കിഞ്ചിദ് ഏവൈഷ സമ്പന്നẖ കോ ഽപി വാ വാ ന കിഞ്ചന । ശുദ്ധം വേദനമാത്രം വാ കിഞ്ചിദ് വാ ജ്ഞപ്തിര് ഏവ വാ
അവൻ ഏതെങ്കിലും ഒരു സിദ്ധി മാത്രമായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അതുപോലും ഒന്നുമല്ല; ശുദ്ധമായ അറിവ് മാത്രം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ചെറിയ ബോധം മാത്രം.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം നാന്യദ് ഏകമ് ഏവ പദാര്ഥവത് । സ്ഥിതോ ദൂരേ ഽപ്യ് അദൂരേ ച പ്രസൃതാനന്തതന്തുവത്
പുറത്തും ഉള്ളിലും വേറൊന്നുമില്ല — ഒറ്റതായ ഒരു വസ്തു മാത്രം; അത് ദൂരത്തായിട്ടും ദൂരമല്ലാത്തതുപോലും, അനന്തമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന നൂലുപോലും നിലകൊള്ളുന്നു.
സ ബഹ്വീഷ്വ് അപ്യ് അവസ്ഥാസു നിത്യൈകാത്മാ സമോ ഽമലഃ । സംശാന്തഗുണഭേദശ്രീര് മഹാകാല ഇവാകലഃ
അവൻ എത്രയോ നിലകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിലും എപ്പോഴും ഒരേ ആത്മാവായി, സമമായും നിർമ്മലനായും ഇരിക്കുന്നു. ഗുണഭേദങ്ങൾ എല്ലാം ശാന്തമായ മഹത്തായ കാലം പോലെ, അവൻ കാലാതീതനാണ്.
അഹന്താദേഹതാദ്യര്ഥശ് ചിരമ് ഏവ ലയം ഗതഃ । ജീവന്മുക്തസ്യ തേനാസൌ ജ്ഞോ ഽപി വ്യോമ്നൈകതാം ഗതഃ
അഹംഭാവവും ശരീരബോധവും മുതലായവ വളരെക്കാലമായി ലയിച്ചുപോയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ജീവൻമുക്തനായി ജീവിക്കുന്നവനു പോലും, അറിവ് ആകാശത്തോടൊപ്പം ഏകത്വം നേടുന്നു.
അഗമ്യാ വചസാം സാ തു സാ സീമാ ഭവഭൂമിഷു । സംസാരസരസḫ പാരമ് അപാരസ്യേഹ സാ പരമ്
ആ അതിരുകൾ വാക്കുകൾക്കു അപ്രാപ്യമാണ്; അതാണ് ഭവഭൂമികളിൽ അതിരുകൾ; അതാണ് സംസാരസമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പാറ, ഇവിടെ പരമാവധി, അതിനപ്പുറത്തുള്ളത്.
കൈശ്ചിത് സാ ശിവ ഇത്യ് ഉക്താ കൈശ്ചിദ് ബ്രഹ്മേത്യ് ഉദാഹൃതാ । കൈശ്ചിജ് ജ്ഞപ്തിര് ഇതി പ്രോക്താ കൈശ്ചിച് ഛൂന്യമ് ഇതി സ്മൃതാ
ചിലര് അതിനെ ശിവന് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, ചിലര് ബ്രഹ്മം എന്നാണ് പറയുന്നു. ചിലര് അതിനെ ശുദ്ധമായ അറിവ് എന്നാണ് പറയുന്നത്, മറ്റുചിലര് ശൂന്യമായിട്ടാണ് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
അര്ഥ ഇത്യ് ഊഹിതാ കൈശ്ചിത് കൈശ്ചിത് കാല ഇതി ശ്രിതാ । കൈശ്ചിത് പ്രകൃതിപുംഭാവവിഭാഗ ഇതി ഭാവിതാ
ചിലര് അതിനെ അര്ത്ഥം എന്ന് കരുതുന്നു, ചിലര് കാലം എന്ന് ആശ്രയിക്കുന്നു. ചിലര് പ്രകൃതിയും പുരുഷനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്നാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത്.
അന്യൈര് അപ്യ് അന്യഥാ നാനാഭേദൈര് ആത്മവികല്പിതൈഃ । നിത്യമ് അവ്യപദേശ്യാപി കിലാന്യൈവോപദിശ്യതേ
മറ്റുള്ളവര് അവരുടെ മനസ്സിലെ വ്യത്യസ്ത ധാരണകള് പ്രകാരം പലവിധം അതിനെ വിവരിക്കുന്നു. എപ്പോഴും വിവരണം കഴിയാത്തതാണെങ്കിലും, പലപ്പോഴും വേറൊരു രൂപത്തില് പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
വിദേഹമുക്തൈര് ഏവൈഷാ വിദേഹൈകാന്തമുക്തതാ । ബുധ്യതേ താദൃശൈര് ഏവ സമനസ്കൈസ് തു നേതരൈഃ
ദേഹമുക്തരായവര്ക്കു മാത്രമേ ഈ പൂര്ണമായ ദേഹമുക്തി അറിയാന് കഴിയൂ. അത്തരത്തിലുള്ള മനസ്സുള്ളവര് മാത്രമാണ് ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്, മറ്റുള്ളവര് അല്ല.
ന സത്ത്വസ്ഥൈര് ന ചിത്തസ്ഥൈẖ കൈശ്ചിദ് ഏവാവഗമ്യതേ । വിദേഹമുക്തത്വമ് ഋതേ വിദേഹാ മുക്തതേതി ഹി
ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം എന്ന അവസ്ഥയെ ഒഴികെ, സത്ത്വഗുണത്തിലും മനസ്സിലും സ്ഥിരതയുള്ളവർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല. അതിനെയാണ് ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അസംസക്തധിയോ യേ ഹി ജ്ഞത്വാത് പ്രക്ഷീണവാസനാഃ । തൃതീയാം ഭൂമികാം പ്രാപ്താസ് തേഷാം ചിത്തം ന വിദ്യതേ
യാർക്ക് മനസ്സിൽ ആസക്തിയില്ല, അറിവിലൂടെ വാസനകൾ മുഴുവൻ ക്ഷയിച്ചുപോയി, മൂന്നാമത്തെ നിലയിലേക്കെത്തിയവർക്ക് മനസ്സ് ഇല്ലാതാകുന്നു.
അജ്ഞത്വേ ഘനഭാവത്വം ചിത്തമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ । പുനര്ജന്മാന്തരകരം കാരണം ഭവഭൂരുഹാമ്
അറിവില്ലായ്മയുള്ളപ്പോൾ മനസ്സ് ദൃഢവും ഭാരംകൂടിയതുമായിരിക്കുന്നു എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതാണ് വീണ്ടും ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന കാരണം.
ജ്ഞത്വാത് ക്ഷീണരസം ചിത്തമ് അജന്മമയവാസനമ് । സത്ത്വമ് ഇത്യ് ഉച്യതേ തജ്ജ്ഞൈസ് തത്സ്ഥാസ് സത്ത്വപദേ സ്ഥിതാഃ
അറിവിലൂടെ മനസ്സിന്റെ ആസ്വാദനം തീർന്നുപോയി, അതിലെ വാസനകൾ ജനിക്കാത്തതും മായയുമായിരിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ ജ്ഞാനികൾ സത്ത്വം എന്നു വിളിക്കുന്നു. അതിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ സത്ത്വപദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
സത്ത്വസ്ഥാ ജ്ഞാനദഹനൈര് ദഗ്ധവാസനതാം ഗതാഃ । ജീവാẖ ക്ഷീണാḫ പ്രയച്ഛന്തി ന സംസാരാങ്കുരം പുനഃ
സത്ത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥിരമായവരും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ തീയിൽ അവരുടെ മനസ്സിലെ പഴയ വാസനകൾ കത്തിക്കളഞ്ഞവരും, അങ്ങനെയുള്ള ജീവികൾക്ക് വീണ്ടും ഈ ലോകചക്രത്തിന്റെ പുതിയ മുളകൾ ഉണ്ടാകില്ല; അവർക്ക് ജനനമരണചക്രം ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചിത്തസ്ഥൈര് അഥ സത്ത്വസ്ഥൈര് ഏതൈര് യാ നാവബുധ്യതേ । സപ്തമീഭൂമികാ സൈഷാ വിദേഹാ മുക്തതോച്യതേ
മനസ്സിൽ അല്ലെങ്കിൽ സത്ത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥിരമായവർക്കും അറിയാൻ കഴിയാത്തതാണത്; അതാണ് ഏഴാമത്തെ നില, ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷത്തിന്റെ അവസ്ഥ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ഏതാസ് താ ഭൂമികാḫ പ്രോക്താ മയാ തവ രഘൂദ്വഹ । ആസാമ് അഭ്യാസയോഗേന ന ദുẖഖമ് അനുഭൂയതേ
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ നിലകൾ ഞാൻ നിനക്ക് വിശദീകരിച്ചു. ഇവയെ അഭ്യസിച്ചാൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഏതാസു ഭൂമിഷു പദം കുരു കാരണജ്ഞ കാര്യാന്തരാണ്യ് അവികലാനി നിജാനി കുര്വന് । ജീവന് വിമുക്ത ഇഹ തിഷ്ഠ ചിരം തതോ ഽന്തേ ഭൂത്വാ വിദേഹ ഉദിതം പദമ് ഏകമ് ആസ്സ്വ
ഈ നിലകളിൽ നിലകൊൾക, കാരണങ്ങളെ അറിയുന്നവനേ, നിന്റെ സ്വന്തം വിവിധ കർമ്മങ്ങൾ നിർവികാരമായി ചെയ്യുക. ഇവിടെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവനായി ഇരിക്കൂ; പിന്നിൽ ശരീരം വിട്ട്, അത്ഭുതമായ ആ ഏകാവസ്ഥയിൽ സ്ഥിരമായി വിശ്രമിക്കൂ.
അസ്ത്യ് അനന്താ സദാ മത്താ മൃദുമന്ഥരചാരിണീ । കരിണീ വിഗ്രഹവ്യഗ്രാ മഹാദശനശാലിനീ
അവിടെ ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാത്ത, എല്ലായ്പ്പോഴും മയക്കത്തിൽ മുഴുകിയ, മൃദുവായും മന്ദഗതിയിലുമുള്ള, തന്റെ രൂപത്തിൽ മാത്രം തിരക്കുള്ള, വലിയ ദന്തങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു ആനയുണ്ട്.
സാ ചേന് നിഹന്യതേ നൂനമ് അനര്ഥാനര്ഥകാരിണീ । തദ് ഏതാസു സമഗ്രാസു ഭൂമികാസു നരോ ജയീ
അനവധി ദുരിതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ ആനയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചാൽ, ഈ നിലകളിൽ എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യൻ വിജയിക്കും.
കരിണീ മദസമ്മത്താ യാവത് സാ ന വിജീയതേ । കോ നാമ സുഭടസ് താവജ് ജയേത് സ മരഭൂമിഷു
മയക്കത്തിൽ ആന മുഴുകിയിരിക്കുന്നതുവരെ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആരെങ്കിലും യോദ്ധാവുകൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയുമോ?
കാസൌ പ്രമത്താ കരിണീ കാശ് ച താ രണഭൂമയഃ । കഥം വിഹന്യതേ ചൈഷാ ക്വ ചൈഷാ രചിതസ്ഥിതിഃ
ഈ മയക്കമുള്ള ആന ആരാണ്? ഈ യുദ്ധഭൂമികൾ എന്താണ്? ഈ ആനയെ എങ്ങനെ തോൽപ്പിക്കും? എവിടെയാണ് ഇതിന് താങ്ങ് കണ്ടെത്തുന്നത്?
രാമേച്ഛാ നാമ കരിണീ സേദമ് അസ്ത്വ് ഇതിരൂപിണീ । ശരീരകാനനേ മത്താ വിവിധോല്ലാസകാരിണീ
രാമാ, 'എനിക്കിത് വേണം' എന്ന ആഗ്രഹം എന്ന പേരിലുള്ള ആന ശരീരമെന്ന കാടിൽ മദം കയറി ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിച്ച് പലവിധ ആനന്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
മത്തേന്ദ്രിയോഗ്രകലഭാ രസനാകലഭാഷിണീ । മനോഗഹനസംലീനാ സ്വേഹാവംശവിഹാരിണീ
മദം കയറിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള ശക്തമായ കാളകളോടും, രുചിയുടെ നാവുപയോഗിച്ച് സംസാരിച്ചും, മനസ്സെന്ന കാടിനുള്ളിൽ ലയിച്ചും, സ്വന്തം കുടുംബത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചും ആ ആന നടക്കുന്നു.
ഏതയാ കര്മബൃംഹാഭിര് ബൃംഹ്യതേ പ്രതികാനനമ് । ദേഹാഖ്യമദനദ്യോ യാസ് താസാം പ്രവിസൃതാ ഇവ
ഈ ആനയുടെ പ്രവർത്തനശാഖകൾകൊണ്ട് ഓരോ കാടും വളരുന്നു; ശരീരമെന്ന നദികൾ അവയിൽ നിന്ന് ഒഴുകി വരുന്നതുപോലെയാണ്.
സുഖദുẖഖേ സുരഭയḫ പൃഷതസ് സ്പന്ദസമ്പദഃ । കല്ലോലാ ഏവ കല്ലോലാസ് തടൌ സുകൃതദുഷ്കൃതേ
സുഖവും ദുഃഖവും, ഭയവും ധൈര്യവും, ചലനവും നിശ്ചലതയും — ഇവ എല്ലാം നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികളുടെ തീരത്ത് ഉയർന്നും വീണും വരുന്ന തിരമാലകളാണ്.
സ്വകര്മാണ്യ് ഉരുകൂലാനി ശുഭാന്യ് അപ്യ് അശുഭാനി ച । ഭാവാഭാവാ ഭവാവര്താ വൃത്തയḫ പരിവര്തുലാഃ
സ്വന്തം പ്രവൃത്തികൾ, വലിയവയും വൈവിധ്യമാർന്നവയും, നല്ലതോ കெട്ടതോ ആയവ, ഇവയെല്ലാം ജീവന്റെ പ്രവാഹങ്ങളാണ് — കാണപ്പെടുന്നവയോ കാണപ്പെടാത്തവയോ ആയ, ജീവിതചക്രത്തിൽ തിരിഞ്ഞുനടക്കുന്നവ.
ഊര്ധ്വാധോഗതയോ മത്താ മൂലാഗ്രാണി മഹാന്ത്യ് അപി । വിലാസഗതയോ ഽനന്താ ഭവഭൂമിഗമാഗമാഃ
അവയുടെ ചലനങ്ങൾ മേലോട്ടും കീഴോട്ടും ഉയർന്നിറങ്ങുന്നു, മദംപോലെ, വേരിൽ നിന്ന് അറ്റം വരെ, അതിൽ വലിയതായവയും ഉൾപ്പെടുന്നു; അവയുടെ കളി അവസാനമില്ലാത്തതും, ജീവഭൂമികളിൽ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നതുമാണ്.
മരണം ബിസസഞ്ചാരോ ജീവിതം ഫേനസന്തതിഃ । മഹോര്മയẖ ക്രിയാകാരാസ് തൃഷ്ണാ ഉപസരിദ്രയാഃ
മരണം ഒരു താമരത്തണ്ടിന്റെ യാത്രപോലെയാണ്; ജീവൻ കുഞ്ചികകളുടെ തുടർച്ചപോലെയാണ്; വലിയ തിരകൾ പ്രവൃത്തികളുടെ രൂപങ്ങൾ, തൃഷ്ണയോ ഉപനദികളായി ഒഴുകുന്നു.
സ്വര്ഗẖ കലമസസ്യാദി നരകം പങ്കപീഠികാഃ । പുത്രദാരാശ് ശഫരികാ മകരാ ഭോഗഭൂമയഃ
സ്വർഗ്ഗം നെല്ലിന്റെയും അതിന്റെ വിളവിന്റെയും പോലെയാണ്; നരകം ചതളത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടംപോലെയാണ്; മക്കളും ഭാര്യമാരും ചെറുമീനുകളാണ്, മകരങ്ങൾ അനുഭവഭൂമികൾ.
അജമ് അമരമ് അനാദ്യം ബുദ്ധമ് ആദ്യന്തശുദ്ധം ശിവമ് അമലമ് അജല്പം സര്വഗം ശാന്തമ് ഏകമ് । ബഹിര് അബഹിര് അപീശം ജ്ഞം വിനിര്മാണമ് അഗ്ര്യം കമ് അപി തമ് ഉപഗമ്യം സാരമ് ആഭാസമ് ആഹുഃ
ജനനമില്ലാത്തവൻ, അക്ഷയൻ, ആദിയില്ലാത്തവൻ, ഉണർന്ന മനസ്സുള്ളവൻ, ആദിയും അന്തവും ശുദ്ധിയുള്ളവൻ, മംഗളസ്വരൂപൻ, കളങ്കരഹിതൻ, മൗനസ്വരൂപൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവൻ, സമാധാനമുള്ളവൻ, ഏകത്വമുള്ളവൻ; പുറത്തും ഉള്ളിലും അസ്തിത്വമുള്ളവൻ, പരമേശ്വരൻ, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, സൃഷ്ടിയില്ലാത്തവൻ, ഏറ്റവും ഉന്നതൻ—അവനെ ചിലർ സാരമായും, പ്രത്യക്ഷമായും, ആരും എളുപ്പത്തിൽ അടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്നുമാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.