ഏകാമ് അഥ ദ്വിതീയാം വാ തൃതീയാം ചേതരാം ച വാ । ആരൂഢസ്യ മൃതസ്യ സ്യാത് കീദൃശീ ഭഗവന് ഗതിഃ
ഒരു ഭഗവൻ, ആരെങ്കിലും ഒന്നാം, രണ്ടാമത്തെ, മൂന്നാമത്തെ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയിൽ എത്തി മരിച്ചാൽ അവനു എങ്ങനെയൊരു ഗതി ലഭിക്കും?
മൂഢസ്യാരൂഢദോഷസ്യ താവത് സംസൃതിര് ആതതാ । യാവജ് ജന്മാന്തരശതൈശ് കാകതാലീയയോഗതഃ
മൂഢനും യോഗത്തിൽ ഉയരാത്തവനും ആയാൽ, അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അപൂർവമായൊരു യോജനം ഉണ്ടാവാതെ മോക്ഷം ലഭിക്കാതെ സഞ്ചാരം തുടരും.
അഥ വാ സാധുസങ്ഗത്യാ പ്രവൃത്തസ്യ നരസ്യ നോ । ഉദേതി വൈരാഗ്യമതിര് മരൌ പുഷ്പലതാ യഥാ
അല്ലെങ്കില് നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തില് ഇടപെടുന്നവന്, മനസ്സില് വിരക്തി ഉണരാറില്ല — മരുഭൂമിയില് പൂക്കുന്ന വള്ളിപോലെ.
വൈരാഗ്യമതിര് ഏവം സാ പ്രവൃദ്ധാ ഭൂമികാക്രമേ । നിയോജയതി സംസാരേ തടീമ് ഇവ തരങ്ഗിണീ
ഇങ്ങനെ, വിരക്തിയുടെ മനസ്സ് വളരുമ്പോള്, അത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിലൂടെ നയിക്കുന്നു — ഒരു നദിക്കരയോരത്തെ പോലെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളം നയിക്കുന്നതുപോലെ.
കേചിജ് ജന്മമഹായോഗൈര് അപ്യ് അലബ്ധവിചാരണാഃ । അരഘട്ടഘടീയന്ത്രമ് ഇവോര്ധ്വാധḫപരാസ് സ്ഥിതാഃ
ചിലര് അനേകം ജന്മങ്ങളില് വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്തിട്ടും വിവേകം നേടാതെ, വെള്ളച്ചക്കിന്റെ മുകളിലും കീഴിലും കറങ്ങുന്ന ഭാഗങ്ങളെപ്പോലെ, വെറുതെ ഉയര്ന്നു താഴ്ന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രഥമാം വേതരാം വാപി യോഗഭൂമിം തു യോ ഽഭ്യസേത് । ആയുẖക്ഷയമ് അവാപ്നോതി പുനḫപാശ്ചാത്യജന്മനേ
ആദ്യമായാലും മറ്റേതെങ്കിലും യോഗനിലയായാലും, ആരെങ്കിലും അതില് അഭ്യസിച്ചാല്, അവന്റെ ആയുസ്സ് തീരുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
സ തമ് അഭ്യസ്തമ് ഏവാന്തര് ബുദ്ധൌ പരികരം വരമ് । വഹന് യാതി മൃതേḫ പാര്ശ്വം യഥാ സ്രോതസ് സരിദ്രയമ്
മനസ്സിൽ പതിവായി അഭ്യസിച്ച അത്യുത്തമമായ ഗുണങ്ങൾ മാത്രം കരുതിക്കൊണ്ട്, ഒരാൾ മരണമെത്തിയശേഷം അടുത്ത നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അതുപോലെ ഒരു നദിയുടെ പ്രവാഹം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെയാണ്.
തത്ര തൈശ് ശുഭസങ്കല്പൈḫ പവിത്രകലനാത്മകഃ । താദൃഗ്ഗുണമയൈര് ഏവ മിത്രബന്ധുഭിര് അന്വിതഃ
അവിടെ, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവനായി, അത്തരം സദ്ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ, നല്ല സങ്കല്പങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ളവനായി ആകുന്നു.
അദീനാത്മാ ജഗദ്ഭാവാന് അഖിലാന് അപരാമൃശന് । സംസ്മരന് പരയാ ഭക്ത്യാ ജഗത്തരണകാരണമ്
ദൃഢമായ മനസ്സോടെ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ അവസ്ഥകളും സ്പർശിക്കാതെ, പരമഭക്തിയോടെ ലോകസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള കാരണം ഓർമ്മിക്കുന്നു.
സദ്വാസനാമനോരൂപോ വിജഹാതി ശരീരകമ് । വാതാവധൂനനാധൂതമ് ആമോദẖ കുസുമം യഥാ
സദ്ഭാവനകളും ഉത്തമസങ്കല്പങ്ങളും രൂപം കൊണ്ടവനായി, അവൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; കാറ്റ് തൊട്ട് വിടർന്നു പോകുന്ന സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പംപോലെയാണ് അത്.
പ്രാണവാതാന്വിതോ ജീവഗന്ധോ ദേഹസരോരുഹമ് । പ്രവിഹായ സമുഡ്ഡീനẖ കമ് അപ്യ് ആകാശമ് ആഗതഃ
പ്രാണവായുവിന്റെ കൂടെ ജീവന്റെ ഗന്ധം വഹിച്ച്, അവൻ ശരീരരൂപിയായ താമരയെ വിട്ട് ഉയർന്ന്, ഏതോ ആകാശത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
മുഹൂര്തമ് ഏകം സൌഷുപ്തീമ് അവസ്ഥാമ് അനുതിഷ്ഠതി । ദേഹഭാരം പരിത്യജ്യ ഗാഢാം നിദ്രാമ് ഉപാഗതഃ
ശരീരഭാരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആൾ ഒരു നിമിഷം ആഴമായ ഉറക്കത്തിൽ, ദീർഘനിദ്രയിൽ, നില്ക്കുന്നു.
ക്ഷണാത് പ്രബോധമ് ആയാതസ് സതതാഭ്യസ്തയാ സ്വയാ । ആപൂര്യതേ വാസനയാ സരിത്ഖാത ഇവാമ്ഭസാ
ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ, സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ച സ്വഭാവത്താൽ അവൻ ഉണരുന്നു; നദിക്കരയിൽ വെള്ളം നിറയുന്നതുപോലെ, വാസനകളാൽ അവൻ നിറയുന്നു.
സംസ്മൃത്യ സ്വധിയാ സാധുസ് സ സ്വഭാവനയാ തയാ । വ്യോമ്നി വ്യോമവപുര് യസ്മിംസ് തിഷ്ഠേത് പുര്യഷ്ടകാന്വിതഃ
തന്റെ മനസ്സിൽ ഓർമ്മിച്ച്, സ്വഭാവത്തിൽ നില്ക്കുന്നു; ആകാശത്തിൽ, ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ, സൂക്ഷ്മശരീരത്തോടൊപ്പം അവൻ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ന തു ദൂരേ ന നികടേ വ്യോമ നേദം ന ചേതരത് । കാമ് അപ്യ് അവര്ണനായോഗ്യാം താമ് ആകാശദശാം വിദുഃ
ഈ ആകാശം അകലത്തോ സമീപത്തോ അല്ല, ഇതോ മറ്റൊന്നോ അല്ല; അതിന് യാതൊരു ഗുണവും പറയാനാവില്ല. അതൊരു വിവരണരഹിതമായ സ്ഥിതിയാണെന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു.
തതസ് സ ജീവോ വ്യോമ്ന്യ് അത്ര പ്രാണവാതമയാത്മകഃ । ശനൈḫ പ്രാഗ്ഭാവമ് ആദത്തേ മധൌ രസമ് ഇവാങ്കുരഃ
അതിനുശേഷം, ഈ ആകാശത്തിൽ പ്രാണനും വായുവും ചേർന്ന സ്വഭാവമുള്ള അതു ജീവൻ, വസന്തകാലത്ത് ഒരു മുള രസം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, പതിയെ തന്റെ പഴയ അവസ്ഥയെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഭാവനാ യാ സദാഭ്യസ്താ താമ് ഏവ മരണാവധൌ । സ്മരഞ് ജീവോ ജഹാതീമം ഭീമം ഭാരം കലേവരമ്
എപ്പോഴും അഭ്യസിച്ചിരുന്ന ആ ധ്യാനം മരണസമയത്ത് ഓർത്തുകൊണ്ട്, ജീവൻ ഈ ഭയങ്കരമായ ഭാരമായ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
യം യം ഭാവം സ്മരന് ദേഹാത് സദാഭാവിതമ് ഉത്പ്ലുതഃ । തസ്യൈവ ഫലമ് ആപ്നോതി സ്വപൌരുഷബലാര്ജിതമ്
ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ എപ്പോഴും ചിന്തിച്ചിരുന്ന അവസ്ഥയെ ഓർത്താൽ, അതിന്റെ ഫലം സ്വയം സമ്പാദിച്ച ശക്തിയാൽ അവൻ നേടുന്നു.
ആദേഹം യത് സദാഭ്യസ്തം ജീവേന തദ് അസൌ മൃതൌ । സര്വാന് ഭാവാന് അനാദൃത്യ സ്മരതീദം കൃതം മയാ
ഈ ശരീരത്തില് ജീവന് എപ്പോഴും പതിവാക്കിയ കാര്യങ്ങളാണ് മരണസമയത്ത് അവന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്; മറ്റെല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവന് അവഗണിച്ച്, 'ഇത് ഞാന് ചെയ്തതാണ്' എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
യുദ്ധരാജ്യസുരാരാമപാഠരോദനവിഭ്രമാന് । സ്വകര്മഫലഭീതോ ഽസൌ നാഗ്രസ്ഥാന് അപി പശ്യതി
തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലത്തെ ഭയന്ന്, യുദ്ധം, രാജ്യം, ആനന്ദം, പഠനം, കരച്ചില്, ആശങ്ക എന്നിവയുടെ ഓര്മ്മകളില് മുഴുകിയവന് മുന്നില് ഇരിക്കുന്നവരെ പോലും കാണുന്നില്ല.
യ ആസന്നഫലോ ഭാവസ് സ്വവശേനാവശേന വാ । സര്വഭാവോപമര്ദേന സ ഏവാഗ്രേ വിലോക്യതേ
സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം അല്ലെങ്കില് ഇഷ്ടമില്ലാതെ, ഉടന് ഫലം നല്കാന് അടുത്തിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ മാത്രമാണ് മറ്റെല്ലാ അവസ്ഥകളെയും മറികടന്ന് മുന്നില് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
ശുഭമ് അസ്തു മമേദാനീം ചിരം മാശുഭമ് അസ്തു മേ । ആകീടാമരമ് ആശൈഷാ ക്ഷീയതേ ന കദാചന
'ഇപ്പോള് എനിക്ക് നല്ലത് സംഭവിക്കണം, ദീര്ഘകാലം ദോഷം സംഭവിക്കരുത്' എന്ന ആഗ്രഹം ചെറുതായുള്ള കീടങ്ങളില് നിന്നും ദേവന്മാരിലേക്കും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ പ്രതീക്ഷ ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല.
ക്ഷീയതേ ഭാവനൈഷാന്തẖ കേവലം വിദിതാത്മനഃ । ആകാശവിശദശ് ശാന്തോ ജ്ഞḫ പ്രനിര്വാതി ശാമ്യതി
സ്വയം ആരായിച്ചറിഞ്ഞവനിൽ മാത്രം ഈ പ്രതീക്ഷ കുറയുന്നു. ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞ മനസ്സോടെ, സമാധാനത്തോടെ, അത്തരം ജ്ഞാനി ശാന്തനായി വിശ്രമിക്കുന്നു.
ജഡശ് ചേത് തത് പുരോ ഭാവാന് മൃതൌ കാംശ്ചിന് ന പശ്യതി । അജഡശ് ചേത് തദഭ്യസ്തൈര് ഭാവൈര് ആക്രമ്യതേ ഽവശഃ
അവൻ മന്ദബുദ്ധിയാണെങ്കിൽ, മരണംവരെ മുമ്പത്തെ അവസ്ഥകൾ ഒന്നും കാണുന്നില്ല. ബുദ്ധിയുള്ളവനാണെങ്കിൽ, അവൻ അഭ്യസിച്ച അവസ്ഥകൾ അവനെ നിർബന്ധമായി പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.
ഏവമ് ആകാശരൂപോ ഽസൌ ജീവസ് സംവൃതവാസനഃ । തം മുഹൂര്തം ജഡാവസ്ഥോ യുഗം യാതം പ്രപശ്യതി
ഇങ്ങനെ, ആകാശസദൃശമായ ഈ ജീവൻ, വാസനകളാൽ മറഞ്ഞവൻ, ഒരു നിമിഷം മൗഢ്യത്തിൽ ആകുമ്പോൾ ഒരു യുഗം കഴിഞ്ഞുപോയതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു.
അഭവം പ്രാഗ് അഹം ജന്തുര് മൃതസ് തത്രാസ്മി ബന്ധുഷു । യുഗമ് അത്ര പരിക്ഷീണമ് അഭിപശ്യതി സ ക്ഷണാത്
'മുന്പ് ഞാൻ ഇല്ലായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ മരിച്ചിട്ട് ഈ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നു' എന്നിങ്ങനെ അവൻ കരുതുന്നു. ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവിടെ ഒരു യുഗം കഴിഞ്ഞുപോയതാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു.
മുഹൂര്ത ഏവ സഞ്ജാതേ സ ജീവോ യുഗനിശ്ചയേ । ഇഹ ജാതു പ്രവൃത്തോ ഽസ്മി ദേശ ഇത്യ് അവബുധ്യതേ
ഒരു നിമിഷം കടന്നുപോയപ്പോള്, ഈ ജീവന് മനസിലാവുന്നു: 'ഇപ്പൊഴാണ് ഞാന് ഈ സ്ഥലത്ത് പ്രവര്ത്തനം ആരംഭിച്ചത്' എന്ന്.
അഭവം പ്രാഗ് അഹം ജന്തുര് മൃതസ് തത്രാസ്മി ബന്ധുഷു । തതẖ കൃതാ മേ സ്വജനൈḫ പിണ്ഡദാനാദികാẖ ക്രിയാഃ
മുന്പ് ഞാന് ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയില് മരിച്ച ഒരു ജീവിയായിരുന്നു; പിന്നെ എന്റെ സ്വന്തം ആളുകള് എനിക്ക് പിണ്ഡം നല്കുന്നതും മറ്റ് കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്തു.
താഭിര് ലബ്ധശരീരേണ മയാ സുകൃതദുഷ്കൃതേ । ഭുക്തേ ചിരതരം കാലം ജാതോ ഽസ്മ്യ് അദ്യേത്ഥമ് ഉത്ഥിതഃ
അവരുടെ ആ കര്മ്മങ്ങളാല് എനിക്ക് ശരീരം ലഭിച്ചു; നല്ലതും ചീത്തയുമായ പ്രവൃത്തികള് കൊണ്ട് ദീര്ഘകാലം അനുഭവിച്ചു; ഇപ്പൊഴിതാ ഇങ്ങനെ പിറന്നിരിക്കുന്നു.
ഇത്ഥം മുഹൂര്ത ഏവാസൌ ഗതേ പ്രത്യയവാന് ഭവന് । സ്വവാസനാനുസാരേണ ദേഹമ് ആത്മനി പശ്യതി
ഇങ്ങനെ ഒരു നിമിഷം കടന്നുപോയതോടെ അവന് ഉറപ്പു വരുന്നു; സ്വന്തം വാസനകള്ക്കനുസരിച്ച് ശരീരം തന്റെ ഉള്ളില് കാണുന്നു.