ജീവന്മുക്തോ ഗതരസോ നിര്ഭേദോ ഽമ്ബരസുന്ദരഃ । അനിര്വാണോ ഽപി നിര്വാണശ് ചിത്രദീപ ഇവ സ്ഥിരഃ
ജീവിതത്തിൽ മോക്ഷം നേടിയവൻ ലോകസുഖങ്ങളിൽ രുചിയില്ലാതെ, ഭേദഭാവം ഇല്ലാതെ, ആകാശംപോലെ മനോഹരനായി, ഇനിയും ലയിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, നിറങ്ങളുള്ള വിളക്കുപോലെ അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അവാസനത്വാദ് വൈരസ്യാന് ന കിഞ്ചന കരോത്യ് അസൌ । കരോത്യ് ഏവംസ്ഥിതിര് യച് ച തത്രാകര്തൈവ കാഷ്ഠവത്
അവനിൽ വാസനകളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഇല്ലാത്തതിനാൽ, അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല. ഇങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിച്ചാലും, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, മരച്ചില്ലുപോലെ.
സമ്യഗ്ദര്ശനസമ്പന്നോ ജീവന്മുക്തപദം ഗതഃ । യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം പശ്യന് കര്മഭിര് ന നിബധ്യതേ
ശുദ്ധമായ ദർശനം ലഭിച്ചവനും ജീവന്മുക്തപദവിയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവനും, എല്ലാം എങ്ങിനെയോ അതുപോലെ കാണുമ്പോൾ, അവൻ പ്രവർത്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
കുര്വന് ന കിഞ്ചിത് കുരുതേ ഗന്താപി ച ന ഗച്ഛതി । ഭുഞ്ജാനോ ഽപി ച നോ ഭുങ്ക്തേ വക്താപി ച ന വക്ത്യ് അസൌ
പ്രവർത്തിച്ചാലും അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; പോകുമ്പോഴും പോകുന്നില്ല; അനുഭവിക്കുമ്പോഴും അനുഭവിക്കുന്നില്ല; സംസാരിക്കുമ്പോഴും സംസാരിക്കുന്നില്ല.
ജാഗ്രതി സ്വപ്നദൃഷ്ടസ്യ പുംസẖ കര്തൃത്വഭോക്തൃതേ । യാദൃശ്യൌ തത്സ്ഥിതീ വിദ്ധി ജീവന്മുക്തസ്യ രാഘവ
രാഘവാ, ജീവണ്മുക്തന്റെ അവസ്ഥ സ്വപ്നം കാണുന്നവൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്ന പ്രവർത്തനവും അനുഭവവും പോലെയാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
സമശ് ശാന്തമതിര് മൌനീ ജീവന്മുക്തോ വിവാസനഃ । ദ്രഷ്ടാരം ദര്ശനം ദൃശ്യമ് ആകാശമ് ഇവ പശ്യതി
സമമായ മനസ്സും ശാന്തതയും മൗനവും വാസനകളില്ലായ്മയും ഉള്ള ജീവണ്മുക്തൻ, ദർശകൻ, ദർശനം, ദൃശ്യങ്ങൾ എല്ലാം ആകാശം കാണുന്നതുപോലെ കാണുന്നു.
നിര്വാണമതിര് ആത്മാനം പരം ചാദ്രിമ് അണും തനുമ് । ശ്വാനം ബ്രാഹ്മണമ് ആദിത്യം സര്വം ഖമ് ഇവ പശ്യതി
മോക്ഷത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, താൻ തന്നെ, പരമാത്മാവിനെ, മല, അനു, ശരീരം, നായ, ബ്രാഹ്മണൻ, സൂര്യൻ എന്നിവയെ എല്ലാം ആകാശം കാണുന്നതുപോലെ കാണുന്നു.
സമ്പന്നശ് ശാന്തമ് ആഭാസം പരമ് ഏകമ് അകൃത്രിമമ് । ക്വാസ്തമ് ഏതു ക്വ വോദേതു കീദൃഗ്വപുര് അസാവ് ഇഹ
സമ്പൂർണ്ണവും ശാന്തവുമായ, പരമമായ ഏകത്വത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി തെളിയുന്ന അവൻ എവിടെ അസ്തമിക്കുന്നു, എവിടെ ഉദിക്കുന്നു, ഇവിടെ അവനു എങ്ങനെയുള്ള രൂപമുണ്ട്?
പ്രജ്ഞാപ്രാസാദമ് ആരൂഢസ് ത്വ് അശോച്യശ് ശോചതേ ജനാന് । ഭൂമിഷ്ഠാന് ഇവ ശൈലസ്ഥസ് സര്വാന് പ്രാജ്ഞോ ഽനുപശ്യതി
ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയവൻ, ദുഃഖം ഇല്ലാത്തവൻ, താഴെ നിലത്ത് നിൽക്കുന്നവരെ പോലെ, മറ്റുള്ളവരെ നോക്കി ദുഃഖിക്കുന്നു. പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് താഴെ കാണുന്നവനെപ്പോലെ, ജ്ഞാനി എല്ലാവരെയും നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന । ന ചാസ്യ സര്വഭൂതേഷു കശ്ചിദ് അര്ഥവ്യപാശ്രയഃ
അവനു ഇവിടെ ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. എല്ലാ ജീവികളിലും അവൻ ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.
ജലേ ജലമ് ഇവ ക്ഷിപ്തം ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവൈകതാം ഗതഃ । ഗലിതദ്വൈതനിര്ഭാസോ ജാഗ്രത്യ് ഏവ സുഷുപ്തകമ്
ജലം ജലത്തിൽ ചേർക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകതയെത്തിയവന്റെ ദ്വൈതബോധം അകന്നു പോയിരിക്കുന്നു. അവൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കത്തിൽ ഉള്ളവനെപ്പോലെയാണ്.
ചരാചരമ് ഇദം വിഷ്വക് ചേതമാനോ ന ചേതതി । ഭേദമ് അസ്തങ്ഗതാഹന്ത്വḫ പശ്യന്ന് അപി ന പശ്യതി
ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം അവൻ കാണുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നില്ല. ഭേദബോധം അകന്നതുകൊണ്ട്, കാണുമ്പോഴും കാണുന്നില്ല.
ഭഗ്നസ്ഥാലീഘടാകാശമ് ഇവ ഖേ മിലിതḫ പരേ । സമാമ് ഏകാമ് അസദ്രൂപാം ശാന്താമ് ഉപഗതോ ദശാമ്
പൊട്ടിയ പാത്രത്തിനുള്ളിലെ ആകാശം വിശാലമായ ആകാശത്തോടൊപ്പം ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ഒരേപോലെയുള്ള, രൂപരഹിതമായ, സമാധാനപരമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
അനിര്വാണോ ഽപി നിര്വാണോ ബാലവത് പ്രവിചേഷ്ടതേ । ഹേയോപാദേയതാമുക്തോ ജീവന്മുക്തḫ പ്രതിഷ്ഠതേ
പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചില്ലെങ്കിലും, ലയിച്ചവനെന്നപോലെയാണ് അവൻ; ഒരു കുഞ്ഞുപോലെ സ്വതന്ത്രമായി പെരുമാറുന്നു, സ്വീകരിക്കലോ തള്ളലോ എന്ന ആശയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സമഗ്രഗതമ് അപ്യ് അന്താ രാഗദ്വേഷഭവാമയാഃ । നാകാശമ് ഇവ ചേതന്തേ സമസ്താ മൃഗപക്ഷിണഃ
ആസക്തിയും വൈരാഗ്യവും മൂലമുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ വാസനകളും അവനിൽ വന്നാലും, ആകാശത്തെ എല്ലാ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ബാധിക്കാത്തതുപോലെ, അവയെന്തും അവനെ ബാധിക്കില്ല.
സംശാന്താഹന്ത്വനീഹാരḫ പ്രസന്നവിതതാകൃതിഃ । അശൂന്യമ് ഇവ ശൂന്യാത്മ ശരത്ഖമ് ഇവ രാജതേ
അഹങ്കാരവും ആഗ്രഹവും എന്ന മൂടൽമഞ്ഞ് അകന്നതുകൊണ്ട്, അവന്റെ തെളിഞ്ഞും വിശാലവുമായ രൂപം ശൂന്യമായിട്ടും ശൂന്യമല്ലാത്തതുപോലെ, ശരത്കാലത്തെ ആകാശംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ക്ഷീവതായാം പ്രശാന്തായാമ് ഇവ സോമ്യത്വമ് ആഗതഃ । ഭൂതലേ ഗാഢനിദ്രസ് സന് സ്വര്ഗം നീത ഇവോദിതഃ
ശരീരത്തിന്റെ ക്ഷീണം മാറി, മനസ്സിൽ സമാധാനം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, മനസ്സിൽ ഒരു മൃദുവായ തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിൽ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ കിടക്കുമ്പോൾ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയതുപോലെ തോന്നുന്നു.
ആനന്ദൈകനിമഗ്നത്വാദ് അനാനന്ദപദം ഗതഃ । കേവലം ജ്ഞപ്തിരൂപത്വാദ് അജ്ഞപ്തിര് ഇവ സംസ്ഥിതഃ
ആനന്ദത്തിൽ മാത്രം മുഴുകിയവൻ, ആനന്ദം അതിക്രമിച്ച അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു. ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമായതിനാൽ, അവൻ ബോധം ഇല്ലാത്തവനായി തോന്നുന്നു.
നിര്മന്ദര ഇവാമ്ഭോധിര് ദഗ്ധദാഹ്യ ഇവാനലഃ । ശാന്തഭ്രമം ചക്രമ് ഇവ സ്വാത്മന്യ് ഏവ ശമം ഗതഃ
മന്ദരപർവ്വതം ഇല്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെയും, പൂർണ്ണമായി ഇന്ധനം കത്തിച്ച തീപോലെയും, ചലനം നിൽക്കുന്ന ചക്രംപോലെയും, അവൻ തന്റെ ആത്മാവിൽ സമാധാനം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ത്വഷ്ട്രേവ യന്ത്രോല്ലിഖിതസ് സോ ഽപൂര്വാകാരതാം ഗതഃ । ഋത്വന്തരേ ദ്രുമ ഇവ സ ഏവാന്യതയോദിതഃ
വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച യന്ത്രംപോലെ, അവൻ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത രൂപം സ്വീകരിച്ചു. കാലാവസ്ഥ മാറുമ്പോൾ ഒരു വൃക്ഷംപോലെ, അവൻ അതേ വ്യക്തിയാണെങ്കിലും പുതിയ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഉപശാന്തശ് ച കാന്തശ് ച ദീപ്തോ ഽപ്യ് ആലോകസുന്ദരഃ । ചന്ദ്രബിമ്ബാദ് ഇവോത്കീര്ണസ് സോമ്യ ആഹ്ലാദകാരകഃ
അവൻ സമാധാനപരനും മനോഹരനും ആണ്, പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നവനും അതിമനോഹരനുമാണ്. ചന്ദ്രന്റെ പൂര്ണ്ണചക്രത്തിൽ നിന്നു രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ, അത്യന്തം സ്നിഗ്ധനും ആനന്ദം പകരുന്നവനുമാണ്.
അന്തശ്ശൂന്യോ ബഹിശ്ശൂന്യശ് ശൂന്യകുമ്ഭ ഇവാമ്ബരേ । അന്തḫപൂര്ണോ ബഹിḫപൂര്ണḫ പൂര്ണകുമ്ഭ ഇവാര്ണവേ
അകത്തും പുറത്തും ശൂന്യമായവൻ ആകാശത്തിലെ ശൂന്യമായ ഒരു കലശംപോലെയാണ്; അകത്തും പുറത്തും നിറഞ്ഞവൻ സമുദ്രത്തിൽ നിറഞ്ഞ ഒരു കലശംപോലെയാണ്.
വിക്രിയാദിവിനിര്മുക്തസ് സന്ത്യക്തോ മരണാദ് ഇവ । മഹാവ്യാധേര് ഇവോത്തീര്ണസ് തീര്ണാപൂര്ണഭവാര്ണവഃ
എല്ലാ മാറ്റങ്ങളെയും വിട്ടുവിട്ടവൻ, മരണത്തെ പോലും ഉപേക്ഷിച്ചവനുപോലെയാണ്; വലിയ രോഗം കടന്നുപോയവനുപോലെ, ജനനമരണത്തിന്റെ സമുദ്രം കടന്ന് പൂർണ്ണതയിലേയ്ക്ക് എത്തിയവനാണ്.
ദീര്ഘാധ്വശ്രമഖിന്നാത്മാ സുഖസുപ്ത ഇവാക്ഷയമ് । പ്രബുദ്ധ ഇതി നിദ്രാലുര് ഇവ ദൃശ്യേ പ്രസുപ്തധീഃ
ദീർഘയാത്രയിൽ ക്ഷീണിച്ച മനസ്സുള്ളവൻ, ആനന്ദത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നവനുപോലെ ക്ഷയമില്ലാത്തവനാണ്; ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, അവൻ ഇനിയും ഉറക്കത്തിൽ ആയിരിയ്ക്കുന്നവനുപോലെ, കാണുമ്പോഴും അവന്റെ ബുദ്ധി വിശ്രമത്തിലാണ്.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം ശീതസ് തുഷാരാദ് ഇവ നിര്മിതഃ । സബാഹ്യാഭ്യന്തരം പൂര്ണ ആലോകേനാമലാമ്ബ്വ് ഇവ
അവന് പുറത്തും ഉള്ളിലും തണുപ്പാണ്, മഞ്ഞില് നിന്നുണ്ടായതുപോലെ; പുറത്തും ഉള്ളിലും അവന് ശുദ്ധമായ പ്രകാശം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വൃത്തമായ വെള്ളംപോലെ.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം സ്വച്ഛẖ കചന് മണിര് ഇവാത്മനി । സബാഹ്യാഭ്യന്തരം ശൂന്യോ നഭസേവ വിനിര്മിതഃ
അവന് പുറത്തും ഉള്ളിലും സുതാര്യമാണ്, കുറ്റമില്ലാത്ത മണിക്കല്ല് പോലെയും; പുറത്തും ഉള്ളിലും ശൂന്യമാണ്, ആകാശത്തില് നിന്നുണ്ടായതുപോലെ.
നിര്മനസ്കതയാ ജിത്വാ സംസ്ഥിതസ് സാലഭഞ്ജികാമ് । യന്ത്രാകൃതിര് ഇവ സ്വൈരം സ്പന്ദികര്മേന്ദ്രിയവ്രജഃ
മനസ്സില്ലായ്മകൊണ്ട് ജയിച്ചവന് സാലഭഞ്ജികാ ശില്പംപോലെ നിശ്ചലമായി നില്ക്കുന്നു; അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കര്മ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും യന്ത്രംപോലെ സ്വതന്ത്രമായി ചലിക്കുന്നു.
സ്യാമ് ഇത്യ് അന്തര് അഹന്താത്മസത്താസ്നേഹപരിക്ഷയാത് । ജീവദീപോ വിനിര്വാണ ആത്മന്യ് ഏവ സ ലീയതേ
‘ഞാന്’ എന്ന ഭാവത്തോടും ആത്മാവിന്റെ സ്നേഹത്തോടും ഉള്ള ബന്ധം തീരുമ്പോള് ജീവന്റെ വിളക്ക് അണങ്ങി ആത്മാവിലേയ്ക്ക് ലയിക്കുന്നു.
നിത്യതൃപ്തോ നിരാനന്ദോ നിര്ദുẖഖോ നിരുപാശ്രയഃ । നിസ്സങ്ഗോ നിരഭിപ്രായോ ജ്ഞോ ഽനീഹോ നാവബധ്യതേ
എപ്പോഴും തൃപ്തനായവൻ, ആനന്ദമില്ലാത്തവൻ, ദു:ഖമില്ലാത്തവൻ, ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, ബന്ധമില്ലാത്തവൻ, ഉദ്ദേശമില്ലാത്തവൻ, ജ്ഞാനിയാകുന്നു, മനസ്സിൽ ചലനമില്ലാത്തവൻ — അവനെ യാതൊന്നും ബന്ധിപ്പിക്കില്ല.
നാസ്യ ദേഹോ ന കര്മാദി ന ദൃശ്യദ്രഷ്ടൃദര്ശനമ് । ന ജീവിതം ന മരണം നാസന് ന സദസന് ന സത്
അവനു ശരീരമില്ല, പ്രവർത്തനമോ അതുപോലുള്ളതോ ഇല്ല, കാണുന്നതും കാണുന്നവനും കാണലും ഇല്ല, ജീവിച്ചിരിപ്പില്ല, മരണമില്ല, ഇല്ലാതിരിപ്പില്ല, ഉള്ളതും ഇല്ല, സത്ത്വവും ഇല്ല.