ഏതത് തദ് ദുഷ്കൃതം ഭുക്തമ് ഏതാസ് താസ് സ്വര്ഗസമ്പദഃ । യോന്യന്തരേഷു തിഷ്ഠന് ഹി സ്ഥിതോ ഽസ്മ്യ് അഹമ് ഇഹ ദ്രുമഃ
ഇതാണ് ആ പാപം അനുഭവിച്ചെടുത്തത്, ഇവയാണ് ആ സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ; മറ്റൊരു ഗർഭത്തിൽ താമസിച്ച ശേഷം, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇവിടെ ഒരു വൃക്ഷമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്ഥിതാസ്മീയമ് അഹം വല്ലീ സമ്പന്നോ ഽസ്മീഹ ഷണ്ഡകഃ । ഗര്ദഭോ ഽയമ് അഹം ജാതശ് ശുകോ ഽയമ് അഹമ് ആസ്ഥിതഃ
ഇവിടെ ഞാൻ ഈ വളയായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഇവിടെ ഞാൻ ഈ കഷ്ടപ്പെട്ട മൃഗമായി പൂർണ്ണനായി; ഞാൻ ഈ കഴുതയായി ജനിച്ചു; ഞാൻ ഈ തുതികയായാണ് ഇപ്പോൾ നിലകൊള്ളുന്നത്.
മര്കടോ ഽസ്മീഹ സമ്പന്നസ് സമ്പന്നോ ഽസ്മീഹ തിത്തിരിഃ । ഋക്ഷോ ഽസ്മീഹ വടോ ഽസ്മീഹ മത്സ്യോ ഽസ്മീഹാഥ കച്ഛപഃ
ഇവിടെ ഞാൻ കുരങ്ങാണ്, ഇവിടെ ഞാൻ കാടുപൊട്ടാണ്, ഇവിടെ ഞാൻ കരടിയാണ്, ഇവിടെ ഞാൻ ആൽമരമാണ്, ഇവിടെ ഞാൻ മീനാണ്, പിന്നെ ഇവിടെ ഞാൻ ആമയാണ്.
ഇഹ വര്ഷശതം തിര്യഗ് ഇഹ വര്ഷശതം തൃണമ് । പ്രാപ്നോമി മാനുഷീം ജാതിം നരോ ഭൂയോ ഭവാമ്യ് അഹമ്
ഇവിടെ ഞാൻ നൂറുവർഷം മൃഗമായി, ഇവിടെ ഞാൻ നൂറുവർഷം പുല്ലായി ജീവിച്ചു; പിന്നെ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചു, വീണ്ടും ഞാൻ മനുഷ്യനായി.
പിണ്ഡദാനാദിഭിര് ബന്ധുകൃത്യൈസ് സത്പുത്രചേഷ്ടിതൈഃ । ക്ഷീണദുഷ്കൃതസമ്പന്നോ ഭവാമി പുരുഷോ ഽധുനാ
ബന്ധുക്കൾ അർപ്പിക്കുന്ന പിണ്ഡം പോലുള്ള കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ടും നല്ല മകന്റെ സൽപ്രവൃത്തികളാലും, എന്റെ പാപങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചു, ഇപ്പോൾ ഞാൻ മനുഷ്യനായി.
അയമ് അസ്യാസ് സ്ത്രിയാ ഗര്ഭേ മാതുര് അസ്മി നിയോജിതഃ । ഗര്ഭമാസാഷ്ടകേ ക്ഷീണേ പിതുര് ജാതോ ഽസ്മ്യ് അയം ഗൃഹേ
ഈ സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ അമ്മയുടെ മകനായി ഞാൻ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; എട്ടു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പന്റെ വീട്ടിൽ ഞാൻ ജനിച്ചു.
സ്ഥിതോ ഽസ്മ്യ് അയമ് അഹം ബാലḫ പ്രാപ്തോ ഽസ്മി നവയൌവനമ് । അയം ജരാമ് അഹമ് ഇതശ് ചിരാദ് അയമ് അഹം മൃതഃ
ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു കുഞ്ഞാണ്, ഇവിടെ ഞാൻ യൗവനത്തിലേയ്ക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു, ഇവിടെ ഞാൻ വയസ്സായിരിക്കുന്നു, ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ഇവിടെ ഞാൻ മരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇത്യാദ്യ് അനുഭവഞ് ജീവോ നിജവിഭ്രമജര്ജരഃ । ഉഹ്യതേ വാസനാവാത്യാപരാവര്തൈḫ പുനḫ പുനഃ
ഇങ്ങനെ പല അവസ്ഥകളും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, സ്വന്തം ഭ്രമങ്ങളിൽ തകർന്ന ആത്മാവ് തിരിഞ്ഞു നിൽക്കാത്ത വാസനകളുടെ കാറ്റിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇഴകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
വാസനാബിലകല്ലോലൈര് വിവിധാവര്തവൃത്തിഭിഃ । ജീവതൃണ്യാസ് സ്ഫുരന്തീമാസ് സംസാരൈകമഹാര്ണവേ
വാസനകളുടെ സൂക്ഷ്മതരംഗങ്ങളും അതിന്റെ പലവിധ പ്രവാഹങ്ങളും കൊണ്ട്, ജീവൻ ഒരു പുല്ല് തണ്ടുപോലെ ഈ ഒരൊറ്റ സാംസാരിക സമുദ്രത്തിൽ വിറയുന്നു.
ജീവẖ ക്വചിത് സുഷുപ്തസ്ഥẖ ക്വചിത് സ്ഥാവരതാജഡഃ । ക്വചിദ് വ്യാധിപരിമ്ലാനẖ ക്വചിദ് ആധിഭിര് ആതുരഃ
ചിലപ്പോൾ ജീവൻ ഗഹനനിദ്രയിൽ ആകുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഒരു ചെടിപോലെ ജഡമാവുന്നു, ചിലപ്പോൾ രോഗം മൂലം ക്ഷീണിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ മാനസിക വേദനകളാൽ പീഡിതനാകുന്നു.
സുഖീ ദുẖഖീ ഭവോ ഽഭാവോ നരോ നാഗോ ഽമരോ ഽസുരഃ । ബകẖ കാകശ് ശുകശ് ശങ്ഖസ് തിത്തിരിര് ഹരിണോ വൃഷഃ
സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നവനും ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനും ഉണ്ട്; ഉണ്ട് എന്നു പറയാവുന്നവനും ഇല്ലെന്നു പറയാവുന്നവനും ഉണ്ട്; മനുഷ്യനും പാമ്പും ദേവനും അസുരനും, ബകപക്ഷിയും കാക്കയും ശുകപക്ഷിയും ശംഖും, തിത്തിരിപ്പക്ഷിയും മാൻ, കാള — ഇവരൊക്കെയും ഉണ്ട്.
ഭവത്യ് അഭവ്യതാമ് ഏത്യ ദുẖഖാദ് ദുẖഖം ഭയാദ് ഭയമ് । പതന്ന് ആപാതരമ്യേഷു രമതേ ഭോഗഭസ്മസു
മുൻപു യോഗ്യനായിരുന്നത് അയോഗ്യനായി മാറുന്നു; ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ദു:ഖത്തിലേക്കും, ഭയത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഭയത്തിലേക്കും പോകുന്നു; താൽക്കാലികമായ, നശിക്കാൻ പോകുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ വീണു ആസ്വദിക്കുന്നു.
അശരീരോ നിരാകാരസ് സങ്കല്പാത്മാമ്ബരാസ്പദഃ । പിശാചോ ഽസ്മീതി സംവിത്ത്യാ ക്വചിദ് ധത്തേ പിശാചതാമ്
ശരീരമില്ലാത്തതും രൂപമില്ലാത്തതും ചിന്തകളാൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നതും ആകാശത്തിൽ വസിക്കുന്നതുമായത്, ചിലപ്പോഴൊക്കെ 'ഞാൻ ഭൂതം ആണു' എന്ന ധാരണയോടെ ഭൂതാവസ്ഥ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യദ് യത് സര്ഗേ യഥാ രൂഢം തത് തഥാ തു നിഷേവതേ । ജീവം സര്വാത്മകം തജ്ജ്ഞമ് അതജ്ജ്ഞമ് അപി വാനഘ
സൃഷ്ടിയിൽ ഏത് രൂപം എങ്ങനെയോ ഉറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അതുപോലെയാണ് അതു സ്വീകരിക്കുന്നത്. ജീവൻ എല്ലാറ്റിനെയും അറിയുന്നവനാകാം, ഒന്നും അറിയാത്തവനാകാം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ആകാം, പാപരഹിതനേ.
യക്ഷരക്ഷḫപിശാചാദിഭാവനാഭ്രമഭേദതഃ । ജന്മനാമ് അത്ര സങ്ഖ്യാം ന കര്തും മമ സമാര്ഥതാ
യക്ഷൻ, രാക്ഷസൻ, ഭൂതം എന്നിവയായി ഞാൻ തന്നെ കണക്കാക്കുന്ന ഭ്രമം കാരണം എത്ര ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടായെന്നു ഞാൻ പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല; അവയ്ക്ക് എണ്ണമില്ലാത്തവിധം വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്.
പദാര്ഥഭാവനാമാത്രാദ് അതിദുẖഖപരമ്പരാഃ । അഹന്താത്മന ഉദ്യന്തി സത്യാസത്യഘനഭ്രമാഃ
വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള വെറും ഭാവന കൊണ്ടു തന്നെ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉള്ള ആത്മാവിന് സത്യം അല്ലാതതും കലർന്ന കനത്ത ഭ്രമങ്ങൾ ഉളവാകുന്നു; അതിനാൽ അത്യന്തം ദു:ഖം നിറഞ്ഞ അനന്തമായ ശൃംഖലകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏവം ഖ ഏവ ജായന്തേ ഖരൂപാസ് സംസൃതിഭ്രമാഃ । ന ദേശകാലാവരണം കുര്വന്ത്യ് ഏതേ മനാഗ് അപി
ഇങ്ങനെ, ആകാശത്തിൽ മാത്രം, ആകാശംപോലെയുള്ള ഈ സംസാരഭ്രമങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു; ഇവയ്ക്ക് ദേശത്തിലും കാലത്തിലും ഒരു പരിധിയും ഇല്ല, ഒറ്റയടിക്ക് പോലും.
അനാരതം സര്ഗപരമ്പരാണാമ് അരൂപിണീനാമ് അഥ രൂപിണീനാമ് । ജലദ്രവാനുക്രമസംസ്ഥിതാനാം ക്രാന്തോ ഽസ്മി ഖേ ഖാത്മതയോദിതാനാമ്
രൂപമില്ലാത്തതും രൂപമുള്ളതുമായ അനന്തമായ സൃഷ്ടിശ്രംഖലകൾ, വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ ആകാശത്തിൽ ആത്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ ഉദിച്ചവയെ ഞാൻ കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്.
യോഗഭൂമികയോത്ക്രാന്തജീവിതസ്യ ശരീരിണഃ । ഭൂമികാംശാനുസാരേണ ക്ഷീയതേ പൂര്വദുഷ്കൃതമ്
യോഗത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിൽനിന്ന് ജീവൻ പുറപ്പെട്ടവന്റെ പഴയ പാപഫലങ്ങൾ, അവൻ നേടിയ യോഗ്യതയുടെ അളവനുസരിച്ച് കുറയുന്നു.
പുരാഭൂവമ് അഹം ജന്തുര് മൃതോ ഽഹം തത്ര ബന്ധുഷു । ചിരേണേഹാഹമ് ഉത്പന്ന ഇതി പശ്യത്യ് അസൌ തതഃ
അവൻ മനസ്സിൽ കാണുന്നു: 'മുന്പ് ഞാൻ ഒരു ജീവിയായിരുന്നു; ആ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ ഞാൻ മരിച്ചു; നീണ്ട കാലത്തിന് ശേഷം ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഞാൻ ജനിച്ചു.'
ഏവം ഭാവനയോച്ഛൂനം ജാതം പശ്യതി ദേഹകമ് । സര്വാവയവസമ്പന്നം പങ്കാദ് ഇവ വിനിര്മിതമ്
ഇങ്ങനെ ഉള്ള ധാരണയാൽ ഉദിച്ച ദേഹം, എല്ലാ അവയവങ്ങളോടും കൂടി, ചതിയിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ചതുപോലെ അവൻ കാണുന്നു.
ശരീരമ് അഭിസമ്പന്നം പശ്യന് പ്രോച്ഛൂനവാസനമ് । പരലോകമ് അഥ സ്ഫാരം ചിനോത്യ് ആശു ച പശ്യതി
പൂർണ്ണമായ രൂപം നേടിയ ദേഹം, പഴയ ജന്മത്തിലെ വാസനകളോടെ അവൻ കാണുമ്പോൾ, വലിയ പരലോകം ഉടൻ തിരിച്ചറിയുകയും കാണുകയും ചെയ്യുന്നു.
തതẖ കതിപയം കാലം ശേഷം ദുഷ്കൃതകര്മണാമ് । ഭുക്ത്വാ സുകൃതഭോഗായ യാതി പുണ്യവതാം പദമ്
അവന് ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ ശേഷിച്ച ഫലങ്ങള് കുറേ കാലം അനുഭവിച്ചശേഷം, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കാനും ധര്മ്മജന്മാരുടെ സ്ഥിതിയിലെത്താനും കഴിയും.
തത്രോപരി വിമാനേഷു ലോകപാലപുരേഷു ച । മേരൂപവനകുഞ്ജേഷു രമതേ രമണീസഖഃ
അവിടെ, ആകാശമന്ദിരങ്ങളിലും ലോകപാലന്മാരുടെ നഗരങ്ങളിലും, മേരുപര്വതത്തിലെ കാട്ടിലും തണലിലും, പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീവിഭാഗത്തോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
മന്ദാരദലദോലാസു പുന്നാഗഗഹനേഷു ച । പാരിജാതവനാഗ്രേഷു രമതേ രമണീസഖഃ
മന്ദാരപ്പൂവിന്റെ ഇലയിലുണ്ടാക്കിയ ഊഞ്ഞാലുകളിലും, പുന്നാഗവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുകളിലും, പാര്ിജാതവനത്തിന്റെ അതിരുകളിലും, പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.
സന്താനകവിതാനേഷു പാരിഭദ്രദ്രുമേഷു ച । കല്പപാദപകുഞ്ജേഷു രമതേ രമണീസഖഃ
സന്താനവൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിലും, പാര്ിഭദ്രവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇടയിലും, കല്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ കുഞ്ചുകളില് പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.
യോഗഭൂമിഗതാ യേ യേ മ്രിയന്തേ പുരുഷോത്തമാഃ । തേ ക്ഷീണദുഷ്കൃതാ മത്താ രമന്തേ സുരസദ്മസു
യോഗത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിൽ എത്തി മരിക്കുന്ന ഉത്തമന്മാർ, അവരുടെ പാപങ്ങൾ മുഴുവനും തീർന്നവരായി, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി ദേവലോകങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
സ്വാസ്തീര്ണകല്പതരുപല്ലവസംസ്തരേഷു പുഷ്പാവനദ്ധമൃദുഹേമലതാലയേഷു । സമ്യക്ക്രിയാസ് സുരപുരേഷു സഹാപ്സരോഭിര് വിദ്യാധരാസ് സുരതസാരസുഖം രമന്തേ
ഇച്ഛാപൂരകവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇളം ഇലകളാൽ വിരിച്ച കിടക്കകളിലും, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മൃദുവായ പൊന്നിൻ തണലുകളിൽ, ദേവപുരികളിൽ അപ്പസരസുകളോടൊപ്പം എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ച്, വിദ്യാധരന്മാർ പരമാനന്ദത്തിൽ ലീനരായി ആസ്വദിക്കുന്നു.
പ്രത്യേകമ് ഏവമ് ഉദിതḫ പൃഥക്സംസാരഷണ്ഡകഃ । സസുരാസുരപാതാലലോകാന്തരധരാമ്ബരഃ
ഇങ്ങനെ ഓരോ ലോകവും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പാതാളലോകങ്ങളും ഭൂമിയും ആകാശവും ഉൾക്കൊണ്ടു വേറേ വേറെയായി ഉദിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രരുദ്രാദ്യാ ഏവമ് ഏവ ഗതാസ് സ്ഥിതിമ് । സങ്കല്പാത്മാന ഏവേമം സര്ഗസങ്കല്പമ് ആശ്രിതാഃ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ തങ്ങളുടെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു, കാരണം അവർ ചിന്തയുടെ സ്വഭാവമുള്ളവർ, ഈ സൃഷ്ടിയുടെ ഭാവനയിൽ ആശ്രയിച്ചവരാണ്.