സുഖീ ദുẖഖീ ഭവോ ഽഭാവോ നരോ നാഗോ ഽമരോ ഽസുരഃ । ബകẖ കാകശ് ശുകശ് ശങ്ഖസ് തിത്തിരിര് ഹരിണോ വൃഷഃ
സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നവനും ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനും ഉണ്ട്; ഉണ്ട് എന്നു പറയാവുന്നവനും ഇല്ലെന്നു പറയാവുന്നവനും ഉണ്ട്; മനുഷ്യനും പാമ്പും ദേവനും അസുരനും, ബകപക്ഷിയും കാക്കയും ശുകപക്ഷിയും ശംഖും, തിത്തിരിപ്പക്ഷിയും മാൻ, കാള — ഇവരൊക്കെയും ഉണ്ട്.
ഭവത്യ് അഭവ്യതാമ് ഏത്യ ദുẖഖാദ് ദുẖഖം ഭയാദ് ഭയമ് । പതന്ന് ആപാതരമ്യേഷു രമതേ ഭോഗഭസ്മസു
മുൻപു യോഗ്യനായിരുന്നത് അയോഗ്യനായി മാറുന്നു; ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ദു:ഖത്തിലേക്കും, ഭയത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഭയത്തിലേക്കും പോകുന്നു; താൽക്കാലികമായ, നശിക്കാൻ പോകുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ വീണു ആസ്വദിക്കുന്നു.
അശരീരോ നിരാകാരസ് സങ്കല്പാത്മാമ്ബരാസ്പദഃ । പിശാചോ ഽസ്മീതി സംവിത്ത്യാ ക്വചിദ് ധത്തേ പിശാചതാമ്
ശരീരമില്ലാത്തതും രൂപമില്ലാത്തതും ചിന്തകളാൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നതും ആകാശത്തിൽ വസിക്കുന്നതുമായത്, ചിലപ്പോഴൊക്കെ 'ഞാൻ ഭൂതം ആണു' എന്ന ധാരണയോടെ ഭൂതാവസ്ഥ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യദ് യത് സര്ഗേ യഥാ രൂഢം തത് തഥാ തു നിഷേവതേ । ജീവം സര്വാത്മകം തജ്ജ്ഞമ് അതജ്ജ്ഞമ് അപി വാനഘ
സൃഷ്ടിയിൽ ഏത് രൂപം എങ്ങനെയോ ഉറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അതുപോലെയാണ് അതു സ്വീകരിക്കുന്നത്. ജീവൻ എല്ലാറ്റിനെയും അറിയുന്നവനാകാം, ഒന്നും അറിയാത്തവനാകാം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ആകാം, പാപരഹിതനേ.
യക്ഷരക്ഷḫപിശാചാദിഭാവനാഭ്രമഭേദതഃ । ജന്മനാമ് അത്ര സങ്ഖ്യാം ന കര്തും മമ സമാര്ഥതാ
യക്ഷൻ, രാക്ഷസൻ, ഭൂതം എന്നിവയായി ഞാൻ തന്നെ കണക്കാക്കുന്ന ഭ്രമം കാരണം എത്ര ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടായെന്നു ഞാൻ പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല; അവയ്ക്ക് എണ്ണമില്ലാത്തവിധം വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്.
പദാര്ഥഭാവനാമാത്രാദ് അതിദുẖഖപരമ്പരാഃ । അഹന്താത്മന ഉദ്യന്തി സത്യാസത്യഘനഭ്രമാഃ
വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള വെറും ഭാവന കൊണ്ടു തന്നെ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉള്ള ആത്മാവിന് സത്യം അല്ലാതതും കലർന്ന കനത്ത ഭ്രമങ്ങൾ ഉളവാകുന്നു; അതിനാൽ അത്യന്തം ദു:ഖം നിറഞ്ഞ അനന്തമായ ശൃംഖലകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏവം ഖ ഏവ ജായന്തേ ഖരൂപാസ് സംസൃതിഭ്രമാഃ । ന ദേശകാലാവരണം കുര്വന്ത്യ് ഏതേ മനാഗ് അപി
ഇങ്ങനെ, ആകാശത്തിൽ മാത്രം, ആകാശംപോലെയുള്ള ഈ സംസാരഭ്രമങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു; ഇവയ്ക്ക് ദേശത്തിലും കാലത്തിലും ഒരു പരിധിയും ഇല്ല, ഒറ്റയടിക്ക് പോലും.
അനാരതം സര്ഗപരമ്പരാണാമ് അരൂപിണീനാമ് അഥ രൂപിണീനാമ് । ജലദ്രവാനുക്രമസംസ്ഥിതാനാം ക്രാന്തോ ഽസ്മി ഖേ ഖാത്മതയോദിതാനാമ്
രൂപമില്ലാത്തതും രൂപമുള്ളതുമായ അനന്തമായ സൃഷ്ടിശ്രംഖലകൾ, വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ ആകാശത്തിൽ ആത്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ ഉദിച്ചവയെ ഞാൻ കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്.
യോഗഭൂമികയോത്ക്രാന്തജീവിതസ്യ ശരീരിണഃ । ഭൂമികാംശാനുസാരേണ ക്ഷീയതേ പൂര്വദുഷ്കൃതമ്
യോഗത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിൽനിന്ന് ജീവൻ പുറപ്പെട്ടവന്റെ പഴയ പാപഫലങ്ങൾ, അവൻ നേടിയ യോഗ്യതയുടെ അളവനുസരിച്ച് കുറയുന്നു.
പുരാഭൂവമ് അഹം ജന്തുര് മൃതോ ഽഹം തത്ര ബന്ധുഷു । ചിരേണേഹാഹമ് ഉത്പന്ന ഇതി പശ്യത്യ് അസൌ തതഃ
അവൻ മനസ്സിൽ കാണുന്നു: 'മുന്പ് ഞാൻ ഒരു ജീവിയായിരുന്നു; ആ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ ഞാൻ മരിച്ചു; നീണ്ട കാലത്തിന് ശേഷം ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഞാൻ ജനിച്ചു.'
ഏവം ഭാവനയോച്ഛൂനം ജാതം പശ്യതി ദേഹകമ് । സര്വാവയവസമ്പന്നം പങ്കാദ് ഇവ വിനിര്മിതമ്
ഇങ്ങനെ ഉള്ള ധാരണയാൽ ഉദിച്ച ദേഹം, എല്ലാ അവയവങ്ങളോടും കൂടി, ചതിയിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ചതുപോലെ അവൻ കാണുന്നു.
ശരീരമ് അഭിസമ്പന്നം പശ്യന് പ്രോച്ഛൂനവാസനമ് । പരലോകമ് അഥ സ്ഫാരം ചിനോത്യ് ആശു ച പശ്യതി
പൂർണ്ണമായ രൂപം നേടിയ ദേഹം, പഴയ ജന്മത്തിലെ വാസനകളോടെ അവൻ കാണുമ്പോൾ, വലിയ പരലോകം ഉടൻ തിരിച്ചറിയുകയും കാണുകയും ചെയ്യുന്നു.
തതẖ കതിപയം കാലം ശേഷം ദുഷ്കൃതകര്മണാമ് । ഭുക്ത്വാ സുകൃതഭോഗായ യാതി പുണ്യവതാം പദമ്
അവന് ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ ശേഷിച്ച ഫലങ്ങള് കുറേ കാലം അനുഭവിച്ചശേഷം, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കാനും ധര്മ്മജന്മാരുടെ സ്ഥിതിയിലെത്താനും കഴിയും.
തത്രോപരി വിമാനേഷു ലോകപാലപുരേഷു ച । മേരൂപവനകുഞ്ജേഷു രമതേ രമണീസഖഃ
അവിടെ, ആകാശമന്ദിരങ്ങളിലും ലോകപാലന്മാരുടെ നഗരങ്ങളിലും, മേരുപര്വതത്തിലെ കാട്ടിലും തണലിലും, പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീവിഭാഗത്തോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
മന്ദാരദലദോലാസു പുന്നാഗഗഹനേഷു ച । പാരിജാതവനാഗ്രേഷു രമതേ രമണീസഖഃ
മന്ദാരപ്പൂവിന്റെ ഇലയിലുണ്ടാക്കിയ ഊഞ്ഞാലുകളിലും, പുന്നാഗവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുകളിലും, പാര്ിജാതവനത്തിന്റെ അതിരുകളിലും, പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.
സന്താനകവിതാനേഷു പാരിഭദ്രദ്രുമേഷു ച । കല്പപാദപകുഞ്ജേഷു രമതേ രമണീസഖഃ
സന്താനവൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിലും, പാര്ിഭദ്രവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇടയിലും, കല്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ കുഞ്ചുകളില് പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.
യോഗഭൂമിഗതാ യേ യേ മ്രിയന്തേ പുരുഷോത്തമാഃ । തേ ക്ഷീണദുഷ്കൃതാ മത്താ രമന്തേ സുരസദ്മസു
യോഗത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിൽ എത്തി മരിക്കുന്ന ഉത്തമന്മാർ, അവരുടെ പാപങ്ങൾ മുഴുവനും തീർന്നവരായി, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി ദേവലോകങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
സ്വാസ്തീര്ണകല്പതരുപല്ലവസംസ്തരേഷു പുഷ്പാവനദ്ധമൃദുഹേമലതാലയേഷു । സമ്യക്ക്രിയാസ് സുരപുരേഷു സഹാപ്സരോഭിര് വിദ്യാധരാസ് സുരതസാരസുഖം രമന്തേ
ഇച്ഛാപൂരകവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇളം ഇലകളാൽ വിരിച്ച കിടക്കകളിലും, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മൃദുവായ പൊന്നിൻ തണലുകളിൽ, ദേവപുരികളിൽ അപ്പസരസുകളോടൊപ്പം എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ച്, വിദ്യാധരന്മാർ പരമാനന്ദത്തിൽ ലീനരായി ആസ്വദിക്കുന്നു.
പ്രത്യേകമ് ഏവമ് ഉദിതḫ പൃഥക്സംസാരഷണ്ഡകഃ । സസുരാസുരപാതാലലോകാന്തരധരാമ്ബരഃ
ഇങ്ങനെ ഓരോ ലോകവും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പാതാളലോകങ്ങളും ഭൂമിയും ആകാശവും ഉൾക്കൊണ്ടു വേറേ വേറെയായി ഉദിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രരുദ്രാദ്യാ ഏവമ് ഏവ ഗതാസ് സ്ഥിതിമ് । സങ്കല്പാത്മാന ഏവേമം സര്ഗസങ്കല്പമ് ആശ്രിതാഃ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ തങ്ങളുടെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു, കാരണം അവർ ചിന്തയുടെ സ്വഭാവമുള്ളവർ, ഈ സൃഷ്ടിയുടെ ഭാവനയിൽ ആശ്രയിച്ചവരാണ്.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രരുദ്രാദിḫ പൂര്വമ് ഏവ മനോമയീ । മായേയമ് ഉദിതാ മിഥ്യാ സര്ഗതാ കല്പനാത്മികാ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും രുദ്രനും തുടങ്ങിയവരും ആദ്യം മനസ്സിൽ നിന്നു രൂപപ്പെട്ടവരാണ്. ഈ മായ എന്നത് അസത്യം, മനസ്സിന്റെ കെട്ടുകഥകളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു ഭ്രമമാണ്.
യദ് യദ് ആലോക്യതേ കിഞ്ചിന് മായായാസ് തദ് അസന് നഭഃ । അന്തരന്തരസാരാത്മരമ്ഭാസ്തമ്ഭാ ഇവോദിതാഃ
ഈ മായയിൽ കാണുന്ന എല്ലാം, ചെറിയതായാലും, ആകാശംപോലെ അസത്യമാണ്; അവ അകത്തുള്ള ശൂന്യതയിൽ നിന്നു ഉദിച്ചുനിൽക്കുന്ന തൂണുകൾപോലെയാണ്.
സങ്കല്പപുരുഷാ ഏതേ ബ്രഹ്മരുദ്രേന്ദ്രകാദയഃ । അസത്യാശ് ചൈവ സത്യാശ് ച ചിത്ത്വാചിത്ത്വൈര് ഇഹ സ്ഥിതാഃ
ബ്രഹ്മാവും രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും തുടങ്ങിയവർ എല്ലാം ചിന്തയുടെ സങ്കല്പത്തിൽ നിന്നുള്ളവരാണ്. ഇവിടെയെല്ലാം അവർ മനസ്സോടെയും മനസ്സില്ലാതെയും, സത്യമെന്നോ അസത്യമെന്നോ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭൂതം പ്രതി പൃഥഗ്ഭൂതസ് സര്ഗോ വികസിതസ് സ്വയമ് । സങ്കല്പസ്വപ്നപുരവന് മനോരാജ്യവദ് ആതതഃ
ഓരോ ജീവിക്കും തനതായ സൃഷ്ടി സ്വയം വിരിയുന്നു; ചിന്തയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന സ്വപ്നനഗരം പോലെയും മനസ്സിന്റെ രാജ്യം പോലെയും അതു വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വഗത്വാച് ച ചിദ്ധാതോര് മിഥശ് ചാനുഭവഭ്രമാത് । സര്ഗേഷ്വ് ഏതേഷു സദ്രൂപാസ് സമസ്താ ഭൂതജാതയഃ
ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാലും, പരസ്പര അനുഭവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആശയക്കുഴപ്പത്താലും, സൃഷ്ടിയിലെ എല്ലാ ജീവികളും ഒരുപോലെയുള്ളവയെന്നു തോന്നുന്നു.
സമ്മിലന്തി മിഥẖ കേചിന് നിരാവരണസംവിദഃ । സര്ഗാḫ പരിണമന്ത്യ് അന്യേ ത്വ് അപരസ്പരവേദിനഃ
ചിലർ പരസ്പരം ഒന്നാകുന്നു, അവർക്കു മനസ്സിൽ തടസ്സമില്ലാത്ത ബോധം ഉണ്ട്; മറ്റുള്ളവർ സൃഷ്ടിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും, അവർക്ക് തമ്മിൽ അറിയപ്പെടൽ ഇല്ല.
കാകതാലീയവത് കേചിത് സര്ഗാസ് സര്ഗേ പതന്ത്യ് അപി । ദേശമ് അന്യമ് ഇമം പ്രാപ്താ വയമ് ഇത്യ് ഏവ ഭാവിതാഃ
ചില സൃഷ്ടികൾ കാക്കയും താളവൃക്ഷവും യാദൃശ്ചികമായി കൂടുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയിലേക്കു പതിക്കുന്നു; അവർ 'നാം മറ്റൊരു സ്ഥലത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു' എന്നു കരുതുന്നു.
ക്രമേണാനേന ഹേ രാമ തേ സ്വപ്നപുരുഷാ അപി । സങ്കല്പപുരുഷാശ് ചൈവ സത്യാശ് ചിത്ത്വാദ് അഖണ്ഡിതാത്
ഈ രീതിയിൽ, രാമാ, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ആളുകളും ചിന്തയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആളുകളും യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമായിരിക്കുന്നു, കാരണം ബോധം ഒറ്റയാണു, അതിൽ വിഭജനം ഇല്ല.
ചിദ്ഘനം ചിത്ത്വസാരത്വാച് ചിത്ത്വമ് ഏവാവതിഷ്ഠതേ । നാസ്യ വിഘ്നോ ന വേധോ ഽസ്തി നാന്യതാ ന ച നാശിതാ
ബോധം വളരെ കനത്തതും മനസ്സിന്റെ സാരവും ആകയാൽ, മനസ്സു മാത്രം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിന് തടസ്സമോ വിഭജിക്കലോ വേറിട്ടതോ ഇല്ല, അതിനെ നശിപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല.
സങ്കല്പപുരുഷാസ് സത്യാസ് സത്യാശ് ച സ്വപ്നവിഭ്രമാഃ । വര്തമാനാര്ഥകാരിത്വാന് നേഹ കിഞ്ചിദ് അസന്മയമ്
ചിന്തയിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യരും സ്വപ്നത്തിലെ ഭ്രമങ്ങളും യഥാർത്ഥമാണ്; ഇവ ഇപ്പോൾ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ഇവിടെ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് ഒന്നുമില്ല.