അഹമ് ഇത്യ് ഏവ യസ്യാസ്തി സംവിത് തസ്യാസ്തി ചിത്തഭൂഃ । യത്ര യത് പതിതം ബീജം തദ് അവശ്യം പ്രരോഹതി
ആത്മാവിനെ 'ഞാൻ' എന്നറിയുന്നവനു മനസ്സെന്നൊരു നിലം ഉണ്ടാകും; അവിടെ ഏത് വിത്ത് വീണാലും അതു തീർച്ചയായും മുളയ്ക്കും.
ജ്ഞാനാദ് ഋതേ വിമൂഢസ്യ ബാലസ്യ ച സചേതസഃ । സത്യം സമസ്തമ് ഏവേദമ് ആ സര്ഗനിയതിക്രമാത്
ജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ, ഭ്രമിച്ചവനും ബോധമുള്ള ബാലനും ഈ ലോകം സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമത്തിൽ മുഴുവനായും സത്യമായിരിക്കും.
മൃതേന ജീവതാ വാപി സര്വẖ കര്തവ്യതാക്രമഃ । ഭാവിതസ് തേന സര്വത്ര സ ഹി സര്വഫലപ്രദഃ
മരിച്ചവനായാലും ജീവിച്ചവനായാലും, എല്ലാം ആലോചിക്കുന്നവനിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ കര്ത്തവ്യങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നത്. കാരണം ആ ധ്യാനം എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ഫലങ്ങളും നൽകുന്നു.
ഏവം ചേത് തത് സുരഗുരോ ന കിഞ്ചിദ് യേന ഭാവിതമ് । പാഷാണേനേവ മനസാ സ മുക്ത ഇതി വേദ്മ്യ് അഹമ്
ദേവഗുരുവേ, ആരും ഒന്നും ആലോചിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, മനസ്സിൽ കല്ലുപോലെ അവൻ സ്വതന്ത്രനാകുന്നു — ഞാൻ ഇതാണ് അറിയുന്നത്.
ന കിഞ്ചിദ് ഭാവിതം യേന ദൃഷജ്ജാഡ്യേ തു തിഷ്ഠതാ । സ മുക്തോ നാത്ര സന്ദേഹോ മുക്തിẖ കേവലതൈവ ഹി
ഒന്നും ആലോചിക്കാതെ, ദൃഷ്ടിയിൽ മന്ദതയിൽ നില്ക്കുന്നവൻ മോചിതനാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല. മോക്ഷം ഇതാണ്.
നകിഞ്ചിദ്ഭാവനം ജന്തോര് ജീവതോ നോപപദ്യതേ । ജ്ഞാനാദ് ഋതേ ജീവതൈവ കില കിഞ്ചിന്മയീ യതഃ
ഒരു ജീവിക്ക് ഒന്നും ആലോചിക്കാതിരിക്കുക സാധ്യമല്ല; ജ്ഞാനമില്ലാതെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ എന്തെങ്കിലും അവശേഷിക്കും.
യയാ കയാചിദ് വാ യുക്ത്യാ നകിഞ്ചിദ്ഭാവനം യദി । നൂനം രൂഢമ് അരൂഢസ്യ തത് പ്രാപ്യം നാവശിഷ്യതേ
ഏതു വഴിയിലായാലും, ഒരാളുടെ മനസ്സിൽ ഒന്നും ചിന്തിക്കാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, അതിൽ ഉറച്ചവനോ അല്ലാത്തവനോ ആയാലും, പിന്നെ നേടാനൊന്നും ശേഷിക്കില്ല.
ഇത്ഥം പുരാ സുരപുരേ ഽസുരനായകസ്യ രാമൈവമുത്തമവിദാ ഗുരുണാ സുരാണാമ് । തത് തേ മയാദ്യ കഥിതം കഥയാനയേഹ പിണ്ഡാദിദാനകൃതചാരു വിചാരയേതി
ഇങ്ങനെ, ദേവലോകത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത്, ദാനവനാഥന് രാമന്, ദേവരുടെ ഉത്തമഗുരു ഉപദേശിച്ചതു പോലെ, ഞാൻ ഇന്നിവിടെ നിന്നോട് പറഞ്ഞതും, അന്നദാനാദി കാര്യങ്ങളിൽ നീ ആലോചിക്കണം.
സത്യം ഭവത്വ് അസത്യം വാപ്യ് അസതാപി സതാപി വാ । ചേതസേഷദ് അപി സ്പൃഷ്ടമ് അവശ്യമ് അനുഭൂയതേ
സത്യമാകട്ടെ, അസത്യമാകട്ടെ, യാഥാർത്ഥ്യമാകട്ടെ, മിഥ്യയാകട്ടെ, മനസ്സിനെ സ്പർശിക്കുന്നതൊന്നും അതിവിടാതെ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
സദ്യẖ കാലാന്തരേ വാപി സകൃദ് ദൃഷ്ടം ഹി ചേതസാ । ദ്രവത്വമ് അമ്ഭസേവാന്തര് അവശ്യമ് അനുഭൂയതേ
ഉടൻ തന്നെയോ, കുറച്ച് സമയത്തിന് ശേഷം ആയാലും, മനസ്സിൽ ഒരിക്കൽ കാണപ്പെട്ടതെന്തും, വെള്ളത്തിൽ ദ്രവത്വം പോലെ, അതിവിടാതെ അനുഭവിക്കപ്പെടും.
കാലാന്തരവിസാര്യ് അന്തസ് സകൃദ് ദൃഷ്ടം ദധന് മനഃ । വിസ്മൃത്യ തിഷ്ഠതി ജഡം ബര്ഹ്യണ്ഡരസപിണ്ഡവത്
ഒരു വസ്തുവിനെ മനസ്സ് ഒരിക്കൽ കണ്ടാൽ, അതിന്റെ സ്വാധീനം മനസ്സിനുള്ളിൽ ദീർഘകാലം വ്യാപിച്ചു നിൽക്കും. പിന്നീട് അതിനെ മറന്നാൽ, അതു മുട്ടയുടെ മഞ്ഞളിനകത്ത് പോലെ അപ്രഭാവത്തോടെ നില്ക്കുന്നു.
വിനാ ജ്ഞാനാഗ്നിദാഹേന ന കദാചിന് നിവര്തതേ । ചിത്താത് സകൃദ്ഗൃഹീതോ ഽര്ഥോ നീലീരാഗ ഇവാമ്ബരാത്
ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ ദഹിക്കപ്പെടാതെ, മനസ്സിൽ ഒരിക്കൽ പിടിച്ചെടുത്തത് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകില്ല; നീലപ്പൂവിന്റെ നിറം വസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് പോകാത്തതുപോലെ.
ന ചാസ്ത്യ് അവാസനം ചിത്തമ് അകാര്ഷ്ണ്യമ് ഇവ കജ്ജലമ് । ജഗത്പദാര്ഥസാര്ഥാത്മാ വാസനൌഘോ മനോഽഭിധഃ
വാസനകളില്ലാത്ത മനസ്സെന്നതില്ല, കറുപ്പില്ലാത്ത മഷിപോലെയാണ് അത്. ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളുടെ സ്വഭാവം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അനേകം വാസനകളാണ് മനസ്സെന്നു പറയുന്നത്.
ന ചാസ്യ ലഭ്യതേ സത്താ ചേതസẖ കാചിദ് ഈക്ഷിതാ । തിമിരസ്യേവ ദീപേന തദസത്തൈവ ശിഷ്യതേ
ചൈതന്യത്തോടെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ മനസ്സിന് യാതൊരു യാഥാർത്ഥ്യവും കണ്ടെത്താനാവില്ല; വിളക്കുകൊണ്ട് ഇരുണ്ടിരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ അഭാവം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.
നാതശ് ചിത്തം ന ചൈത്താദി വിദ്മ ഇത്യേവമാത്രകമ് । വിദ്ധി ജ്ഞാനമ് അനേനൈഷാ ശാമ്യേദ് ഭവവിഷൂചികാ
ഇതിന് അപ്പുറം, 'നമ്മള്ക്ക് മനസ്സും അതിന്റെ വ്യത്യാസങ്ങളും അറിയില്ല' എന്ന ബോധം മാത്രമേയുള്ളൂ. ഈ അറിവാണ് ജന്മമരണത്തിന്റെ പീഡനം ശമിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ഖ ഏവാഹന്ത്വമ് ഉദിതം ശൂന്യത്വമ് ഇവ തന് മനഃ । നോദിതം തദ് ഇതി ജ്ഞപ്തേര് മനശ്ശാന്ത്യോപശാമ്യതി
'ഞാന്' എന്ന ബോധം ആകാശത്തില് ഉദയം ചെയ്യുന്നു; മനസ്സ് ശൂന്യത്തെപ്പോലെയാണ്. അതിന് ഉദയം ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാകുമ്പോള് മനസ്സിന്റെ അശാന്തി ശമിക്കുന്നു.
മനḫപ്രശമനോപായോ യോഗ ഇത്യ് അഭിധീയതേ । സപ്തഭൂമിസ് തു സ പ്രോക്തസ് തത്ര ഭൂമിക്രമം ശൃണു
മനസ്സിനെ ശമിപ്പിക്കുന്ന മാര്ഗമാണ് യോഗം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. അതിന് ഏഴ് നിലകളുണ്ട്. ആ നിലകളുടെ ക്രമം ഇപ്പോള് കേള്ക്കു.
ഭൂമികാനാം ത്രയം പ്രോക്തം തവ രാമ യഥാക്രമമ് । ഭൂമികാത്രിതയസ്ഥാ യേ തേ മഹാപുരുഷാസ് സ്മൃതാഃ
രാമാ, ഈ നിലകളില് മൂന്നു നിനക്ക് ക്രമമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആ മൂന്നു നിലകളില് നിലകൊള്ളുന്നവരെ മഹാപുരുഷന്മാര് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
നിര്മാനമോഹാ ജിതസങ്ഗദോഷാ അധ്യാത്മനിത്യാ വിനിവൃത്തകാമാഃ । ദ്വന്ദ്വൈര് വിമുക്താസ് സുഖദുẖഖസാരൈര് ഭവന്തി ഭൂമിത്രയമ് അഭ്യുപേതാഃ
അഹങ്കാരവും മോഹവും വിട്ട്, ബന്ധങ്ങളും ദോഷങ്ങളും ജയിച്ചവരും, ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുകയും, ആഗ്രഹങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുകയും, സുഖദു:ഖങ്ങളെന്ന ഇരട്ടത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായവരും, ഈ മൂന്നു ഭൂമികകൾ പ്രാപിച്ചാൽ അവരിൽ സ്ഥിരത ലഭിക്കുന്നു.
ഭൂമികാത്രിതയാഭ്യാസാദ് അജ്ഞാനേ ക്ഷയമ് ആഗതേ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനോദയേ ചിത്തേ പൂര്ണചന്ദ്രോദയോപമേ
ഈ മൂന്നു ഭൂമികകളുടെ അഭ്യാസം കൊണ്ടു അജ്ഞാനം നശിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സിൽ ശരിയായ ജ്ഞാനം ഉദിച്ചുയരുമ്പോൾ, അതു പൂർണ്ണചന്ദ്രോദയം പോലെയാണ്.
നിര്വിഭാഗമ് അനാദ്യന്തം യോഗിനോ യുക്തചേതസഃ । സമം സര്വം പ്രപശ്യന്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കിയ യോഗികൾ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതായ എല്ലാം ഒരുപോലെ കാണുന്നു; അങ്ങനെ അവർ നാലാമത്തെ ഭൂമികയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
അദ്വൈതേ സ്ഥൈര്യമ് ആയാതേ ദ്വൈതേ ച പ്രശമം ഗതേ । പശ്യന്തി സ്വപ്നവല് ലോകം ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
അദ്വൈതത്തിൽ സ്ഥിരതയും, ദ്വൈതത്തിൽ സമാധാനവും ലഭിച്ചപ്പോൾ, നാലാമത്തെ ഭൂമികയിൽ എത്തുന്നവർ ലോകത്തെ സ്വപ്നംപോലെ കാണുന്നു.
ഭേദേ ത്വ് അപ്രസൃതപ്രജ്ഞാ അഭേദേ ശാന്തബുദ്ധയഃ । ഈഷച്ഛേഷവിദോ ഭാന്തി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
ഭേദം ഉള്ളപ്പോൾ അവരുടെ ബുദ്ധി പടർന്ന് പോവുന്നില്ല; അഭേദത്തിൽ മനസ്സ് സമാധാനത്തിലാവുന്നു. അല്പം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നതറിയുന്നവർ നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തി പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഈഷച്ഛേഷാതിവിലയാ അര്ധസുപ്താഭസംവിദഃ । ബാലകാ ഇവ ചേഷ്ടന്തേ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
അല്പം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നതും പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ബോധം അർദ്ധനിദ്രപോലെയാകും; അവർ കുട്ടികളുപോലെ പെരുമാറുന്നു, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരായി.
ഭൂഭൃതാമ് ഇവ കാഠിന്യമ് അര്കരശ്മിഘനോപമമ് । പശ്യന്തി കല്പനാംശാത്മ ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
ഭൂമിയുടെ കഠിനത്വം സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളുടെ ഘനത്വംപോലെയാണെന്ന് അവർ കാണുന്നു, എന്നാൽ അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുന്നു, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരായി.
ഈപ്സിതാനീപ്സിതാനര്ഥൈര് ജഗദ് ദുẖഖേ നിമജ്ജതി । തന് മനാഗ് അപി നോപൈതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും കൊണ്ടുള്ള വസ്തുക്കളാൽ ലോകം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുമ്പോഴും, നാലാമത്തെ നിലയിൽ എത്തിയവരുടെ മനസ്സ് അതിലേക്കൊന്നും ചെല്ലുന്നില്ല.
ഭൂമികാത്രിതയം യാവത് താവജ് ജാഗ്രദ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ചതുര്ഥീം ഭൂമികാം പ്രാപ്യ സ്വപ്നാഭം ദൃശ്യതേ ജഗത്
മൂന്നു നിലകളും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതാണ് ജാഗ്രതാവസ്ഥ എന്ന് പറയുന്നത്. നാലാമത്തെ നിലയിലേക്ക് എത്തിയാൽ ലോകം സ്വപ്നം പോലെ തോന്നുന്നു.
ഉത്തമപ്രതിബിമ്ബാഭമ് അവ്യവസ്ഥിതി ഭങ്ഗുരമ് । ദൃശ്യം ദ്രഷ്ടാ ന ജാനാതി ചതുര്ഥീം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
നാലാമത്തെ നില ഉത്തമമായ ഒരു പ്രതിഫലനം പോലെയാണ്—സ്ഥിരതയില്ലാത്തതും ദുർബലവുമാണ്. ഈ നിലയിൽ ദൃശ്യവും ദർശകനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താനാം യഥാവദ് ബ്രൂഹി ലക്ഷണമ് । തുര്യസ്യ തുര്യാതീതസ്യ മുനേ യദി ന ഖിദ്യസേ
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ നീ ശരിയായി വിശദീകരിക്കണം, മഹർഷേ, കൂടാതെ നാലാമത്തെയും അതിനപ്പുറത്തെയും അവസ്ഥകളെയും, നിനക്ക് വിഷമമില്ലെങ്കിൽ.
അപരാമൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ യത് പദാര്ഥൈകഭാവനമ് । അമ്ലാനം തദ് ഭവേജ് ജാഗ്രദ് അസദ് അസ്തു സദ് അസ്തു വാ
യഥാർത്ഥ സത്യം മനസ്സിൽ സ്പർശിക്കാതെ വെറും വസ്തുക്കളെ മാത്രം ചിന്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ജാഗ്രത. അത് സത്യമാകട്ടെ അസത്യമാകട്ടെ, എങ്കിലും അപ്രഭാവം ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കും.