കാലാന്തരവിസാര്യ് അന്തസ് സകൃദ് ദൃഷ്ടം ദധന് മനഃ । വിസ്മൃത്യ തിഷ്ഠതി ജഡം ബര്ഹ്യണ്ഡരസപിണ്ഡവത്
ഒരു വസ്തുവിനെ മനസ്സ് ഒരിക്കൽ കണ്ടാൽ, അതിന്റെ സ്വാധീനം മനസ്സിനുള്ളിൽ ദീർഘകാലം വ്യാപിച്ചു നിൽക്കും. പിന്നീട് അതിനെ മറന്നാൽ, അതു മുട്ടയുടെ മഞ്ഞളിനകത്ത് പോലെ അപ്രഭാവത്തോടെ നില്ക്കുന്നു.
വിനാ ജ്ഞാനാഗ്നിദാഹേന ന കദാചിന് നിവര്തതേ । ചിത്താത് സകൃദ്ഗൃഹീതോ ഽര്ഥോ നീലീരാഗ ഇവാമ്ബരാത്
ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ ദഹിക്കപ്പെടാതെ, മനസ്സിൽ ഒരിക്കൽ പിടിച്ചെടുത്തത് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകില്ല; നീലപ്പൂവിന്റെ നിറം വസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് പോകാത്തതുപോലെ.
ന ചാസ്ത്യ് അവാസനം ചിത്തമ് അകാര്ഷ്ണ്യമ് ഇവ കജ്ജലമ് । ജഗത്പദാര്ഥസാര്ഥാത്മാ വാസനൌഘോ മനോഽഭിധഃ
വാസനകളില്ലാത്ത മനസ്സെന്നതില്ല, കറുപ്പില്ലാത്ത മഷിപോലെയാണ് അത്. ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അനേകം വാസനകളാണ് മനസ്സെന്നു പറയുന്നത്.
ന ചാസ്യ ലഭ്യതേ സത്താ ചേതസẖ കാചിദ് ഈക്ഷിതാ । തിമിരസ്യേവ ദീപേന തദസത്തൈവ ശിഷ്യതേ
ചൈതന്യത്തോടെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ മനസ്സിന് യാതൊരു യാഥാർത്ഥ്യവും കണ്ടെത്താനാവില്ല; വിളക്കുകൊണ്ട് ഇരുണ്ടിരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ അഭാവം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.
നാതശ് ചിത്തം ന ചൈത്താദി വിദ്മ ഇത്യേവമാത്രകമ് । വിദ്ധി ജ്ഞാനമ് അനേനൈഷാ ശാമ്യേദ് ഭവവിഷൂചികാ
ഇതിന് അപ്പുറം, 'നമ്മള്ക്ക് മനസ്സും അതിന്റെ വ്യത്യാസങ്ങളും അറിയില്ല' എന്ന ബോധം മാത്രമേയുള്ളൂ. ഈ അറിവാണ് ജന്മമരണത്തിന്റെ പീഡനം ശമിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ഖ ഏവാഹന്ത്വമ് ഉദിതം ശൂന്യത്വമ് ഇവ തന് മനഃ । നോദിതം തദ് ഇതി ജ്ഞപ്തേര് മനശ്ശാന്ത്യോപശാമ്യതി
'ഞാന്' എന്ന ബോധം ആകാശത്തില് ഉദയം ചെയ്യുന്നു; മനസ്സ് ശൂന്യത്തെപ്പോലെയാണ്. അതിന് ഉദയം ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാകുമ്പോള് മനസ്സിന്റെ അശാന്തി ശമിക്കുന്നു.
മനḫപ്രശമനോപായോ യോഗ ഇത്യ് അഭിധീയതേ । സപ്തഭൂമിസ് തു സ പ്രോക്തസ് തത്ര ഭൂമിക്രമം ശൃണു
മനസ്സിനെ ശമിപ്പിക്കുന്ന മാര്ഗമാണ് യോഗം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. അതിന് ഏഴ് നിലകളുണ്ട്. ആ നിലകളുടെ ക്രമം ഇപ്പോള് കേള്ക്കു.
ഭൂമികാനാം ത്രയം പ്രോക്തം തവ രാമ യഥാക്രമമ് । ഭൂമികാത്രിതയസ്ഥാ യേ തേ മഹാപുരുഷാസ് സ്മൃതാഃ
രാമാ, ഈ നിലകളില് മൂന്നു നിനക്ക് ക്രമമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആ മൂന്നു നിലകളില് നിലകൊള്ളുന്നവരെ മഹാപുരുഷന്മാര് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
നിര്മാനമോഹാ ജിതസങ്ഗദോഷാ അധ്യാത്മനിത്യാ വിനിവൃത്തകാമാഃ । ദ്വന്ദ്വൈര് വിമുക്താസ് സുഖദുẖഖസാരൈര് ഭവന്തി ഭൂമിത്രയമ് അഭ്യുപേതാഃ
അഹങ്കാരവും മോഹവും വിട്ട്, ബന്ധങ്ങളും ദോഷങ്ങളും ജയിച്ചവരും, ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുകയും, ആഗ്രഹങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുകയും, സുഖദു:ഖങ്ങളെന്ന ഇരട്ടത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായവരും, ഈ മൂന്നു ഭൂമികകൾ പ്രാപിച്ചാൽ അവരിൽ സ്ഥിരത ലഭിക്കുന്നു.
ഭൂമികാത്രിതയാഭ്യാസാദ് അജ്ഞാനേ ക്ഷയമ് ആഗതേ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനോദയേ ചിത്തേ പൂര്ണചന്ദ്രോദയോപമേ
ഈ മൂന്നു ഭൂമികകളുടെ അഭ്യാസം കൊണ്ടു അജ്ഞാനം നശിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സിൽ ശരിയായ ജ്ഞാനം ഉദിച്ചുയരുമ്പോൾ, അതു പൂർണ്ണചന്ദ്രോദയം പോലെയാണ്.
നിര്വിഭാഗമ് അനാദ്യന്തം യോഗിനോ യുക്തചേതസഃ । സമം സര്വം പ്രപശ്യന്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കിയ യോഗികൾ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതായ എല്ലാം ഒരുപോലെ കാണുന്നു; അങ്ങനെ അവർ നാലാമത്തെ ഭൂമികയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
അദ്വൈതേ സ്ഥൈര്യമ് ആയാതേ ദ്വൈതേ ച പ്രശമം ഗതേ । പശ്യന്തി സ്വപ്നവല് ലോകം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
അദ്വൈതത്തിൽ സ്ഥിരതയും, ദ്വൈതത്തിൽ സമാധാനവും ലഭിച്ചപ്പോൾ, നാലാമത്തെ ഭൂമികയിൽ എത്തുന്നവർ ലോകത്തെ സ്വപ്നംപോലെ കാണുന്നു.
ഭേദേ ത്വ് അപ്രസൃതപ്രജ്ഞാ അഭേദേ ശാന്തബുദ്ധയഃ । ഈഷച്ഛേഷവിദോ ഭാന്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
ഭേദം ഉള്ളപ്പോൾ അവരുടെ ബുദ്ധി പടർന്ന് പോവുന്നില്ല; അഭേദത്തിൽ മനസ്സ് സമാധാനത്തിലാവുന്നു. അല്പം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നതറിയുന്നവർ നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തി പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഈഷച്ഛേഷാതിവിലയാ അര്ധസുപ്താഭസംവിദഃ । ബാലകാ ഇവ ചേഷ്ടന്തേ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
അല്പം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നതും പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ബോധം അർദ്ധനിദ്രപോലെയാകും; അവർ കുട്ടികളുപോലെ പെരുമാറുന്നു, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരായി.
ഭൂഭൃതാമ് ഇവ കാഠിന്യമ് അര്കരശ്മിഘനോപമമ് । പശ്യന്തി കല്പനാംശാത്മ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
ഭൂമിയുടെ കഠിനത്വം സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളുടെ ഘനത്വംപോലെയാണെന്ന് അവർ കാണുന്നു, എന്നാൽ അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുന്നു, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരായി.
ഈപ്സിതാനീപ്സിതാനര്ഥൈര് ജഗദ് ദുẖഖേ നിമജ്ജതി । തന് മനാഗ് അപി നോപൈതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും കൊണ്ടുള്ള വസ്തുക്കളാൽ ലോകം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുമ്പോഴും, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരുടെ മനസ്സ് അതിലേക്കൊന്നും ചെല്ലുന്നില്ല.
ഭൂമികാത്രിതയം യാവത് താവജ് ജാഗ്രദ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ചതുര്ഥീം ഭൂമികാം പ്രാപ്യ സ്വപ്നാഭം ദൃശ്യതേ ജഗത്
മൂന്നു നിലകളും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതാണ് ജാഗ്രതാവസ്ഥ എന്ന് പറയുന്നത്. നാലാമത്തെ നിലയിലേക്ക് എത്തിയാൽ ലോകം സ്വപ്നം പോലെ തോന്നുന്നു.
ഉത്തമപ്രതിബിമ്ബാഭമ് അവ്യവസ്ഥിതി ഭങ്ഗുരമ് । ദൃശ്യം ദ്രഷ്ടാ ന ജാനാതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
നാലാമത്തെ നില ഉത്തമമായ ഒരു പ്രതിഫലനം പോലെയാണ്—സ്ഥിരതയില്ലാത്തതും ദുർബലവുമാണ്. ഈ നിലയിൽ ദൃശ്യവും ദർശകനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താനാം യഥാവദ് ബ്രൂഹി ലക്ഷണമ് । തുര്യസ്യ തുര്യാതീതസ്യ മുനേ യദി ന ഖിദ്യസേ
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ നീ ശരിയായി വിശദീകരിക്കണം, മഹർഷേ, കൂടാതെ നാലാമത്തെയും അതിനപ്പുറത്തെയും അവസ്ഥകളെയും, നിനക്ക് വിഷമമില്ലെങ്കിൽ.
അപരാമൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ യത് പദാര്ഥൈകഭാവനമ് । അമ്ലാനം തദ് ഭവേജ് ജാഗ്രദ് അസദ് അസ്തു സദ് അസ്തു വാ
യഥാർത്ഥ സത്യം മനസ്സിൽ സ്പർശിക്കാതെ വെറും വസ്തുക്കളെ മാത്രം ചിന്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ജാഗ്രത. അത് സത്യമാകട്ടെ അസത്യമാകട്ടെ, എങ്കിലും അപ്രഭാവം ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കും.
ഭാവിന്യാ ക്ഷണവിധ്വംസധിയാനുത്ഫുല്ലരൂപയാ । അസത്യപ്രത്യയതയാ യുക്തം ഗര്ഭനിഷണ്ണയാ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഇല്ലാതാവുന്ന മനസ്സും, പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത ധാരണകളോട് ചേർന്നതുമായ മനസ്സാണ് ഗർഭാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത്.
ജാഗ്രദ് ഏവാനുഭൂതം യദ് അസത്യം സത്യമ് ഏവ വാ । മ്ലാനമ് ആബിലബുദ്ധിത്വാത് സ്വപ്നമ് ആഹുസ് തമ് ഉത്തമാഃ
ജാഗ്രതയിൽ അനുഭവിക്കുന്നതെന്തും, അതു സത്യമായാലും അസത്യമായാലും, മനസ്സു മങ്ങിയതുകൊണ്ട് മങ്ങിപ്പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ ജ്ഞാനികൾ സ്വപ്നം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നാനുഭവയോര് അവശ്യമ്ഭാവിനോḫ പുനഃ । കമ് അപ്യ് അസ്തമയẖ കാലം യസ് തമ് ആഹുഃ സുഷുപ്തകമ്
ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും അനുഭവിച്ച ശേഷം നിർബന്ധമായും ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു അസ്തമയകാലം വരുന്നു; അതിനെ അവർ സുഷുപ്തി എന്നു പറയുന്നു.
ബുദ്ധത്വാച് ഛാന്തഭേദം യദ് അജാഗ്രത്സ്വപ്നമ് അക്ഷയമ് । അസുഷുപ്തം സ്ഥിതം സ്വച്ഛം തത് തുര്യമ് ഇതി കഥ്യതേ
ബോധം കൊണ്ടും, വ്യത്യാസങ്ങൾ ശാന്തമായതുകൊണ്ടും, ജാഗ്രതയോ സ്വപ്നമോ അല്ലാത്തതും, നശിക്കാത്തതും, സ്വച്ഛവും സ്ഥിരവുമായ അവസ്ഥയെ തുരീയാവസ്ഥ എന്നു പറയുന്നു.
യത് പരാമൃഷ്ടതത്ത്വാനാമ് അപദാര്ഥവിഭാവനമ് । അവസ്ഥാത്രയനിര്മുക്തം തത് തുരീയമ് ഇതി സ്ഥിതമ്
പരമസത്യത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവർക്കു്, എല്ലാത്തരം വസ്തുക്കളും ഇല്ലെന്നു് മനസ്സിലാവുന്ന അവസ്ഥയാണു്, ഉറക്കം, ജാഗരണം, സ്വപ്നം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു നിലകളും കടന്നുപോകുന്ന നാലാമത്തേതെന്നു് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏതദ്ദശാത്രയം പൂര്വം സര്വേണൈവാനുഭൂയതേ । ജീവന്മുക്താദ് ഋതേ ത്വ് ഏഷാ തുര്യാവസ്ഥാ ന ലഭ്യതേ
ഈ മൂന്നു നിലകളും എല്ലാവർക്കും ആദ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവരെ ഒഴികെ, നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കു് ആരും എത്തുന്നില്ല.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനവതൈവാന്തര് അവസ്ഥാത്രിതയക്ഷയേ । ചിദാകാശാത്മനാച്ഛേന തുര്യാവസ്ഥാനുഭൂയതേ
ശുദ്ധമായ അറിവുള്ളവനിൽ, ഉള്ളിലെ മൂന്നു നിലകളും അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആത്മാവായുള്ള ശുദ്ധബോധം തന്നെയാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥ അനുഭവിക്കുന്നത്.
വിദേഹമുക്തൈര് യാവസ്ഥാ തുര്യാതീതാനുഭൂയതേ । തുര്യസ്ഥിതിചിരാഭ്യാസൈര് ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി സാ
ദേഹം വിട്ട് മോക്ഷം നേടിയവർക്കു് അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ നാലാമത്തേതിനും അതീതമാണ്; നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെ ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ചാലും, അതു് വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ്.
ന ജീവന്മുക്തവിഷയാ തുര്യാതീതദശാ യതഃ । തതോ ഽസ്യാẖ കഥനം നാസ്തി ബ്രഹ്മത്വാദ് ഇതരത് ക്വചിത്
ജീവന് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവരുടെ അവസ്ഥയ്ക്ക് അതിനെക്കാള് അപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥയില്ല. അതുകൊണ്ട് അതിനെക്കുറിച്ച് പറയാനാവില്ല, കാരണം അതു ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, വേറൊന്നുമില്ല.
ന സ്വപ്നസുപ്തതാജാഗ്രത്കാരണം കാര്യകോവിദ । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താനാം പരമ് ഏവ ഹി തിഷ്ഠതി
ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവയ്ക്ക് യാതൊരു കാരണമുമില്ല, ജ്ഞാനിയേ. ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകള്ക്കുമപ്പുറം പരമമായത് മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.