പ്രാണവാതാന്വിതോ ജീവഗന്ധോ ദേഹസരോരുഹമ് । പ്രവിഹായ സമുഡ്ഡീനẖ കമ് അപ്യ് ആകാശമ് ആഗതഃ
പ്രാണവായുവിന്റെ കൂടെ ജീവന്റെ ഗന്ധം വഹിച്ച്, അവൻ ശരീരരൂപിയായ താമരയെ വിട്ട് ഉയർന്ന്, ഏതോ ആകാശത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
മുഹൂര്തമ് ഏകം സൌഷുപ്തീമ് അവസ്ഥാമ് അനുതിഷ്ഠതി । ദേഹഭാരം പരിത്യജ്യ ഗാഢാം നിദ്രാമ് ഉപാഗതഃ
ശരീരഭാരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആൾ ഒരു നിമിഷം ആഴമായ ഉറക്കത്തിൽ, ദീർഘനിദ്രയിൽ, നില്ക്കുന്നു.
ക്ഷണാത് പ്രബോധമ് ആയാതസ് സതതാഭ്യസ്തയാ സ്വയാ । ആപൂര്യതേ വാസനയാ സരിത്ഖാത ഇവാമ്ഭസാ
ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ, സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ച സ്വഭാവത്താൽ അവൻ ഉണരുന്നു; നദിക്കരയിൽ വെള്ളം നിറയുന്നതുപോലെ, വാസനകളാൽ അവൻ നിറയുന്നു.
സംസ്മൃത്യ സ്വധിയാ സാധുസ് സ സ്വഭാവനയാ തയാ । വ്യോമ്നി വ്യോമവപുര് യസ്മിംസ് തിഷ്ഠേത് പുര്യഷ്ടകാന്വിതഃ
തന്റെ മനസ്സിൽ ഓർമ്മിച്ച്, സ്വഭാവത്തിൽ നില്ക്കുന്നു; ആകാശത്തിൽ, ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ, സൂക്ഷ്മശരീരത്തോടൊപ്പം അവൻ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ന തു ദൂരേ ന നികടേ വ്യോമ നേദം ന ചേതരത് । കാമ് അപ്യ് അവര്ണനായോഗ്യാം താമ് ആകാശദശാം വിദുഃ
ഈ ആകാശം അകലത്തോ സമീപത്തോ അല്ല, ഇതോ മറ്റൊന്നോ അല്ല; അതിന് യാതൊരു ഗുണവും പറയാനാവില്ല. അതൊരു വിവരണരഹിതമായ സ്ഥിതിയാണെന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു.
തതസ് സ ജീവോ വ്യോമ്ന്യ് അത്ര പ്രാണവാതമയാത്മകഃ । ശനൈḫ പ്രാഗ്ഭാവമ് ആദത്തേ മധൌ രസമ് ഇവാങ്കുരഃ
അതിനുശേഷം, ഈ ആകാശത്തിൽ പ്രാണനും വായുവും ചേർന്ന സ്വഭാവമുള്ള അതു ജീവൻ, വസന്തകാലത്ത് ഒരു മുള രസം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, പതിയെ തന്റെ പഴയ അവസ്ഥയെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഭാവനാ യാ സദാഭ്യസ്താ താമ് ഏവ മരണാവധൌ । സ്മരഞ് ജീവോ ജഹാതീമം ഭീമം ഭാരം കലേവരമ്
എപ്പോഴും അഭ്യസിച്ചിരുന്ന ആ ധ്യാനം മരണസമയത്ത് ഓർത്തുകൊണ്ട്, ജീവൻ ഈ ഭയങ്കരമായ ഭാരമായ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
യം യം ഭാവം സ്മരന് ദേഹാത് സദാഭാവിതമ് ഉത്പ്ലുതഃ । തസ്യൈവ ഫലമ് ആപ്നോതി സ്വപൌരുഷബലാര്ജിതമ്
ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ എപ്പോഴും ചിന്തിച്ചിരുന്ന അവസ്ഥയെ ഓർത്താൽ, അതിന്റെ ഫലം സ്വയം സമ്പാദിച്ച ശക്തിയാൽ അവൻ നേടുന്നു.
ആദേഹം യത് സദാഭ്യസ്തം ജീവേന തദ് അസൌ മൃതൌ । സര്വാന് ഭാവാന് അനാദൃത്യ സ്മരതീദം കൃതം മയാ
ഈ ശരീരത്തില് ജീവന് എപ്പോഴും പതിവാക്കിയ കാര്യങ്ങളാണ് മരണസമയത്ത് അവന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്; മറ്റെല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവന് അവഗണിച്ച്, 'ഇത് ഞാന് ചെയ്തതാണ്' എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
യുദ്ധരാജ്യസുരാരാമപാഠരോദനവിഭ്രമാന് । സ്വകര്മഫലഭീതോ ഽസൌ നാഗ്രസ്ഥാന് അപി പശ്യതി
തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലത്തെ ഭയന്ന്, യുദ്ധം, രാജ്യം, ആനന്ദം, പഠനം, കരച്ചില്, ആശങ്ക എന്നിവയുടെ ഓര്മ്മകളില് മുഴുകിയവന് മുന്നില് ഇരിക്കുന്നവരെ പോലും കാണുന്നില്ല.
യ ആസന്നഫലോ ഭാവസ് സ്വവശേനാവശേന വാ । സര്വഭാവോപമര്ദേന സ ഏവാഗ്രേ വിലോക്യതേ
സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം അല്ലെങ്കില് ഇഷ്ടമില്ലാതെ, ഉടന് ഫലം നല്കാന് അടുത്തിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ മാത്രമാണ് മറ്റെല്ലാ അവസ്ഥകളെയും മറികടന്ന് മുന്നില് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
ശുഭമ് അസ്തു മമേദാനീം ചിരം മാശുഭമ് അസ്തു മേ । ആകീടാമരമ് ആശൈഷാ ക്ഷീയതേ ന കദാചന
'ഇപ്പോള് എനിക്ക് നല്ലത് സംഭവിക്കണം, ദീര്ഘകാലം ദോഷം സംഭവിക്കരുത്' എന്ന ആഗ്രഹം ചെറുതായുള്ള കീടങ്ങളില് നിന്നും ദേവന്മാരിലേക്കും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ പ്രതീക്ഷ ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല.
ക്ഷീയതേ ഭാവനൈഷാന്തẖ കേവലം വിദിതാത്മനഃ । ആകാശവിശദശ് ശാന്തോ ജ്ഞḫ പ്രനിര്വാതി ശാമ്യതി
സ്വയം ആരായിച്ചറിഞ്ഞവനിൽ മാത്രം ഈ പ്രതീക്ഷ കുറയുന്നു. ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞ മനസ്സോടെ, സമാധാനത്തോടെ, അത്തരം ജ്ഞാനി ശാന്തനായി വിശ്രമിക്കുന്നു.
ജഡശ് ചേത് തത് പുരോ ഭാവാന് മൃതൌ കാംശ്ചിന് ന പശ്യതി । അജഡശ് ചേത് തദഭ്യസ്തൈര് ഭാവൈര് ആക്രമ്യതേ ഽവശഃ
അവൻ മന്ദബുദ്ധിയാണെങ്കിൽ, മരണംവരെ മുമ്പത്തെ അവസ്ഥകൾ ഒന്നും കാണുന്നില്ല. ബുദ്ധിയുള്ളവനാണെങ്കിൽ, അവൻ അഭ്യസിച്ച അവസ്ഥകൾ അവനെ നിർബന്ധമായി പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.
ഏവമ് ആകാശരൂപോ ഽസൌ ജീവസ് സംവൃതവാസനഃ । തം മുഹൂര്തം ജഡാവസ്ഥോ യുഗം യാതം പ്രപശ്യതി
ഇങ്ങനെ, ആകാശസദൃശമായ ഈ ജീവൻ, വാസനകളാൽ മറഞ്ഞവൻ, ഒരു നിമിഷം മൗഢ്യത്തിൽ ആകുമ്പോൾ ഒരു യുഗം കഴിഞ്ഞുപോയതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു.
അഭവം പ്രാഗ് അഹം ജന്തുര് മൃതസ് തത്രാസ്മി ബന്ധുഷു । യുഗമ് അത്ര പരിക്ഷീണമ് അഭിപശ്യതി സ ക്ഷണാത്
'മുന്പ് ഞാൻ ഇല്ലായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ മരിച്ചിട്ട് ഈ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നു' എന്നിങ്ങനെ അവൻ കരുതുന്നു. ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവിടെ ഒരു യുഗം കഴിഞ്ഞുപോയതാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു.
മുഹൂര്ത ഏവ സഞ്ജാതേ സ ജീവോ യുഗനിശ്ചയേ । ഇഹ ജാതു പ്രവൃത്തോ ഽസ്മി ദേശ ഇത്യ് അവബുധ്യതേ
ഒരു നിമിഷം കടന്നുപോയപ്പോള്, ഈ ജീവന് മനസിലാവുന്നു: 'ഇപ്പൊഴാണ് ഞാന് ഈ സ്ഥലത്ത് പ്രവര്ത്തനം ആരംഭിച്ചത്' എന്ന്.
അഭവം പ്രാഗ് അഹം ജന്തുര് മൃതസ് തത്രാസ്മി ബന്ധുഷു । തതẖ കൃതാ മേ സ്വജനൈḫ പിണ്ഡദാനാദികാẖ ക്രിയാഃ
മുന്പ് ഞാന് ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയില് മരിച്ച ഒരു ജീവിയായിരുന്നു; പിന്നെ എന്റെ സ്വന്തം ആളുകള് എനിക്ക് പിണ്ഡം നല്കുന്നതും മറ്റ് കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്തു.
താഭിര് ലബ്ധശരീരേണ മയാ സുകൃതദുഷ്കൃതേ । ഭുക്തേ ചിരതരം കാലം ജാതോ ഽസ്മ്യ് അദ്യേത്ഥമ് ഉത്ഥിതഃ
അവരുടെ ആ കര്മ്മങ്ങളാല് എനിക്ക് ശരീരം ലഭിച്ചു; നല്ലതും ചീത്തയുമായ പ്രവൃത്തികള് കൊണ്ട് ദീര്ഘകാലം അനുഭവിച്ചു; ഇപ്പൊഴിതാ ഇങ്ങനെ പിറന്നിരിക്കുന്നു.
ഇത്ഥം മുഹൂര്ത ഏവാസൌ ഗതേ പ്രത്യയവാന് ഭവന് । സ്വവാസനാനുസാരേണ ദേഹമ് ആത്മനി പശ്യതി
ഇങ്ങനെ ഒരു നിമിഷം കടന്നുപോയതോടെ അവന് ഉറപ്പു വരുന്നു; സ്വന്തം വാസനകള്ക്കനുസരിച്ച് ശരീരം തന്റെ ഉള്ളില് കാണുന്നു.
മുഹൂര്തേ സുചിരം കാലമ് അശരീരശ് ശരീരകമ് । ചിനോതി പശ്യത്യ് അഭ്യേതി ജീവസ് സ്വപ്നം ഭവാന് ഇവ
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ടോ, വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞോ, ശരീരമില്ലാത്ത ജീവൻ ശരീരം ഉണ്ടാക്കി, അതിനെ കാണുകയും അതിലേക്കു കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഒരാൾ സ്വപ്നത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ.
അശ്രേഷ്ഠയാ വാസനയാ ദുഷ്ടാത്മഫലവാന് അഹമ് । ദുẖഖവാന് അധമോ ജാത ഇതി പശ്യതി ജീവകഃ
ചീത്ത സ്വഭാവങ്ങളും ദുഷ്ടമായ മനസ്സിന്റെ ഫലങ്ങളും കൊണ്ടു, ജീവൻ തന്നെ ദു:ഖിതനും താഴ്ന്നവനുമെന്നു കാണുന്നു.
പ്രധാനയാ വാസനയാ പ്രധാനഫലവാന് അഹമ് । ജാതḫ പ്രധാന ഏവേതി ചിനോത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനാ
പ്രധാനമായ സ്വഭാവവും അതിന്റെ പ്രധാന ഫലങ്ങളും കൊണ്ടു, ജീവൻ തന്നെ ഉന്നതനായി ജനിച്ചവനെന്നു തിരിച്ചറിയുന്നു.
ജീവ ഏവമ് അദേഹോ ഽപി സദേഹത്വമ് ഉപാഗതഃ । ദേശകാലക്രമപ്രൌഢം പരലോകം പ്രപശ്യതി
ഇങ്ങനെ, ശരീരമില്ലാത്ത ജീവനും ശരീരമുള്ളവനായി മാറുന്നു; ദേശവും സമയവും അനുസരിച്ച് വളർന്ന മറ്റുള്ള ലോകം അവൻ കാണുന്നു.
അയം സ പരലോകോ മേ ധര്മരാജനരാ ഇമേ । അയം നീതോ ഽസ്മി നേയോ ഽയം മമേദം തത്ത്വമ് ഈഹിതമ്
ഇതാണു എന്റെ പരലോകം; ഇവരാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ രാജാക്കന്മാർ; എന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു, ഇവൻ കൊണ്ടുവരേണ്ടതുണ്ട്; ഇതെനിക്ക് സ്വന്തമായതാണു, അതാണ് ഞാൻ അന്വേഷിച്ച സത്യം.
പരലോകഭുവസ് ത്വ് ഏതാസ് സത്യം വച്മി പുരാകൃതമ് । പൃഷ്ടോ ഽസ്മ്യ് അയം ധര്മഭൃതാ ച്ഛായേയം മമ സാക്ഷിണീ
ഇവയൊക്കെയും ശരിക്കും പരലോകത്തിലെ ലോകങ്ങളാണ്, ഞാൻ മുമ്പ് ചെയ്തതിന്റെ സത്യം പറയുന്നു; ഞാൻ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ഇവൻ ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരാൽ ആണ്, ഈ നിഴൽ എനിക്ക് സാക്ഷിയാണ്.
സുകൃതം ദുഷ്കൃതം ചേദം കര്മ മേ പുരതസ് സ്ഥിതമ് । അയം നീതോ ഽസ്മി ഗച്ഛാമി സ്വര്ഗം നരകമ് ഏവ വാ
എന്റെ നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമ്മങ്ങൾ എന്റെ മുന്നിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; എന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു, ഞാൻ സ്വർഗത്തിലോ നരകത്തിലോ പോകുന്നു.
ഏവമ്പ്രത്യയവാഞ് ജീവോ ദീര്ഘം സംസൃതിവിഭ്രമമ് । സമ്പശ്യതി ക്ഷണേനൈവ സംവത്സരശതേന ച
ഇങ്ങനെ ഉറച്ച വിശ്വാസമുള്ള ജീവൻ, ഈ ദീർഘമായ ജനനമരണ ചക്രത്തിലെ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ ഒരു നിമിഷത്തിൽ കാണാം, അല്ലെങ്കിൽ നൂറു വർഷംകൊണ്ടോ കാണാം.
ഏഷ ദുẖഖമഹാഷണ്ഡോ വാസനാബീജകോടരാത് । അഹമ് ഇത്യ് ആത്മനോ വ്യക്തം ദുര്ജാതാദ് ഉപജായതേ
ഈ വലിയ ദു:ഖത്തിന്റെ കാട്ട്, മനസ്സിലെ പഴയ വാസനകളുടെ വിത്തിന്റെ കുഴിയിൽ നിന്ന്, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തോടെ, ദുഷ്ടമായ ഒരു ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായി ഉദിക്കുന്നു.
നിയോജിതോ ഽസ്മ്യ് അയം ദുẖഖേ സുഖേ വാ യോജിതോ ഽസ്മ്യ് അയമ് । അയം മേ വത്സരോ യാത ഇദം വര്ഷശതം ഗതമ്
ഈ ദു:ഖത്തിൽ എനിക്ക് ചുമതല നൽകിയിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ഈ സന്തോഷത്തിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു; ഈ വർഷം എനിക്ക് കഴിഞ്ഞു, ഈ നൂറുവർഷവും കടന്നു പോയി.