ് ഭാവനയെ ഉപേക്ഷിക്കൽ എന്ന് പറയുന്നു.
പദാര്ഥരസമ് ഏവാഹുẖ കല്പനം കല്പനാവിദഃ । നഞര്ഥഭാവനം തസ്യ സങ്കല്പത്യാഗ ഉച്യതേ
ഭാവനയെക്കുറിച്ച് അറിയുന്നവർ പറയുന്നു: വിഷയങ്ങളിൽ രുചി കാണിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഭാവന. അതിനെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ചിന്തയാണ് ഭാവനയെ ഉപേക്ഷിക്കൽ എന്ന് പറയുന്നു.
ഇദമ് അസ്ത്വ് ഇതി സംവേഗമ് ആഹുസ് സങ്കല്പമ് ഉത്തമാഃ । നഞര്ഥഭാവനം തസ്യ സങ്കല്പത്യാഗ ഉച്യതേ
ബുദ്ധിമാന്മാർ പറയുന്നു: 'ഇത് ഉണ്ടാകണം' എന്ന ശക്തമായ ആഗ്രഹമാണ് ദൃഢനിശ്ചയം. അതിന്റെ ഇല്ലായ്മയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയാണ് ആ ദൃഢനിശ്ചയം ഉപേക്ഷിച്ചതെന്നു പറയുന്നത്.
സ്മരണം വിദ്ധി സങ്കല്പം ശിവമ് അസ്മരണം വിദുഃ । തച് ച പ്രാഗനുഭൂതം ച നാനുഭൂതം ച ഭാവ്യതേ
നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം: ദൃഢനിശ്ചയം എന്നത് ഓർമ്മയാണ്; ഓർമ്മയില്ലായ്മയാണ് ശുഭം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ആ ഓർമ്മ മുമ്പ് അനുഭവിച്ചതിലും, അനുഭവിക്കാത്തതിലും ബാധകമാണ്.
അനുഭൂതാം നാനുഭൂതാം സ്മൃതിം വിസ്മൃത്യ കാരണമ് । സര്വമ് ഏവാശു വിസ്മൃത്യ ഗൂഢസ് തിഷ്ഠ മഹാമുനിഃ
അനുഭവിച്ചതും അനുഭവിക്കാത്തതുമായ ഓർമ്മയെ മറക്കുന്നതാണ് കാരണം; എല്ലാം വേഗത്തിൽ മറന്ന് മഹർഷി അദൃശ്യനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വാസ്മരണമാത്രേണ തിഷ്ഠായാതേഷു കര്മസു । അര്ധസുപ്തശിശുസ്പന്ദ ഇവാഭ്യസ്തോപപത്തിഷു
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഓർമ്മയില്ലായ്മകൊണ്ട് മാത്രം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പതിവ് പ്രകാരം ഉണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥകളിൽ, ഉറങ്ങുന്ന കുഞ്ഞിന്റെ അല്പം ചലനങ്ങൾപോലെ, ഒരാൾ അർദ്ധനിദ്രാവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്നു.
നിസ്സങ്കല്പം പ്രവാഹേണ ചക്രം പ്രസ്പന്ദതേ യഥാ । സ്പന്ദസ്വ കര്മസ്വ് അനഘ പ്രാക്സംസ്കാരവശാത് തഥാ
പറയാനാകാത്തവനേ, ഒരു ചക്രം സ്വയം സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, നീയും നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ പഴയ അനുഭവങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി നടക്കാൻ അനുവദിക്കണം.
അവിദ്യമാനചിത്തസ് ത്വം സത്ത്വസംസ്കാരമ് ആഗതഃ । പ്രവാഹാപതിതേഷ്വ് ഏവ സ്പന്ദസ്വ സ്വേഷു കര്മസു
നിന്റെ മനസ്സ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിലും, നീ ജീവന്റെ സ്വഭാവത്തിൽപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ സ്വയം ഒഴുകാൻ അനുവദിക്കൂ.
ഊര്ധ്വബാഹുര് വിരൌമ്യ് ഏഷ ന ച കശ്ചിച് ഛൃണോതി മേ । അസങ്കല്പḫ പരം ശ്രേയസ് സ കിമ് അന്തര് ന ഭാവ്യതേ
ഞാൻ കൈകൾ ഉയർത്തി നിലവിളിച്ചാലും ആരും എന്നെ കേൾക്കുന്നില്ല. ആഗ്രഹങ്ങളില്ലായ്മയിലാണ് പരമമായ ക്ഷേമം — എന്നാൽ അത് ഉള്ളിൽ എന്തുകൊണ്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല?
അഹോ മോഹസ്യ മാഹാത്മ്യം യദ് അയം സര്വദുẖഖഹാ । ചിന്താമണിര് വിചാരാഖ്യോ ഹൃത്സ്ഥോ ഽപി ത്യജ്യതേ ജനൈഃ
അയ്യോ, മായയുടെ മഹത്വം! ഹൃദയത്തിൽ തന്നെ വസിക്കുന്ന, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും നീക്കുന്ന വിവേകമെന്ന മനിമുത്ത് ജനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
അവേദനമ് അസങ്കല്പസ് തന്മയേനൈവ ഭൂയതാമ് । ഏതാവത് പരമം ശ്രേയസ് സ്വയമ് ഏവാനുഭൂയതാമ്
ആശയമോ ഉദ്ദേശമോ ഇല്ലാതെ, ആ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ബോധം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇതാണ് പരമമായ ശ്രേയസ്, അതു സ്വയം നേരിട്ട് അനുഭവിക്കണം.
കില തൂഷ്ണീംസ്ഥിതേനൈവ തത് പദം പ്രാപ്യതേ പരമ് । പരമം യത്ര സാമ്രാജ്യമ് അപി രാമ തൃണായതേ
നിശ്ശബ്ദമായി ഇരിക്കുന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ ആ പരമാവസ്ഥയെ നേടാം. രാമാ, അവിടെ വലിയ സാമ്രാജ്യവും പുല്ലുപോലെയാണ് തോന്നുക.
ഗമ്യദേശൈകനിഷ്ഠസ്യ യഥാ പാന്ഥസ്യ പാദയോഃ । സ്പന്ദോ ഽവിദിതസങ്കല്പസ് തഥാ സ്പന്ദസ്വ കര്മസു
യാത്രക്കാരന്റെ കാലുകൾ ലക്ഷ്യസ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാതെ സ്വാഭാവികമായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നതുപോലെ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികളും ഉദ്ദേശം ഇല്ലാതെ സ്വാഭാവികമായി നടക്കട്ടെ.
സര്വകര്മഫലാഭോഗമ് അലം വിസ്മൃത്യ സുപ്തവത് । പ്രവാഹാപതിതേ കാര്യേ സ്പന്ദസ്വ ഗതവേദനമ്
എല്ലാ പ്രവൃത്തി ഫലങ്ങളെയും, ഉറങ്ങുന്നവനുപോലെ, പൂർണ്ണമായി മറന്നുകൊൾക. സംഭവങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുമ്പോൾ, അവയിൽ ബോധം കൂടാതെ നീയും ചലിക്കണം.
സ്പന്ദസ്വ ഗതസങ്കല്പം സുഖദുẖഖാന്യ് അഭാവയന് । പ്രവാഹാപതിതേ കാര്യേ വേഷ്ടിതോന്മുക്തശഷ്പവത്
സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഒന്നുമില്ലെന്നപോലെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടുവിട്ട്, ഒരു പുഴയുടെ പ്രവാഹത്തിൽ ഒഴുകി വിട്ടുപോകുന്ന പുല്ല് തണ്ടുപോലെ നീ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കണം.
രസഭാവനമ് അന്തസ് തേ മാലം ഭവതു കര്മസു । ദാരുയന്ത്രമയസ്യേവ പരാര്ഥമ് ഇവ കുര്വതഃ
നിന്റെ ഉള്ളിലെ രുചി എല്ലാകർമ്മങ്ങളിലും മങ്ങിപ്പോകട്ടെ; മറ്റൊരാളുടെ വേണ്ടി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന മരക്കൊണ്ടോ യന്ത്രം കൊണ്ടോ ഉണ്ടാക്കിയ ഉപകരണത്തെപ്പോലെ നീ പ്രവർത്തിക്കണം.
നീരസാ ഏവ തേ സന്തു സമസ്തേന്ദ്രിയസംവിദഃ । ആകാരമാത്രസംലക്ഷ്യാ ഹേമന്തര്തൌ ലതാ ഇവ
നിന്റെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളും രുചിയില്ലാത്തതായിരിക്കട്ടെ; വെറും രൂപം മാത്രമായി കാണപ്പെടുന്ന, ശീതകാലത്ത് ഉള്ള വള്ളിപോലെ.
ബോധാര്കാപീതരസയാ സ്പന്ദിഷഡ്വര്ഗസത്തയാ । യന്ത്രസ്പന്ദാഭയാ തിഷ്ഠ വല്ല്യേവ ശിശിരേ ദ്രുമഃ
ജ്ഞാനസൂര്യനുപോലുള്ള ബോധത്തോടെ, ആറ് വാസനകളും യന്ത്രം പോലെ മാത്രം ചലിക്കുന്നവയാകട്ടെ; ശീതകാലത്ത് വള്ളികൾ മാത്രം ചലിക്കുന്ന മരത്തെപ്പോലെ നീ നിലകൊള്ളണം.