ഘടാദിതാ ഘടാംശാദൌ പടാംശാദൌ പടാദിതാ । വടാംശാദൌ വടാദിത്വമ് അവസ്ഥാത്രയസംസ്ഥിതൌ
പാത്രത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളിൽ പാത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, വസ്ത്രത്തിന്റെ നൂലുകളിൽ വസ്ത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവവും, വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളിൽ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ സ്വഭാവവും നിലനിൽക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകളിലും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥാവദ് ഭേദബുദ്ധ്യേദം ജഗജ് ജാഗ്രതി ദൃശ്യതേ । ഉദേതി യോഗയുക്താനാമ് അത്ര കേവലമ് ആര്യതാ
ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ, വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണുന്ന മനസ്സുള്ളവർക്ക് ഈ ലോകം പലതായാണ് തോന്നുന്നത്. എന്നാൽ യോഗത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ ഉന്നതമായ പെരുമാറ്റം മാത്രമേ ഉദിക്കുകയുള്ളൂ.
അപരാമൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ യത് പദാര്ഥൈകഭാവനമ് । അമ്ലാനം തദ് ഭവേജ് ജാഗ്രദ് അസദ് അസ്തു സദ് അസ്തു വാ
യഥാർത്ഥം അറിയാത്ത ഒരാളുടെ ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ, വസ്തുക്കളുടെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ അക്ഷീണമായി തുടരുന്നു; ആ വസ്തുക്കൾ യഥാർത്ഥമായാലും അല്ലായാലും.
കര്തവ്യമ് ആചരന് കാര്യമ് അകര്തവ്യമ് അനാചരന് । തിഷ്ഠതി പ്രകൃതാചാരോ യസ് സ ആര്യ ഇതി സ്മൃതഃ
ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുന്നവനും, ചെയ്യരുതാത്തത് ഒഴിവാക്കുന്നവനും, സ്വാഭാവികമായ പെരുമാറ്റത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ആൾ ഉത്തമൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
യഥാചാരം യഥാശാസ്ത്രം യഥാചിത്തം യഥാസ്ഥിതമ് । വ്യവഹാരമ് ഉപാദത്തേ യസ് സ ആര്യ ഇതി സ്മൃതഃ
ശരിയായ പെരുമാറ്റം, ശാസ്ത്രം, മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം, അവസ്ഥയൊക്കെയും അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെയാണ് മഹാനെന്ന് പറയുന്നത്.
പ്രാപ്തം കര്മേന്ദ്രിയൈര് യാതി നാപ്രാപ്തമ് അഭിവാഞ്ഛതി । ഹര്ഷാമര്ഷമദോന്മുക്തോ യസ് സ ആര്യ ഇതി സ്മൃതഃ
കർമേന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടു ലഭിക്കുന്നതെന്തും സ്വീകരിക്കുകയും, ലഭിക്കാത്തതിനെ ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുകയും, സന്തോഷം, കോപം, അഹങ്കാരം എന്നിവയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രനാകുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് മഹാനെന്ന് പറയുന്നത്.
പ്രഥമായാമ് അങ്കുരിതം ഭൂമൌ വികസിതം തതഃ । ഫലീഭൂതം തൃതീയായാമ് ആര്യത്വം യോഗിനോ ഭവേത്
ആദ്യഘട്ടത്തിൽ മഹത്വം മുളച്ചു തുടങ്ങുന്നു; പിന്നെ ഭൂമിയിൽ വിരിയുന്നു; മൂന്നാം ഘട്ടത്തിൽ അത് ഫലം നൽകുന്നു — ഇങ്ങനെ മഹത്വം യോഗികൾക്കിൽ വളരുന്നു.
ആര്യതായാം മൃതോ യോഗീ ശുഭസങ്കല്പസമ്ഭൃതാന് । ഭോഗാന് ഭുക്ത്വാ കല്പിതാംശ് ച യോഗവാഞ് ജായതേ പുനഃ
മഹത്വത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന യോഗി മരിച്ചാൽ, നല്ലതും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ആനന്ദങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, വീണ്ടും യോഗം ഉള്ളവനായി ജനിക്കുന്നു.
ആദേഹം ഭാവിതം യത് സ്യാത് തദ് ദേഹാന്തേ ഽനുഭൂയതേ । തന് മുഹൂര്തേ യുഗാവസ്ഥാ കിം ജീവേനാനുഭൂയതേ
ജീവിതകാലത്ത് മനസ്സിൽ വളർത്തിയതൊക്കെയും ശരീരം വിടുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്നു. ആ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ഒരു യುಗം മുഴുവൻ അനുഭവം പോലെ തോന്നും—ജീവൻ അപ്പോൾ എന്താണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നത്?
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । കാലത്രയവിഭാഗസ്ഥമ് ആദ്യന്തപരിവര്ജിതമ്
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകം—ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ ആയതൊക്കെയും—മൂന്ന് കാലഘട്ടങ്ങളിലായി നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാലിതിന് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ല.
തദ് ബ്രഹ്മതിലതൈലത്വം വിദ്ധി ബ്രഹ്മവിദാം വര । യഥാ തിലേ സ്ഥിതം തൈലം തഥേദം ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതമ്
ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എങ്ങനെ എള്ളിൽ എണ്ണ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുണ്ട് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
മരണം ജീവിതം ചേഷ്ടാ ജാഡ്യചിത്ത്വേ സുഖാസുഖേ । ഇതീദം ബ്രഹ്മണി ബ്രഹ്മ തിലേ തൈലമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
മരണം, ജീവൻ, പ്രവർത്തനം, മന്ദത, ചൈതന്യം, സുഖം, ദുഃഖം—ഇതൊക്കെയും ബ്രഹ്മത്തിൽ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, എങ്ങിനെ എള്ളിൽ എണ്ണ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ.
മായാ ജീവോ മനശ് ചിത്തമ് ഈഹാനീഹാ ഗതിര് ജഗത് । ഇതീദം ബ്രഹ്മണി ബൃഹത് തിലേ തൈലമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
മായ, ജീവൻ, മനസ്സ്, ചിത്തം, ആഗ്രഹം, വിരാഗം, ചലനം, ലോകം — ഈ എല്ലാം വലിയതും വിശാലവുമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ തന്നെ, എള്ളിനുള്ളിലെ എണ്ണപോലെ, ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തിലോ ഽന്തസ്സംസ്ഥിതം തൈലം യഥാനുഭവതി സ്വയമ് । തഥാനുഭവതി ബ്രഹ്മ സ്വസ്മിന്ന് ഏവാന്തരേ ജഗത്
എള്ളിനുള്ളിൽ എണ്ണ സ്വയം അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെ, ലോകം ബ്രഹ്മത്തിൽ തന്നെ, അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ, ബ്രഹ്മം അനുഭവിക്കുന്നു.
ചേതത്യ് അന്തസ് തിലസ് തൈലം ക്വചിത് പൂര്വം ക്വചിത് പരമ് । ക്വചിദ് അല്പം ക്വചിദ് ഭൂരി മ്ലാനം ശുദ്ധം ക്വചിദ് യഥാ
എള്ളിനുള്ളിൽ എണ്ണ ചിലപ്പോൾ മുമ്പ്, ചിലപ്പോൾ പിന്നീടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്; ചിലപ്പോൾ കുറവ്, ചിലപ്പോൾ അധികം; ചിലപ്പോൾ മലിനം, ചിലപ്പോൾ ശുദ്ധം — അങ്ങനെ പലവിധം.
ചേതത്യ് അന്തസ് തഥാ ബ്രഹ്മ ക്വചിജ് ജാഡ്യം ക്വചിച് ചിതിമ് । ക്വചിച് ചിത്താദി ശൈലാദി ക്വചിദ് ആകാശതാം ക്വചിത്
അതു പോലെ തന്നെ, ബ്രഹ്മം ചിലപ്പോൾ മന്ദതയായി, ചിലപ്പോൾ ബോധമായി, ചിലപ്പോൾ മനസ്സ് മുതലായവയായി, ചിലപ്പോൾ പർവതങ്ങളായി, ചിലപ്പോൾ ആകാശംപോലെയായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ക്വചിച് ഛൂന്യം ക്വചിത് സ്പന്ദം ക്വചിത് കാലം ക്വചിദ് ദിശമ് । ക്വചിച് ഛബ്ദം ക്വചിച് ഛാന്തം ക്വചിത് തനു ക്വചിദ് ഘനമ്
ഒരിടത്ത് ശൂന്യത, മറ്റിടത്ത് സ്പന്ദനം, എങ്ങൊക്കെയോ കാലം, വേറൊരിടത്ത് ദിശ, ചിലപ്പോള് ശബ്ദം, ചിലപ്പോള് ശാന്തി, ഒരിടത്ത് സൂക്ഷ്മത, മറ്റിടത്ത് ഘനത—ഇങ്ങനെ എല്ലാം മാറിമാറി കാണാം.
തമസ് തേജശ് ശുഭം പാപമ് അഹം ത്വം താനി തത്ര തത് । ദേശം തത്ത്വമ് അതത്ത്വം പ്രാഗ് അദ്യ സത്ത്വമ് അസദ് ബലമ്
അന്ധകാരവും പ്രകാശവും, നല്ലതും കെട്ടതും, 'ഞാന്', 'നീ' എന്നിങ്ങനെയുള്ളതും, സ്ഥലവും യാഥാര്ത്ഥ്യവും അസത്യവും, മുമ്പ്, ഇപ്പോള്, സത്ത, അസത്ത, ശക്തി—ഇവിടെയും അവിടെയും എല്ലാം കാണാം.
ഏവമ് ഏകമ് അനാനൈവ നാനേവാസ്തേ പരം പദമ് । ദണ്ഡചക്രലതാകാരൈസ് തരങ്ഗൈര് അമ്ബ്വ് ഇവാമ്ഭസി
ഇങ്ങനെ, പരമാവസ്ഥ ഒന്നാണ്; അതു പലതായോ അല്ലാതെയോ നിലകൊള്ളുന്നില്ല. വെള്ളത്തില് തണ്ടോ ചക്രമോ വള്ളിയോ തിരമോ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ, അതും അങ്ങനെ തന്നെ.
ഏവം സര്വാത്മനി തതേ ക്വചിത് കിഞ്ചിത് പ്രകാശതേ । അദ്വിതീയമ് അനാദ്യന്തേ ദ്രവത്വമ് ഇവ വാരിണി
ഇങ്ങനെ, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആത്മാവില് ചിലപ്പോള് ചിലതൊക്കെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതു രണ്ടില്ലാത്തതും ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാത്തതും, വെള്ളത്തില് ദ്രാവകത്വം പോലെ തന്നെയാണ്.
തന്മൃതിപ്രസരേ രാമ മുഹൂര്തം ജഡതാഭ്രമേ । ചിരാചിരപ്രത്യയിനി പ്രശ്നസ് തേ നോപപദ്യതേ
ആ ഓർമ്മയുടെ പ്രവാഹം ഉണരുമ്പോൾ, രാമാ, ഒരു നിമിഷം മണ്ടത്തനത്തിന്റെ ഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു. ദീർഘവും ചെറുതുമായ കാലാവധിയിൽ ഉറപ്പുള്ളതിൽ നിന്റെ ചോദ്യം പ്രസക്തമല്ല.
പ്രതിഭാത്മനി വിസ്താരേ യദ് യഥാ പ്രതിഭാസതേ । സ ഏവ തത് തഥാ തേന കിമ് ഇവാത്ര വികല്പ്യതേ
പ്രഭാസ്വരമായ ആത്മാവിന്റെ വിശാലതയിൽ എന്ത് എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ അതു തന്നെയാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. ഇതിൽ സംശയിക്കേണ്ടത് എന്താണ്?
കിം ദ്രവസ്പന്ദനേ വാരിമരുതോര് ഇവ നോ യഥാ । തയോസ് തദാത്മകതയാ യുക്തḫ പ്രശ്നോ ഭവാദൃശാമ്
ജലം പോലെ ഒഴുകലോ വായു പോലെ അലയോ ഇവയെക്കുറിച്ച് എന്തിന് ചോദ്യം? അവ രണ്ടും വ്യത്യസ്തമാണെന്നു കരുതുന്നവർക്കാണ് ഇങ്ങനെയുള്ള ചോദ്യം പ്രസക്തം.
ബ്രഹ്മാത്മനി തഥാ സര്ഗേ സര്ഗതാപ്രത്യയേ കൃതേ । കിം ഭൂẖ കിം ഖം കിമ് ആശേതി പ്രശ്നസ് തേ രാമ നോചിതഃ
ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ ആത്മാവിൽ സൃഷ്ടിയുടെ ധാരണ ഉറപ്പായാൽ, ഭൂമി എന്ത്? ആകാശം എന്ത്? ആശ്രയം എന്ത്? എന്നിങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നത്, രാമാ, ഉചിതമല്ല.
ഏതസ്മാച് ച പദാച് ഛുദ്ധാല് ലുഠിതാനാം ഭവാര്ണവേ । ഭൂതാനാം സുചിരാഭ്യസ്താ വാസനൈവാത്ര കാരണം
ഈ നിലയിൽ, ജന്മമരണത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ അലഞ്ഞു തിരിയുന്ന ജീവികൾക്ക്, വളരെക്കാലമായി പതിവാക്കിയ ആഴമുള്ള മനോവൃത്തികളാണ് എല്ലാത്തിനും കാരണം.
യദ് യഥാ സംവിദാഭ്യസ്തം ശൈത്യൌഷ്ണ്യാദി നിജോദയമ് । അസദ് ഏവ ദ്വിചന്ദ്രാഭം തത് സ്വഭാവം വിദുര് ബുധാഃ
ചിത്തത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് പതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതൊക്കെ, തണുപ്പ്, ചൂട് മുതലായവ, അതിന്റെ സ്വഭാവമായി പ്രകടമാകുന്നു. എന്നാൽ, രണ്ടുചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെ, ഇതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
സ്വഭാവസ്യ സ്വഭാവം സ്വമ് അബുദ്ധ്വൈവ ഭ്രമാകുലാഃ । അവികല്പ്യസ് സ്വഭാവോ ന ഇതി നിശ്ചയിനസ് സ്ഥിതാഃ
സ്വഭാവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാതെ, ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരാണ് ഭ്രമിതരാകുന്നത്. എന്നാൽ, ഉറച്ച ധാരണയുള്ളവർക്ക് സ്വഭാവം വേറിട്ടതല്ലെന്നു വ്യക്തമായി അറിയാം.
അസമ്ഭവാത് പരേ തത്ത്വേ സ്വത്വഭാവദൃശോḫ പൃഥക് । സ്വഭാവോ ബ്രഹ്മണീത്യ് ഉക്തിര് അമൂലാ ന വിരാജതേ
പരമാർത്ഥത്തിൽ വ്യക്തിത്വബോധം അസാധ്യമായതിനാൽ, 'സ്വഭാവം ബ്രഹ്മണിൽ ആണ്' എന്ന വാചകം വേറിട്ടതാണെന്ന് കരുതുമ്പോൾ, അതിന് യാതൊരു അടിസ്ഥാനവും ഇല്ല; അതിന് പ്രകാശമില്ല.
ഏവമ് ഏവ പ്രവര്തന്തേ ഇതി ഭാവാ ഭവാ ഇവ । ഏവമ് ഏവ നിവര്തന്തേ ഇത്യ് അവൃത്തിയുതാ ഇവ
ഇവിടെ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതും, ഇല്ലാതാകുന്നതും, അവ സത്യമായുള്ളവയെന്നോ, മുഴുവൻ അവസാനിക്കുന്നവയെന്നോ തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അവയൊക്കെ വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ ക്വചിത് കിഞ്ചിത് കദാചന । സര്വം ശാന്തമ് അനിര്ദേശ്യം ശൈലോത്കീര്ണമ് ഇവാക്ഷയമ്
ഒരിടത്തും, ഒരിക്കലും, ഒന്നും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. എല്ലാം സമാധാനവും വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതും, പാറയിൽ നിന്നു മിനുക്കിയ പർവ്വതം പോലെ നശിക്കാത്തതുമാണ്.