ജാഗ്രത് സ്വപ്നത്വമ് ആയാതി ബുദ്ധിശ്യാമലതാവശാത് । സ്വപ്നശ് ച ജാഗ്രദ് ഭവതി ബുദ്ധിനിര്മലതോദയാത്
ബുദ്ധി മങ്ങിയാല് ജാഗ്രത് അവസ്ഥ സ്വപ്നമായി മാറുന്നു; ബുദ്ധി ശുദ്ധമായാല് സ്വപ്നം ജാഗ്രതാവസ്ഥയാകുന്നു.
ഘനമോഹതയാ ജാഗ്രദ് അപി യാതി സുഷുപ്തതാമ് । സ്വപ്നശ് ചാപി തഥൈവൈഷ സ്വഭാവോ രാമ സംസൃതേഃ
കടുത്ത മായയാല് ജാഗ്രത് അവസ്ഥ പോലും സുഷുപ്തിയാകുന്നു; അതുപോലെ സ്വപ്നവും അങ്ങനെ തന്നെ. രാമാ, ഇതാണ് സംസാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം.
നിദ്രാലോര് അപ്യ് അനിദ്രാലോ രാഘവൈതദ് ദശാത്രയമ് । ഭവത്യ് ആ തുര്യസമ്പ്രാപ്തേẖ ക്രമാന് നോ തുല്യകാലതഃ
രാഘവ, ഉറക്കം, ഉണര്വ്, അതിനിടയിലെ അവസ്ഥ — ഈ മൂന്നു നിലകളും ഒന്നിന് ശേഷം ഒന്നായി മാത്രം വരുന്നു, ഒരുപോലെ ഒരേ സമയം ഉണ്ടാകാറില്ല. നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നവരെ ഇവ ഇങ്ങനെ തന്നെ തുടരുന്നു.
തുര്യാവസ്ഥസ്യ ചാഭ്യാസാദ് അവസ്ഥാത്രിതയം ശനൈഃ । ശാമ്യതി പ്രൌഢരൂപായാം ശരദീവ ഘനഭ്രമഃ
നാലാമത്തെ അവസ്ഥയില് സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചാല്, മുന്പുള്ള മൂന്നു നിലകളും ക്രമേണ അകന്ന് പോകുന്നു. പകല്ക്കാലത്ത് മേഘങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ അവ മങ്ങിപ്പോകുന്നു.
തുര്യാവസ്ഥാസ്ഥിതോ ഭൂയോ നാവസ്ഥാത്രയമ് ഏതി ഹി । ജീവന്ന് അപി ചിരം ഭൃഷ്ടം ബീജമ് അങ്കുരതാമ് ഇവ
നാലാമത്തെ നിലയില് ഉറപ്പായി നില്ക്കുന്നവന് വീണ്ടും ആ മൂന്നു അവസ്ഥകളിലേക്കു മടങ്ങാറില്ല. എത്രകാലം ജീവിച്ചാലും, ചുട്ടുപോയ വിത്ത് വീണ്ടും മുളപ്പില്ലാത്തതുപോലെ, അവസ്ഥകള് വീണ്ടും ഉദിക്കില്ല.
ഭാസുരാകാരമ് അസ്കന്ധസ്തമ്ഭശാഖാദലാദികമ് । ഛായാവൃക്ഷം ജഗദ് വേത്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
പ്രഭയുള്ള രൂപങ്ങളും, തണ്ടുകളും കൊമ്പുകളും ഇലകളും ഉള്ള ഈ ലോകം, അവന് ഒരു നിഴല്വൃക്ഷം പോലെ തോന്നുന്നു. ഇങ്ങനെ നാലാമത്തെ സത്യാവസ്ഥയെ അവന് തിരിച്ചറിയുന്നു.
അര്ഥശൂന്യസമാരമ്ഭം ദൃശ്യമാനമ് അസന്മയമ് । ബാലേനേവ കൃതം പങ്കാജ് ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
ബാലൻ ചെളിയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു രൂപം കാണുമ്പോലെ, മൂന്നു ലോകവും അർത്ഥമില്ലാത്തതും, യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നെങ്കിലും യാതൊരു സാരവുമില്ലാത്തതുമായതായി ജ്ഞാനി കാണുന്നു.
നാനേവൈതാമ് അനാനാത്താം തരങ്ഗരചനാമ് ഇവ । നിര്വാസനാം സ്പന്ദമയീം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്സ്ഥിതിമ്
തരംഗങ്ങളുടെ ആകൃതിപോലെയുള്ള ഈ ലോകത്തിന്റെ നിലയിൽ വൈവിധ്യമൊന്നും ജ്ഞാനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല; അത് വെറും സ്പന്ദനമേ ഉള്ളതും, യാതൊരു വാസനകളും ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
അദൃഷ്ടമ് ഇതരാചാരം ശ്രുതം ദൂരേ ക്ഷണക്ഷയമ് । അജ്ഞോ ദേശമ് ഇവാപൂര്വം തജ്ജ്ഞസ് സര്വം പ്രപശ്യതി
മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യാത്തതും, അദൃശ്യവും, ദൂരെയോ ക്ഷണികമായോ കേട്ടതും അജ്ഞാനിക്ക് അപരിചിതമായ ദേശംപോലെ തോന്നുമ്പോൾ, ജ്ഞാനിക്ക് അതെല്ലാം വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.
അജിഹ്വസ്വപ്നകഥനം ഭാവനാനുഭവോപമമ് । ഭ്രമാഭ്രമാത്രം വിഭ്രാന്തം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
നാവില്ലാത്തവൻ സ്വപ്നത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെയും, മനസ്സിൽ മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യവും ഭ്രമവും തമ്മിലുള്ള ആശയക്കുഴപ്പമായിട്ടും, ജ്ഞാനി മൂന്നു ലോകവും കാണുന്നു.
നീഹാരസദൃശം ദൂരാദ് ദൃശ്യമാനബൃഹദ്വപുഃ । നകിഞ്ചിന് നിപുണാലോകേ ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകവും ദൂരത്ത് മഞ്ഞുപോലെ വലിയ രൂപത്തില് കാണാം, പക്ഷേ അടുത്ത് സൂക്ഷ്മമായി നോക്കുമ്പോള് ഒന്നും കാണുന്നില്ല.
ശരദഭ്രസമം സ്ഫാരമ് ആമൃഷ്ടം സന് നകിഞ്ചന । നകാര്യകാരി ശൂന്യാത്മ ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകവും ശരദ്കാലത്തെ മേഘംപോലെ കട്ടിയുള്ളതുപോലെ തോന്നും, പക്ഷേ സ്പര്ശിക്കുമ്പോള് ഒന്നുമില്ല; ചെയ്യാനുള്ള ഒന്നുമില്ലാത്ത, ശൂന്യസ്വഭാവമുള്ളതായിട്ടാണ് അവന് അതിനെ കാണുന്നത്.
പരാമര്ശാസഹാനേകരാഗനിര്മിതമണ്ഡലമ് । ബര്ഹിബര്ഹസമാകാരം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് അനേകം ആസക്തികള് ചേര്ന്ന് രൂപപ്പെട്ട, പിടിക്കാനാവാത്ത വട്ടംപോലും, മയിലിന്റെ വാലുപോലെയുള്ള രൂപത്തിലുമാണ് മൂന്നു ലോകവും കാണപ്പെടുന്നത്.
അവിദ്യമാനം ഭ്രമദം പ്രേക്ഷിതം പ്രശമം ഗതമ് । ത്രസ്തബാലകയക്ഷാഭം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകവും ഇല്ലാത്തതും, ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നതും, കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും ഇപ്പോള് ശാന്തമായതും, ഭയപ്പെട്ട കുട്ടിക്ക് യക്ഷനെ കാണുന്നതുപോലുമാണ്.
വിസ്തീര്ണമ് അപ്യ് അനാക്രാന്തദേശം പശ്യതി സര്ഗകമ് । ആഖ്യായികാരമ്ഭമ് ഇവ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
സൃഷ്ടി വളരെ വിശാലമാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു, പക്ഷേ യാതൊരു ജീവിയും അതിൽ വാസമില്ലാത്തതുപോലെയാണ് അത്. കഥയുടെ നാലാം അങ്കം തുടങ്ങി എങ്കിലും പൂര്ണമായി അരങ്ങേറാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ് അവനു ഈ ലോകം തോന്നുന്നത്.
അസ്പൃഷ്ടദേശകാലാംശമ് അസത്യമ് ഇവ സത്യവത് । മഹാരവം മൌനമയം മഹാരമ്ഭമ് അപക്രിയമ്
അവൻ ഈ ലോകം ദേശം, കാലം, ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയൊന്നും സ്പർശിക്കാത്തതുപോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്നപോലെയും, മഹത്തായ ശബ്ദം ശാന്തതയിൽ നിന്ന് ഉയരുന്നതുപോലെയും, വലിയൊരു ശ്രമം ഫലമില്ലാതെ അവസാനിക്കുന്നതുപോലെയും കാണുന്നു.
സ്ഥൂലം കര്മേന്ദ്രിയാലഭ്യം ജഗത് പശ്യത്യ് അസദ്വപുഃ । സങ്കല്പസൈന്യസങ്കാശം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ലോകം ദൃശ്യവും, പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു അനുഭവിക്കാവുന്നതുമായതാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു, പക്ഷേ അതിന്റെ രൂപം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. ചിന്തകളുടെ സൈന്യത്തെപ്പോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ നാലാം അവസ്ഥയെയും പോലെ അവൻ ഈ ലോകം കാണുന്നു.
ചിത്തഭിത്തിഗതം ഭാവി ചിത്രതന്ത്രമ് ഇവ സ്ഥിതമ് । പശ്യത്യ് അസര്ഗകം സര്വം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
മനസ്സിന്റെ മതിലിൽ വരച്ച അത്ഭുതമായ ഒരു ചിത്രമെന്നപോലെ, യഥാർത്ഥ സൃഷ്ടിയില്ലാത്തതുപോലെയും, എല്ലാം നാലാം അവസ്ഥയിലാണെന്നപോലെയും അവൻ കാണുന്നു.
ഇന്ദ്രജാലജലാദര്ശപ്രതിബിമ്ബമ് ഇവാസ്ഥിതമ് । സര്ഗം സദാനുഭവതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ഇവിടെ, ലോകം ഒരു മായാജാലത്തിൽ വെള്ളത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന പ്രതിബിംബംപോലെ തോന്നുന്നു; ഇദ്ദേഹം എപ്പോഴും നാലാമത്തെ അവസ്ഥ അനുഭവിക്കുന്നു.
ദ്രവ്യഭാവക്രിയേഹാനാമ് അജ്ഞത്വാന് മൂകതാം ഗതഃ । ദുര്ദേശമ് ഇവ വിക്രീതോ ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
ദ്രവ്യവും ഭാവവും പ്രവർത്തിയും അറിയാത്തതിനാൽ, ഇദ്ദേഹം വാക്കറ്റില്ലാത്തവനായി മാറുന്നു; അന്യദേശത്ത് വിറ്റുപോയവനുപോലെ, അറിവുള്ളവൻ മൂന്നു ലോകവും നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
അത്യന്താപൂര്വസംസ്ഥാനം ദേശാന്തരമ് ഇവാല്പധീഃ । അശൂന്യം ശൂന്യമ് ഏവാതി ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
ചെറിയ മനസ്സോടെ, അത്യന്തം പുതുമയുള്ളതും അന്യദേശത്തേതുപോലെയും, ശൂന്യവും ശൂന്യമല്ലാത്തതുമായ മൂന്നു ലോകവും അറിവുള്ളവൻ കാണുന്നു.
അനൂഢമ് ഉഹ്യമാനാത്മ സ്ഥിരം ചലമ് അസച് ച സത് । സരിദ്ബിമ്ബസ്ഥപുരവജ് ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
വിവാഹം കഴിക്കാത്തതുപോലെയും, ആത്മാവാൽ ഒഴുക്കപ്പെടുന്നതുപോലെയും, സ്ഥിരവും അസ്ഥിരവും, അസത്യം സത്യം എന്നിവയുമായി, നദിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന നഗരത്തെപ്പോലെ അറിവുള്ളവൻ മൂന്നു ലോകവും കാണുന്നു.
പ്രതിബിമ്ബിതമ് അമ്ഭോധാവ് ഇവ നിര്മജ്ജദ് ഏവ വാ । ചലിതേ ശഫരസ്പന്ദാജ് ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകങ്ങളും സമുദ്രത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെയോ, അതിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെയോ, മീനിന്റെ വാലിന്റെ ചലനത്തിൽ കുലുങ്ങുന്നതുപോലെയോ കാണുന്നു.
ജാത്യന്ധരൂപാനുഭവമ് ഇവ നാസന് ന സന്മയമ് । അന്ധപ്രാഗ്ദൃഷ്ടരൂപാഭം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ജന്മാന്ധനായവന്റെ അനുഭവംപോലെയാണ്—അത് ഇല്ലാത്തതും, സത്യമല്ലാത്തതും, മുമ്പ് കാഴ്ച കണ്ട അന്ധന് ഓർമ്മയിലുണ്ടായ രൂപംപോലെയും തോന്നുന്നു.
മസൃണൈകമഹാഭിത്തൌ സങ്കല്പോല്ലിഖിതാത്മകമ് । ചിത്രസൈന്യമ് ഇവാഭാതി ജഗജ് ജ്ഞം പ്രത്യ് അരോധകമ്
ഒരുപക്ഷേ നീറ്റിയ ഒരു വലിയ മതിലിൽ, മനസ്സിന്റെ ഭാവനകൊണ്ട് വരച്ചതുപോലെയുള്ള സ്വരൂപം പോലെ, ലോകം അറിയുന്നവന് ഒരു ചിത്രസൈന്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതു അദ്ദേഹത്തെ തടയുന്നതുപോലെയാണ്.
ആകാശഭിത്തിലിഖിതമ് അലബ്ധമ് അപി വായുനാ । ചിത്തചിത്രകൃതശ് ചിത്രം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ആകാശമെന്ന മതിലിൽ വരച്ച ചിത്രമായി, കാറ്റ് തൊടാനാവാത്തതുപോലെയും, മനസ്സുകൊണ്ട് സൃഷ്ടിച്ച ചിത്രമായി കാണുന്നു.
ദൃശ്യേ പതത്യ് അദൃശ്യേ ഽപി പരയത്നാവബോധിതഃ । ബഹിര് ദ്രഷ്ടൈവ നാന്തര് ജ്ഞോ ഹൃദയേനാപരാജിതഃ
കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതും കാണുന്നവന് വലിയ പരിശ്രമത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കുന്നു; അവന് പുറത്തു മാത്രം കാണുന്നവനായി ഇരിക്കുന്നു, ഉള്ളിലൊന്നും അറിയാതെ, ഹൃദയത്തില് ജയിക്കപ്പെടാതെ.
വിച്ഛിന്നശരദഭ്രാംശവിലയം പ്രവിലീയതേ । സത്താവശേഷ ഏവാസ്തേ പഞ്ചമീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ചിതറിപ്പോയ ശരദ്കാല മേഘങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോള് ശേഷിക്കുന്നത് ശുദ്ധമായ നില മാത്രമാണ്—ഇതാണ് അഞ്ചാമത്തെ അവസ്ഥ.
സമസ്തശബ്ദശബ്ദാര്ഥഭാവനാഭാവനാത്മകമ് । ബീജാങ്കുരസമുത്സേധസത്താസുഷമമ് ആസ്യതാമ്
എല്ലാ ശബ്ദങ്ങളും അതിന്റെ അര്ഥങ്ങളും അവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളും ഇല്ലാതാകുന്ന അവസ്ഥ, വിത്ത് മുളപ്പിടിക്കുന്നതുപോലുള്ള സൂക്ഷ്മമായ നില, അതിലിരിക്കുക.
അനഹന്താദിമനനം സമം സര്വഗതം സ്ഥിരമ് । അവേദ്യവേദനം പുഷ്പവികാസസമമ് ആസ്യതാമ്
അഹങ്കാരമില്ലാതെ, സമമായും എല്ലായിടത്തും സ്ഥിരമായും നിലകൊള്ളുന്ന ധ്യാനം, അറിയാതെ അറിയുന്ന അവസ്ഥ, പൂവ് വിരിയുന്നതുപോലെയുള്ളത്, അതിലിരിക്കുക.