ഭാവിന്യാ ക്ഷണവിധ്വംസധിയാനുത്ഫുല്ലരൂപയാ । അസത്യപ്രത്യയതയാ യുക്തം ഗര്ഭനിഷണ്ണയാ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഇല്ലാതാവുന്ന മനസ്സും, പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത ധാരണകളോട് ചേർന്നതുമായ മനസ്സാണ് ഗർഭാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത്.
ജാഗ്രദ് ഏവാനുഭൂതം യദ് അസത്യം സത്യമ് ഏവ വാ । മ്ലാനമ് ആബിലബുദ്ധിത്വാത് സ്വപ്നമ് ആഹുസ് തമ് ഉത്തമാഃ
ജാഗ്രതയിൽ അനുഭവിക്കുന്നതെന്തും, അതു സത്യമായാലും അസത്യമായാലും, മനസ്സു മങ്ങിയതുകൊണ്ട് മങ്ങിപ്പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ ജ്ഞാനികൾ സ്വപ്നം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നാനുഭവയോര് അവശ്യമ്ഭാവിനോḫ പുനഃ । കമ് അപ്യ് അസ്തമയẖ കാലം യസ് തമ് ആഹുഃ സുഷുപ്തകമ്
ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും അനുഭവിച്ച ശേഷം നിർബന്ധമായും ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു അസ്തമയകാലം വരുന്നു; അതിനെ അവർ സുഷുപ്തി എന്നു പറയുന്നു.
ബുദ്ധത്വാച് ഛാന്തഭേദം യദ് അജാഗ്രത്സ്വപ്നമ് അക്ഷയമ് । അസുഷുപ്തം സ്ഥിതം സ്വച്ഛം തത് തുര്യമ് ഇതി കഥ്യതേ
ബോധം കൊണ്ടും, വ്യത്യാസങ്ങൾ ശാന്തമായതുകൊണ്ടും, ജാഗ്രതയോ സ്വപ്നമോ അല്ലാത്തതും, നശിക്കാത്തതും, സ്വച്ഛവും സ്ഥിരവുമായ അവസ്ഥയെ തുരീയാവസ്ഥ എന്നു പറയുന്നു.
യത് പരാമൃഷ്ടതത്ത്വാനാമ് അപദാര്ഥവിഭാവനമ് । അവസ്ഥാത്രയനിര്മുക്തം തത് തുരീയമ് ഇതി സ്ഥിതമ്
പരമസത്യത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവർക്കു്, എല്ലാത്തരം വസ്തുക്കളും ഇല്ലെന്നു് മനസ്സിലാവുന്ന അവസ്ഥയാണു്, ഉറക്കം, ജാഗരണം, സ്വപ്നം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു നിലകളും കടന്നുപോകുന്ന നാലാമത്തേതെന്നു് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏതദ്ദശാത്രയം പൂര്വം സര്വേണൈവാനുഭൂയതേ । ജീവന്മുക്താദ് ഋതേ ത്വ് ഏഷാ തുര്യാവസ്ഥാ ന ലഭ്യതേ
ഈ മൂന്നു നിലകളും എല്ലാവർക്കും ആദ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവരെ ഒഴികെ, നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കു് ആരും എത്തുന്നില്ല.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനവതൈവാന്തര് അവസ്ഥാത്രിതയക്ഷയേ । ചിദാകാശാത്മനാച്ഛേന തുര്യാവസ്ഥാനുഭൂയതേ
ശുദ്ധമായ അറിവുള്ളവനിൽ, ഉള്ളിലെ മൂന്നു നിലകളും അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആത്മാവായുള്ള ശുദ്ധബോധം തന്നെയാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥ അനുഭവിക്കുന്നത്.
വിദേഹമുക്തൈര് യാവസ്ഥാ തുര്യാതീതാനുഭൂയതേ । തുര്യസ്ഥിതിചിരാഭ്യാസൈര് ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി സാ
ദേഹം വിട്ട് മോക്ഷം നേടിയവർക്കു് അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ നാലാമത്തേതിനും അതീതമാണ്; നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെ ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ചാലും, അതു് വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ്.
ന ജീവന്മുക്തവിഷയാ തുര്യാതീതദശാ യതഃ । തതോ ഽസ്യാẖ കഥനം നാസ്തി ബ്രഹ്മത്വാദ് ഇതരത് ക്വചിത്
ജീവന് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവരുടെ അവസ്ഥയ്ക്ക് അതിനെക്കാള് അപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥയില്ല. അതുകൊണ്ട് അതിനെക്കുറിച്ച് പറയാനാവില്ല, കാരണം അതു ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, വേറൊന്നുമില്ല.
ന സ്വപ്നസുപ്തതാജാഗ്രത്കാരണം കാര്യകോവിദ । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താനാം പരമ് ഏവ ഹി തിഷ്ഠതി
ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവയ്ക്ക് യാതൊരു കാരണമുമില്ല, ജ്ഞാനിയേ. ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകള്ക്കുമപ്പുറം പരമമായത് മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
ജാഗ്രത് സ്വപ്നത്വമ് ആയാതി ബുദ്ധിശ്യാമലതാവശാത് । സ്വപ്നശ് ച ജാഗ്രദ് ഭവതി ബുദ്ധിനിര്മലതോദയാത്
ബുദ്ധി മങ്ങിയാല് ജാഗ്രത് അവസ്ഥ സ്വപ്നമായി മാറുന്നു; ബുദ്ധി ശുദ്ധമായാല് സ്വപ്നം ജാഗ്രതാവസ്ഥയാകുന്നു.
ഘനമോഹതയാ ജാഗ്രദ് അപി യാതി സുഷുപ്തതാമ് । സ്വപ്നശ് ചാപി തഥൈവൈഷ സ്വഭാവോ രാമ സംസൃതേഃ
കടുത്ത മായയാല് ജാഗ്രത് അവസ്ഥ പോലും സുഷുപ്തിയാകുന്നു; അതുപോലെ സ്വപ്നവും അങ്ങനെ തന്നെ. രാമാ, ഇതാണ് സംസാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം.
നിദ്രാലോര് അപ്യ് അനിദ്രാലോ രാഘവൈതദ് ദശാത്രയമ് । ഭവത്യ് ആ തുര്യസമ്പ്രാപ്തേẖ ക്രമാന് നോ തുല്യകാലതഃ
രാഘവ, ഉറക്കം, ഉണര്വ്, അതിനിടയിലെ അവസ്ഥ — ഈ മൂന്നു നിലകളും ഒന്നിന് ശേഷം ഒന്നായി മാത്രം വരുന്നു, ഒരുപോലെ ഒരേ സമയം ഉണ്ടാകാറില്ല. നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നവരെ ഇവ ഇങ്ങനെ തന്നെ തുടരുന്നു.
തുര്യാവസ്ഥസ്യ ചാഭ്യാസാദ് അവസ്ഥാത്രിതയം ശനൈഃ । ശാമ്യതി പ്രൌഢരൂപായാം ശരദീവ ഘനഭ്രമഃ
നാലാമത്തെ അവസ്ഥയില് സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചാല്, മുന്പുള്ള മൂന്നു നിലകളും ക്രമേണ അകന്ന് പോകുന്നു. പകല്ക്കാലത്ത് മേഘങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ അവ മങ്ങിപ്പോകുന്നു.
തുര്യാവസ്ഥാസ്ഥിതോ ഭൂയോ നാവസ്ഥാത്രയമ് ഏതി ഹി । ജീവന്ന് അപി ചിരം ഭൃഷ്ടം ബീജമ് അങ്കുരതാമ് ഇവ
നാലാമത്തെ നിലയില് ഉറപ്പായി നില്ക്കുന്നവന് വീണ്ടും ആ മൂന്നു അവസ്ഥകളിലേക്കു മടങ്ങാറില്ല. എത്രകാലം ജീവിച്ചാലും, ചുട്ടുപോയ വിത്ത് വീണ്ടും മുളപ്പില്ലാത്തതുപോലെ, അവസ്ഥകള് വീണ്ടും ഉദിക്കില്ല.
ഭാസുരാകാരമ് അസ്കന്ധസ്തമ്ഭശാഖാദലാദികമ് । ഛായാവൃക്ഷം ജഗദ് വേത്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
പ്രഭയുള്ള രൂപങ്ങളും, തണ്ടുകളും കൊമ്പുകളും ഇലകളും ഉള്ള ഈ ലോകം, അവന് ഒരു നിഴല്വൃക്ഷം പോലെ തോന്നുന്നു. ഇങ്ങനെ നാലാമത്തെ സത്യാവസ്ഥയെ അവന് തിരിച്ചറിയുന്നു.
അര്ഥശൂന്യസമാരമ്ഭം ദൃശ്യമാനമ് അസന്മയമ് । ബാലേനേവ കൃതം പങ്കാജ് ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
ബാലൻ ചെളിയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു രൂപം കാണുമ്പോലെ, മൂന്നു ലോകവും അർത്ഥമില്ലാത്തതും, യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നെങ്കിലും യാതൊരു സാരവുമില്ലാത്തതുമായതായി ജ്ഞാനി കാണുന്നു.
നാനേവൈതാമ് അനാനാത്താം തരങ്ഗരചനാമ് ഇവ । നിര്വാസനാം സ്പന്ദമയീം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്സ്ഥിതിമ്
തരംഗങ്ങളുടെ ആകൃതിപോലെയുള്ള ഈ ലോകത്തിന്റെ നിലയിൽ വൈവിധ്യമൊന്നും ജ്ഞാനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല; അത് വെറും സ്പന്ദനമേ ഉള്ളതും, യാതൊരു വാസനകളും ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
അദൃഷ്ടമ് ഇതരാചാരം ശ്രുതം ദൂരേ ക്ഷണക്ഷയമ് । അജ്ഞോ ദേശമ് ഇവാപൂര്വം തജ്ജ്ഞസ് സര്വം പ്രപശ്യതി
മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യാത്തതും, അദൃശ്യവും, ദൂരെയോ ക്ഷണികമായോ കേട്ടതും അജ്ഞാനിക്ക് അപരിചിതമായ ദേശംപോലെ തോന്നുമ്പോൾ, ജ്ഞാനിക്ക് അതെല്ലാം വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.
അജിഹ്വസ്വപ്നകഥനം ഭാവനാനുഭവോപമമ് । ഭ്രമാഭ്രമാത്രം വിഭ്രാന്തം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
നാവില്ലാത്തവൻ സ്വപ്നത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെയും, മനസ്സിൽ മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യവും ഭ്രമവും തമ്മിലുള്ള ആശയക്കുഴപ്പമായിട്ടും, ജ്ഞാനി മൂന്നു ലോകവും കാണുന്നു.
നീഹാരസദൃശം ദൂരാദ് ദൃശ്യമാനബൃഹദ്വപുഃ । നകിഞ്ചിന് നിപുണാലോകേ ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകവും ദൂരത്ത് മഞ്ഞുപോലെ വലിയ രൂപത്തില് കാണാം, പക്ഷേ അടുത്ത് സൂക്ഷ്മമായി നോക്കുമ്പോള് ഒന്നും കാണുന്നില്ല.
ശരദഭ്രസമം സ്ഫാരമ് ആമൃഷ്ടം സന് നകിഞ്ചന । നകാര്യകാരി ശൂന്യാത്മ ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകവും ശരദ്കാലത്തെ മേഘംപോലെ കട്ടിയുള്ളതുപോലെ തോന്നും, പക്ഷേ സ്പര്ശിക്കുമ്പോള് ഒന്നുമില്ല; ചെയ്യാനുള്ള ഒന്നുമില്ലാത്ത, ശൂന്യസ്വഭാവമുള്ളതായിട്ടാണ് അവന് അതിനെ കാണുന്നത്.
പരാമര്ശാസഹാനേകരാഗനിര്മിതമണ്ഡലമ് । ബര്ഹിബര്ഹസമാകാരം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് അനേകം ആസക്തികള് ചേര്ന്ന് രൂപപ്പെട്ട, പിടിക്കാനാവാത്ത വട്ടംപോലും, മയിലിന്റെ വാലുപോലെയുള്ള രൂപത്തിലുമാണ് മൂന്നു ലോകവും കാണപ്പെടുന്നത്.
അവിദ്യമാനം ഭ്രമദം പ്രേക്ഷിതം പ്രശമം ഗതമ് । ത്രസ്തബാലകയക്ഷാഭം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അറിയുന്നവന് മൂന്നു ലോകവും ഇല്ലാത്തതും, ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നതും, കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും ഇപ്പോള് ശാന്തമായതും, ഭയപ്പെട്ട കുട്ടിക്ക് യക്ഷനെ കാണുന്നതുപോലുമാണ്.
വിസ്തീര്ണമ് അപ്യ് അനാക്രാന്തദേശം പശ്യതി സര്ഗകമ് । ആഖ്യായികാരമ്ഭമ് ഇവ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
സൃഷ്ടി വളരെ വിശാലമാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു, പക്ഷേ യാതൊരു ജീവിയും അതിൽ വാസമില്ലാത്തതുപോലെയാണ് അത്. കഥയുടെ നാലാം അങ്കം തുടങ്ങി എങ്കിലും പൂര്ണമായി അരങ്ങേറാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ് അവനു ഈ ലോകം തോന്നുന്നത്.
അസ്പൃഷ്ടദേശകാലാംശമ് അസത്യമ് ഇവ സത്യവത് । മഹാരവം മൌനമയം മഹാരമ്ഭമ് അപക്രിയമ്
അവൻ ഈ ലോകം ദേശം, കാലം, ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയൊന്നും സ്പർശിക്കാത്തതുപോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്നപോലെയും, മഹത്തായ ശബ്ദം ശാന്തതയിൽ നിന്ന് ഉയരുന്നതുപോലെയും, വലിയൊരു ശ്രമം ഫലമില്ലാതെ അവസാനിക്കുന്നതുപോലെയും കാണുന്നു.
സ്ഥൂലം കര്മേന്ദ്രിയാലഭ്യം ജഗത് പശ്യത്യ് അസദ്വപുഃ । സങ്കല്പസൈന്യസങ്കാശം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ലോകം ദൃശ്യവും, പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു അനുഭവിക്കാവുന്നതുമായതാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു, പക്ഷേ അതിന്റെ രൂപം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. ചിന്തകളുടെ സൈന്യത്തെപ്പോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ നാലാം അവസ്ഥയെയും പോലെ അവൻ ഈ ലോകം കാണുന്നു.
ചിത്തഭിത്തിഗതം ഭാവി ചിത്രതന്ത്രമ് ഇവ സ്ഥിതമ് । പശ്യത്യ് അസര്ഗകം സര്വം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
മനസ്സിന്റെ മതിലിൽ വരച്ച അത്ഭുതമായ ഒരു ചിത്രമെന്നപോലെ, യഥാർത്ഥ സൃഷ്ടിയില്ലാത്തതുപോലെയും, എല്ലാം നാലാം അവസ്ഥയിലാണെന്നപോലെയും അവൻ കാണുന്നു.
ഇന്ദ്രജാലജലാദര്ശപ്രതിബിമ്ബമ് ഇവാസ്ഥിതമ് । സര്ഗം സദാനുഭവതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ഇവിടെ, ലോകം ഒരു മായാജാലത്തിൽ വെള്ളത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന പ്രതിബിംബംപോലെ തോന്നുന്നു; ഇദ്ദേഹം എപ്പോഴും നാലാമത്തെ അവസ്ഥ അനുഭവിക്കുന്നു.
ദ്രവ്യഭാവക്രിയേഹാനാമ് അജ്ഞത്വാന് മൂകതാം ഗതഃ । ദുര്ദേശമ് ഇവ വിക്രീതോ ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
ദ്രവ്യവും ഭാവവും പ്രവർത്തിയും അറിയാത്തതിനാൽ, ഇദ്ദേഹം വാക്കറ്റില്ലാത്തവനായി മാറുന്നു; അന്യദേശത്ത് വിറ്റുപോയവനുപോലെ, അറിവുള്ളവൻ മൂന്നു ലോകവും നിരീക്ഷിക്കുന്നു.