നിര്വിഭാഗമ് അനാദ്യന്തം യോഗിനോ യുക്തചേതസഃ । സമം സര്വം പ്രപശ്യന്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കിയ യോഗികൾ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതായ എല്ലാം ഒരുപോലെ കാണുന്നു; അങ്ങനെ അവർ നാലാമത്തെ ഭൂമികയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
അദ്വൈതേ സ്ഥൈര്യമ് ആയാതേ ദ്വൈതേ ച പ്രശമം ഗതേ । പശ്യന്തി സ്വപ്നവല് ലോകം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
അദ്വൈതത്തിൽ സ്ഥിരതയും, ദ്വൈതത്തിൽ സമാധാനവും ലഭിച്ചപ്പോൾ, നാലാമത്തെ ഭൂമികയിൽ എത്തുന്നവർ ലോകത്തെ സ്വപ്നംപോലെ കാണുന്നു.
ഭേദേ ത്വ് അപ്രസൃതപ്രജ്ഞാ അഭേദേ ശാന്തബുദ്ധയഃ । ഈഷച്ഛേഷവിദോ ഭാന്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
ഭേദം ഉള്ളപ്പോൾ അവരുടെ ബുദ്ധി പടർന്ന് പോവുന്നില്ല; അഭേദത്തിൽ മനസ്സ് സമാധാനത്തിലാവുന്നു. അല്പം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നതറിയുന്നവർ നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തി പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഈഷച്ഛേഷാതിവിലയാ അര്ധസുപ്താഭസംവിദഃ । ബാലകാ ഇവ ചേഷ്ടന്തേ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
അല്പം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നതും പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ബോധം അർദ്ധനിദ്രപോലെയാകും; അവർ കുട്ടികളുപോലെ പെരുമാറുന്നു, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരായി.
ഭൂഭൃതാമ് ഇവ കാഠിന്യമ് അര്കരശ്മിഘനോപമമ് । പശ്യന്തി കല്പനാംശാത്മ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
ഭൂമിയുടെ കഠിനത്വം സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളുടെ ഘനത്വംപോലെയാണെന്ന് അവർ കാണുന്നു, എന്നാൽ അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുന്നു, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരായി.
ഈപ്സിതാനീപ്സിതാനര്ഥൈര് ജഗദ് ദുẖഖേ നിമജ്ജതി । തന് മനാഗ് അപി നോപൈതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും കൊണ്ടുള്ള വസ്തുക്കളാൽ ലോകം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുമ്പോഴും, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരുടെ മനസ്സ് അതിലേക്കൊന്നും ചെല്ലുന്നില്ല.
ഭൂമികാത്രിതയം യാവത് താവജ് ജാഗ്രദ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ചതുര്ഥീം ഭൂമികാം പ്രാപ്യ സ്വപ്നാഭം ദൃശ്യതേ ജഗത്
മൂന്നു നിലകളും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതാണ് ജാഗ്രതാവസ്ഥ എന്ന് പറയുന്നത്. നാലാമത്തെ നിലയിലേക്ക് എത്തിയാൽ ലോകം സ്വപ്നം പോലെ തോന്നുന്നു.
ഉത്തമപ്രതിബിമ്ബാഭമ് അവ്യവസ്ഥിതി ഭങ്ഗുരമ് । ദൃശ്യം ദ്രഷ്ടാ ന ജാനാതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
നാലാമത്തെ നില ഉത്തമമായ ഒരു പ്രതിഫലനം പോലെയാണ്—സ്ഥിരതയില്ലാത്തതും ദുർബലവുമാണ്. ഈ നിലയിൽ ദൃശ്യവും ദർശകനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താനാം യഥാവദ് ബ്രൂഹി ലക്ഷണമ് । തുര്യസ്യ തുര്യാതീതസ്യ മുനേ യദി ന ഖിദ്യസേ
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ നീ ശരിയായി വിശദീകരിക്കണം, മഹർഷേ, കൂടാതെ നാലാമത്തെയും അതിനപ്പുറത്തെയും അവസ്ഥകളെയും, നിനക്ക് വിഷമമില്ലെങ്കിൽ.
അപരാമൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ യത് പദാര്ഥൈകഭാവനമ് । അമ്ലാനം തദ് ഭവേജ് ജാഗ്രദ് അസദ് അസ്തു സദ് അസ്തു വാ
യഥാർത്ഥ സത്യം മനസ്സിൽ സ്പർശിക്കാതെ വെറും വസ്തുക്കളെ മാത്രം ചിന്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ജാഗ്രത. അത് സത്യമാകട്ടെ അസത്യമാകട്ടെ, എങ്കിലും അപ്രഭാവം ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കും.
ഭാവിന്യാ ക്ഷണവിധ്വംസധിയാനുത്ഫുല്ലരൂപയാ । അസത്യപ്രത്യയതയാ യുക്തം ഗര്ഭനിഷണ്ണയാ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഇല്ലാതാവുന്ന മനസ്സും, പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത ധാരണകളോട് ചേർന്നതുമായ മനസ്സാണ് ഗർഭാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത്.
ജാഗ്രദ് ഏവാനുഭൂതം യദ് അസത്യം സത്യമ് ഏവ വാ । മ്ലാനമ് ആബിലബുദ്ധിത്വാത് സ്വപ്നമ് ആഹുസ് തമ് ഉത്തമാഃ
ജാഗ്രതയിൽ അനുഭവിക്കുന്നതെന്തും, അതു സത്യമായാലും അസത്യമായാലും, മനസ്സു മങ്ങിയതുകൊണ്ട് മങ്ങിപ്പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ ജ്ഞാനികൾ സ്വപ്നം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നാനുഭവയോര് അവശ്യമ്ഭാവിനോḫ പുനഃ । കമ് അപ്യ് അസ്തമയẖ കാലം യസ് തമ് ആഹുഃ സുഷുപ്തകമ്
ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും അനുഭവിച്ച ശേഷം നിർബന്ധമായും ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു അസ്തമയകാലം വരുന്നു; അതിനെ അവർ സുഷുപ്തി എന്നു പറയുന്നു.
ബുദ്ധത്വാച് ഛാന്തഭേദം യദ് അജാഗ്രത്സ്വപ്നമ് അക്ഷയമ് । അസുഷുപ്തം സ്ഥിതം സ്വച്ഛം തത് തുര്യമ് ഇതി കഥ്യതേ
ബോധം കൊണ്ടും, വ്യത്യാസങ്ങൾ ശാന്തമായതുകൊണ്ടും, ജാഗ്രതയോ സ്വപ്നമോ അല്ലാത്തതും, നശിക്കാത്തതും, സ്വച്ഛവും സ്ഥിരവുമായ അവസ്ഥയെ തുരീയാവസ്ഥ എന്നു പറയുന്നു.
യത് പരാമൃഷ്ടതത്ത്വാനാമ് അപദാര്ഥവിഭാവനമ് । അവസ്ഥാത്രയനിര്മുക്തം തത് തുരീയമ് ഇതി സ്ഥിതമ്
പരമസത്യത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവർക്കു്, എല്ലാത്തരം വസ്തുക്കളും ഇല്ലെന്നു് മനസ്സിലാവുന്ന അവസ്ഥയാണു്, ഉറക്കം, ജാഗരണം, സ്വപ്നം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു നിലകളും കടന്നുപോകുന്ന നാലാമത്തേതെന്നു് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏതദ്ദശാത്രയം പൂര്വം സര്വേണൈവാനുഭൂയതേ । ജീവന്മുക്താദ് ഋതേ ത്വ് ഏഷാ തുര്യാവസ്ഥാ ന ലഭ്യതേ
ഈ മൂന്നു നിലകളും എല്ലാവർക്കും ആദ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവരെ ഒഴികെ, നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കു് ആരും എത്തുന്നില്ല.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനവതൈവാന്തര് അവസ്ഥാത്രിതയക്ഷയേ । ചിദാകാശാത്മനാച്ഛേന തുര്യാവസ്ഥാനുഭൂയതേ
ശുദ്ധമായ അറിവുള്ളവനിൽ, ഉള്ളിലെ മൂന്നു നിലകളും അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആത്മാവായുള്ള ശുദ്ധബോധം തന്നെയാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥ അനുഭവിക്കുന്നത്.
വിദേഹമുക്തൈര് യാവസ്ഥാ തുര്യാതീതാനുഭൂയതേ । തുര്യസ്ഥിതിചിരാഭ്യാസൈര് ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി സാ
ദേഹം വിട്ട് മോക്ഷം നേടിയവർക്കു് അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ നാലാമത്തേതിനും അതീതമാണ്; നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെ ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ചാലും, അതു് വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ്.
ന ജീവന്മുക്തവിഷയാ തുര്യാതീതദശാ യതഃ । തതോ ഽസ്യാẖ കഥനം നാസ്തി ബ്രഹ്മത്വാദ് ഇതരത് ക്വചിത്
ജീവന് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവരുടെ അവസ്ഥയ്ക്ക് അതിനെക്കാള് അപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥയില്ല. അതുകൊണ്ട് അതിനെക്കുറിച്ച് പറയാനാവില്ല, കാരണം അതു ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, വേറൊന്നുമില്ല.
ന സ്വപ്നസുപ്തതാജാഗ്രത്കാരണം കാര്യകോവിദ । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താനാം പരമ് ഏവ ഹി തിഷ്ഠതി
ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവയ്ക്ക് യാതൊരു കാരണമുമില്ല, ജ്ഞാനിയേ. ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകള്ക്കുമപ്പുറം പരമമായത് മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
ജാഗ്രത് സ്വപ്നത്വമ് ആയാതി ബുദ്ധിശ്യാമലതാവശാത് । സ്വപ്നശ് ച ജാഗ്രദ് ഭവതി ബുദ്ധിനിര്മലതോദയാത്
ബുദ്ധി മങ്ങിയാല് ജാഗ്രത് അവസ്ഥ സ്വപ്നമായി മാറുന്നു; ബുദ്ധി ശുദ്ധമായാല് സ്വപ്നം ജാഗ്രതാവസ്ഥയാകുന്നു.
ഘനമോഹതയാ ജാഗ്രദ് അപി യാതി സുഷുപ്തതാമ് । സ്വപ്നശ് ചാപി തഥൈവൈഷ സ്വഭാവോ രാമ സംസൃതേഃ
കടുത്ത മായയാല് ജാഗ്രത് അവസ്ഥ പോലും സുഷുപ്തിയാകുന്നു; അതുപോലെ സ്വപ്നവും അങ്ങനെ തന്നെ. രാമാ, ഇതാണ് സംസാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം.
നിദ്രാലോര് അപ്യ് അനിദ്രാലോ രാഘവൈതദ് ദശാത്രയമ് । ഭവത്യ് ആ തുര്യസമ്പ്രാപ്തേẖ ക്രമാന് നോ തുല്യകാലതഃ
രാഘവ, ഉറക്കം, ഉണര്വ്, അതിനിടയിലെ അവസ്ഥ — ഈ മൂന്നു നിലകളും ഒന്നിന് ശേഷം ഒന്നായി മാത്രം വരുന്നു, ഒരുപോലെ ഒരേ സമയം ഉണ്ടാകാറില്ല. നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നവരെ ഇവ ഇങ്ങനെ തന്നെ തുടരുന്നു.
തുര്യാവസ്ഥസ്യ ചാഭ്യാസാദ് അവസ്ഥാത്രിതയം ശനൈഃ । ശാമ്യതി പ്രൌഢരൂപായാം ശരദീവ ഘനഭ്രമഃ
നാലാമത്തെ അവസ്ഥയില് സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചാല്, മുന്പുള്ള മൂന്നു നിലകളും ക്രമേണ അകന്ന് പോകുന്നു. പകല്ക്കാലത്ത് മേഘങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ അവ മങ്ങിപ്പോകുന്നു.
തുര്യാവസ്ഥാസ്ഥിതോ ഭൂയോ നാവസ്ഥാത്രയമ് ഏതി ഹി । ജീവന്ന് അപി ചിരം ഭൃഷ്ടം ബീജമ് അങ്കുരതാമ് ഇവ
നാലാമത്തെ നിലയില് ഉറപ്പായി നില്ക്കുന്നവന് വീണ്ടും ആ മൂന്നു അവസ്ഥകളിലേക്കു മടങ്ങാറില്ല. എത്രകാലം ജീവിച്ചാലും, ചുട്ടുപോയ വിത്ത് വീണ്ടും മുളപ്പില്ലാത്തതുപോലെ, അവസ്ഥകള് വീണ്ടും ഉദിക്കില്ല.
ഭാസുരാകാരമ് അസ്കന്ധസ്തമ്ഭശാഖാദലാദികമ് । ഛായാവൃക്ഷം ജഗദ് വേത്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
പ്രഭയുള്ള രൂപങ്ങളും, തണ്ടുകളും കൊമ്പുകളും ഇലകളും ഉള്ള ഈ ലോകം, അവന് ഒരു നിഴല്വൃക്ഷം പോലെ തോന്നുന്നു. ഇങ്ങനെ നാലാമത്തെ സത്യാവസ്ഥയെ അവന് തിരിച്ചറിയുന്നു.
അര്ഥശൂന്യസമാരമ്ഭം ദൃശ്യമാനമ് അസന്മയമ് । ബാലേനേവ കൃതം പങ്കാജ് ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
ബാലൻ ചെളിയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു രൂപം കാണുമ്പോലെ, മൂന്നു ലോകവും അർത്ഥമില്ലാത്തതും, യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നെങ്കിലും യാതൊരു സാരവുമില്ലാത്തതുമായതായി ജ്ഞാനി കാണുന്നു.
നാനേവൈതാമ് അനാനാത്താം തരങ്ഗരചനാമ് ഇവ । നിര്വാസനാം സ്പന്ദമയീം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്സ്ഥിതിമ്
തരംഗങ്ങളുടെ ആകൃതിപോലെയുള്ള ഈ ലോകത്തിന്റെ നിലയിൽ വൈവിധ്യമൊന്നും ജ്ഞാനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല; അത് വെറും സ്പന്ദനമേ ഉള്ളതും, യാതൊരു വാസനകളും ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
അദൃഷ്ടമ് ഇതരാചാരം ശ്രുതം ദൂരേ ക്ഷണക്ഷയമ് । അജ്ഞോ ദേശമ് ഇവാപൂര്വം തജ്ജ്ഞസ് സര്വം പ്രപശ്യതി
മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യാത്തതും, അദൃശ്യവും, ദൂരെയോ ക്ഷണികമായോ കേട്ടതും അജ്ഞാനിക്ക് അപരിചിതമായ ദേശംപോലെ തോന്നുമ്പോൾ, ജ്ഞാനിക്ക് അതെല്ലാം വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.
അജിഹ്വസ്വപ്നകഥനം ഭാവനാനുഭവോപമമ് । ഭ്രമാഭ്രമാത്രം വിഭ്രാന്തം ജ്ഞḫ പശ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
നാവില്ലാത്തവൻ സ്വപ്നത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെയും, മനസ്സിൽ മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യവും ഭ്രമവും തമ്മിലുള്ള ആശയക്കുഴപ്പമായിട്ടും, ജ്ഞാനി മൂന്നു ലോകവും കാണുന്നു.