പ്രേക്ഷിതം സന് ന ചാഹന്ത്വം നാന്തര് ന ബഹിര് അസ്തി ച । മായൈഷാ ഭാത്യ് അസദ്രൂപാ സ്വാലോചനപലായിനീ
'ഞാൻ' എന്നത് നോക്കിയാലും അകത്തോ പുറത്തോ കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല; ഇതാണ് മായ, സത്യമല്ലാത്തതുപോലെയാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, സ്വയം നോക്കുമ്പോൾ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
യദ് അസന് മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബു ഭാസതേ തത് പരീക്ഷിതമ് । കഥം വിലാപ്യതേ തദ്വദ് ഏവാഹന്താദിവിഭ്രമഃ
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളം പോലുള്ള അസത്യം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ പ്രത്യക്ഷപ്പെടൂ; അതുപോലെ തന്നെ, 'ഞാൻ' എന്നതും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭ്രമങ്ങളും പരിശോധിച്ചാൽ അകറ്റപ്പെടും.
ദ്രഷ്ടാ ദൃശ്യം ദര്ശനം ച മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബ്വ് ഇതി ത്രയമ് । നാസ്തി കസ്യചിദ് ഏവാതശ് ശാന്തം ശിവമ് ഇദം തതമ്
കാണുന്നവൻ, കാണുന്നതു, കാണുന്ന പ്രവൃത്തി — ഇവയെല്ലാം മരുഭൂമിയിലെ ജലമAYA പോലെ അസത്യമാണ്; ഇവ യാര്ക്കും യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല. അതുകൊണ്ടു ഈ ശാന്തിയും മംഗളവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇതി നിശ്ചയവാന് ഐക്യദ്വൈതാതീതവപുശ് ശിവമ് । സമമ് ആസ്തേ മഹാസത്ത്വḫ പഞ്ചമീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ഇങ്ങനെ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ, ഏകത്വത്തെയും ദ്വൈതത്തെയും അതിജീവിച്ച ശരീരത്തോടെ, മഹത്തായ ശക്തിയോടെ, അഞ്ചാമത്തെ നിലയിൽ സമത്വത്തോടെ ശിവാവസ്ഥയിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അന്തര്മുഖതയാ തിഷ്ഠന് ബഹിര്വൃത്തിപരോ ഽപി സന് । പരിശാന്തതയാ നിത്യം നിദ്രാലുര് ഇവ ലക്ഷ്യതേ
അവൻ ഉള്ളിലേക്ക് ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുമ്പോഴും പുറത്തു പ്രവർത്തിക്കുന്നവനായി കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ പൂർണ്ണമായ ശാന്തിയാൽ, അവൻ എപ്പോഴും ഉറങ്ങുന്നവനായി തോന്നുന്നു.
ലോകസംവ്യവഹാരേ ഽസ്മിന് നാന്തര് ന വ്യോമ്നി നോ ബഹിഃ । രമതേ ഽഥ ഭ്രമതി വാ വ്യോമരൂപോ ഗലന്മനാഃ
ലോകത്തിലെ ഇടപാടുകളിൽ, ഉള്ളിലും, ആകാശത്തിലും, പുറത്തും അവൻ ആസ്വദിക്കുകയോ അലയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; മനസ്സ് ലയിച്ചവൻ ആകാശംപോലെ ആകുന്നു.
സുഷുപ്തവജ് ജാഗ്രതി ദൃശ്യവിഭ്രമം ത്വ് അഭാവയന് ഭാവപരിക്ഷയോദയീ । ചിതിത്വമ് അപ്യ് അന്തരസംവിദന്ന് ഇദം പ്രതിഷ്ഠതേ ചിത്രനരോപമോ ബുധഃ
ഉറക്കത്തിൽപോലെ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, പുറത്തുള്ള വസ്തുക്കളുടെ ഭ്രമം ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ചിന്തകളുടെ വരവും പോകലും അവസാനിച്ചപ്പോൾ, അകത്തുള്ള ബോധം മാത്രം തിരിച്ചറിയുന്നു. അങ്ങനെ, ഒരു ചിത്രത്തിലെ മനുഷ്യനെപ്പോലെ, ജ്ഞാനി അചഞ്ചലനായി നില്ക്കുന്നു.
കുര്വന്ന് അഭ്യാസമ് ഏതസ്യാം ഭൂമികായാം വിവാസനഃ । ഷഷ്ഠീം തുര്യാഭിധാമ് അന്യാം ക്രമാത് പതതി ഭൂമികാമ്
ഈ നിലയിൽ സ്ഥിരമായി അഭ്യാസം ചെയ്താൽ, മനസ്സിലുള്ള പഴയ സ്വഭാവങ്ങൾ വിട്ട്, ക്രമമായി ആറാം നിലയായ 'തുരീയ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
യത്ര നാസന് ന സദ്രൂപോ നാഹം നാപ്യ് അനഹങ്കൃതിഃ । കേവലം ക്ഷീണമനനം തദ് ആസ്തേ ഗതവാസനഃ
അവിടെ ഇല്ലായ്മയോ, ഉണ്ടായിരിപ്പിന്റെ രൂപമോ, 'ഞാൻ' എന്ന തിരിച്ചറിയലോ, അതിന്റെ അഭാവമോ ഒന്നുമില്ല. ചിന്തകൾ മുഴുവൻ ക്ഷയിച്ച, എല്ലാ പഴയ സ്വഭാവങ്ങളും വിട്ടവൻ മാത്രം അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
നിര്ഗ്രന്ഥിശ് ശാന്തസദ്രൂപോ ജീവന്മുക്തോ വിഭാവനഃ । സകൃദ്വിഭാതാ വിമലമ് ആസ്തേ ദ്വൈതൈക്യനിര്ഗതഃ
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ട്, സമാധാനസ്വരൂപനായ്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായ്, സാക്ഷാത്കാരത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, ഒരിക്കൽ തെളിഞ്ഞു, നിർമ്മലനായ്, ദ്വിതീയതയും ഏകതയും കടന്നവനായി അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജീവന്മുക്തോ ഗതരസോ നിര്ഭേദോ ഽമ്ബരസുന്ദരഃ । അനിര്വാണോ ഽപി നിര്വാണശ് ചിത്രദീപ ഇവ സ്ഥിരഃ
ജീവിതത്തിൽ മോക്ഷം നേടിയവൻ ലോകസുഖങ്ങളിൽ രുചിയില്ലാതെ, ഭേദഭാവം ഇല്ലാതെ, ആകാശംപോലെ മനോഹരനായി, ഇനിയും ലയിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, നിറങ്ങളുള്ള വിളക്കുപോലെ അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അവാസനത്വാദ് വൈരസ്യാന് ന കിഞ്ചന കരോത്യ് അസൌ । കരോത്യ് ഏവംസ്ഥിതിര് യച് ച തത്രാകര്തൈവ കാഷ്ഠവത്
അവനിൽ വാസനകളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഇല്ലാത്തതിനാൽ, അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല. ഇങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിച്ചാലും, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, മരച്ചില്ലുപോലെ.
സമ്യഗ്ദര്ശനസമ്പന്നോ ജീവന്മുക്തപദം ഗതഃ । യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം പശ്യന് കര്മഭിര് ന നിബധ്യതേ
ശുദ്ധമായ ദർശനം ലഭിച്ചവനും ജീവന്മുക്തപദവിയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവനും, എല്ലാം എങ്ങിനെയോ അതുപോലെ കാണുമ്പോൾ, അവൻ പ്രവർത്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
കുര്വന് ന കിഞ്ചിത് കുരുതേ ഗന്താപി ച ന ഗച്ഛതി । ഭുഞ്ജാനോ ഽപി ച നോ ഭുങ്ക്തേ വക്താപി ച ന വക്ത്യ് അസൌ
പ്രവർത്തിച്ചാലും അവൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; പോകുമ്പോഴും പോകുന്നില്ല; അനുഭവിക്കുമ്പോഴും അനുഭവിക്കുന്നില്ല; സംസാരിക്കുമ്പോഴും സംസാരിക്കുന്നില്ല.
ജാഗ്രതി സ്വപ്നദൃഷ്ടസ്യ പുംസẖ കര്തൃത്വഭോക്തൃതേ । യാദൃശ്യൌ തത്സ്ഥിതീ വിദ്ധി ജീവന്മുക്തസ്യ രാഘവ
രാഘവാ, ജീവണ്മുക്തന്റെ അവസ്ഥ സ്വപ്നം കാണുന്നവൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്ന പ്രവർത്തനവും അനുഭവവും പോലെയാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
സമശ് ശാന്തമതിര് മൌനീ ജീവന്മുക്തോ വിവാസനഃ । ദ്രഷ്ടാരം ദര്ശനം ദൃശ്യമ് ആകാശമ് ഇവ പശ്യതി
സമമായ മനസ്സും ശാന്തതയും മൗനവും വാസനകളില്ലായ്മയും ഉള്ള ജീവണ്മുക്തൻ, ദർശകൻ, ദർശനം, ദൃശ്യങ്ങൾ എല്ലാം ആകാശം കാണുന്നതുപോലെ കാണുന്നു.
നിര്വാണമതിര് ആത്മാനം പരം ചാദ്രിമ് അണും തനുമ് । ശ്വാനം ബ്രാഹ്മണമ് ആദിത്യം സര്വം ഖമ് ഇവ പശ്യതി
മോക്ഷത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, താൻ തന്നെ, പരമാത്മാവിനെ, മല, അനു, ശരീരം, നായ, ബ്രാഹ്മണൻ, സൂര്യൻ എന്നിവയെ എല്ലാം ആകാശം കാണുന്നതുപോലെ കാണുന്നു.
സമ്പന്നശ് ശാന്തമ് ആഭാസം പരമ് ഏകമ് അകൃത്രിമമ് । ക്വാസ്തമ് ഏതു ക്വ വോദേതു കീദൃഗ്വപുര് അസാവ് ഇഹ
സമ്പൂർണ്ണവും ശാന്തവുമായ, പരമമായ ഏകത്വത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി തെളിയുന്ന അവൻ എവിടെ അസ്തമിക്കുന്നു, എവിടെ ഉദിക്കുന്നു, ഇവിടെ അവനു എങ്ങനെയുള്ള രൂപമുണ്ട്?
പ്രജ്ഞാപ്രാസാദമ് ആരൂഢസ് ത്വ് അശോച്യശ് ശോചതേ ജനാന് । ഭൂമിഷ്ഠാന് ഇവ ശൈലസ്ഥസ് സര്വാന് പ്രാജ്ഞോ ഽനുപശ്യതി
ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയവൻ, ദുഃഖം ഇല്ലാത്തവൻ, താഴെ നിലത്ത് നിൽക്കുന്നവരെ പോലെ, മറ്റുള്ളവരെ നോക്കി ദുഃഖിക്കുന്നു. പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് താഴെ കാണുന്നവനെപ്പോലെ, ജ്ഞാനി എല്ലാവരെയും നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന । ന ചാസ്യ സര്വഭൂതേഷു കശ്ചിദ് അര്ഥവ്യപാശ്രയഃ
അവനു ഇവിടെ ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. എല്ലാ ജീവികളിലും അവൻ ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.
ജലേ ജലമ് ഇവ ക്ഷിപ്തം ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവൈകതാം ഗതഃ । ഗലിതദ്വൈതനിര്ഭാസോ ജാഗ്രത്യ് ഏവ സുഷുപ്തകമ്
ജലം ജലത്തിൽ ചേർക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകതയെത്തിയവന്റെ ദ്വൈതബോധം അകന്നു പോയിരിക്കുന്നു. അവൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കത്തിൽ ഉള്ളവനെപ്പോലെയാണ്.
ചരാചരമ് ഇദം വിഷ്വക് ചേതമാനോ ന ചേതതി । ഭേദമ് അസ്തങ്ഗതാഹന്ത്വḫ പശ്യന്ന് അപി ന പശ്യതി
ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം അവൻ കാണുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നില്ല. ഭേദബോധം അകന്നതുകൊണ്ട്, കാണുമ്പോഴും കാണുന്നില്ല.
ഭഗ്നസ്ഥാലീഘടാകാശമ് ഇവ ഖേ മിലിതḫ പരേ । സമാമ് ഏകാമ് അസദ്രൂപാം ശാന്താമ് ഉപഗതോ ദശാമ്
പൊട്ടിയ പാത്രത്തിനുള്ളിലെ ആകാശം വിശാലമായ ആകാശത്തോടൊപ്പം ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ഒരേപോലെയുള്ള, രൂപരഹിതമായ, സമാധാനപരമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
അനിര്വാണോ ഽപി നിര്വാണോ ബാലവത് പ്രവിചേഷ്ടതേ । ഹേയോപാദേയതാമുക്തോ ജീവന്മുക്തḫ പ്രതിഷ്ഠതേ
പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചില്ലെങ്കിലും, ലയിച്ചവനെന്നപോലെയാണ് അവൻ; ഒരു കുഞ്ഞുപോലെ സ്വതന്ത്രമായി പെരുമാറുന്നു, സ്വീകരിക്കലോ തള്ളലോ എന്ന ആശയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സമഗ്രഗതമ് അപ്യ് അന്താ രാഗദ്വേഷഭവാമയാഃ । നാകാശമ് ഇവ ചേതന്തേ സമസ്താ മൃഗപക്ഷിണഃ
ആസക്തിയും വൈരാഗ്യവും മൂലമുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ വാസനകളും അവനിൽ വന്നാലും, ആകാശത്തെ എല്ലാ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ബാധിക്കാത്തതുപോലെ, അവയെന്തും അവനെ ബാധിക്കില്ല.
സംശാന്താഹന്ത്വനീഹാരḫ പ്രസന്നവിതതാകൃതിഃ । അശൂന്യമ് ഇവ ശൂന്യാത്മ ശരത്ഖമ് ഇവ രാജതേ
അഹങ്കാരവും ആഗ്രഹവും എന്ന മൂടൽമഞ്ഞ് അകന്നതുകൊണ്ട്, അവന്റെ തെളിഞ്ഞും വിശാലവുമായ രൂപം ശൂന്യമായിട്ടും ശൂന്യമല്ലാത്തതുപോലെ, ശരത്കാലത്തെ ആകാശംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ക്ഷീവതായാം പ്രശാന്തായാമ് ഇവ സോമ്യത്വമ് ആഗതഃ । ഭൂതലേ ഗാഢനിദ്രസ് സന് സ്വര്ഗം നീത ഇവോദിതഃ
ശരീരത്തിന്റെ ക്ഷീണം മാറി, മനസ്സിൽ സമാധാനം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, മനസ്സിൽ ഒരു മൃദുവായ തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിൽ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ കിടക്കുമ്പോൾ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയതുപോലെ തോന്നുന്നു.
ആനന്ദൈകനിമഗ്നത്വാദ് അനാനന്ദപദം ഗതഃ । കേവലം ജ്ഞപ്തിരൂപത്വാദ് അജ്ഞപ്തിര് ഇവ സംസ്ഥിതഃ
ആനന്ദത്തിൽ മാത്രം മുഴുകിയവൻ, ആനന്ദം അതിക്രമിച്ച അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു. ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമായതിനാൽ, അവൻ ബോധം ഇല്ലാത്തവനായി തോന്നുന്നു.
നിര്മന്ദര ഇവാമ്ഭോധിര് ദഗ്ധദാഹ്യ ഇവാനലഃ । ശാന്തഭ്രമം ചക്രമ് ഇവ സ്വാത്മന്യ് ഏവ ശമം ഗതഃ
മന്ദരപർവ്വതം ഇല്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെയും, പൂർണ്ണമായി ഇന്ധനം കത്തിച്ച തീപോലെയും, ചലനം നിൽക്കുന്ന ചക്രംപോലെയും, അവൻ തന്റെ ആത്മാവിൽ സമാധാനം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ത്വഷ്ട്രേവ യന്ത്രോല്ലിഖിതസ് സോ ഽപൂര്വാകാരതാം ഗതഃ । ഋത്വന്തരേ ദ്രുമ ഇവ സ ഏവാന്യതയോദിതഃ
വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച യന്ത്രംപോലെ, അവൻ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത രൂപം സ്വീകരിച്ചു. കാലാവസ്ഥ മാറുമ്പോൾ ഒരു വൃക്ഷംപോലെ, അവൻ അതേ വ്യക്തിയാണെങ്കിലും പുതിയ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.