തൃതീയേയമ് അസംസങ്ഗകാരിണീ ഭവതാരിണീ । അനയോദിതയോദേതി ഭാനുഭാസേവ പദ്മിനീ
ഈ മൂന്നാം നില മനസ്സിനെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറാൻ സഹായിക്കുകയും, ജനനമരണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഉദിച്ചാൽ, അതുപോലെ അടുത്ത നിലയും ഉദിക്കുന്നു, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ താമരപൂവ് വിരിയുന്നതുപോലെ.
വിജിത്യാവഗ്രഹക്ഷോഭദുര്ദേശപ്രമുഖാന് അരീന് । സുസിക്തമൂലാ ലതികാ ദദാത്യ് അവികലം ഫലമ്
ഭ്രമം, ഉന്മാദം, അനുകൂലമല്ലാത്ത സാഹചര്യം എന്നിവയെ ജയിച്ചാൽ, നന്നായി ജലസേചനം ലഭിച്ച വള്ളി പൂർണ്ണമായും ഫലം നൽകുന്നു.
അസംസക്തമതിര് മൌനീ മദമാത്സര്യവര്ജിതഃ । വൃഷ്ടശാരദമേഘാഭോ ഭവേദ് ഭവ്യസ് ത്രിഭൂമികഃ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സും, മൗനവും, അഹങ്കാരമോ അസൂയയോ ഇല്ലാത്തവനും, ശരത്കാലത്തിലെ മേഘംപോലെ, മൂന്നു നിലകളിലും ഉന്നതനായി നിലനിൽക്കുന്നു.
വിദിതാഖിലവേദ്യസ്യ ശാന്തസന്ദേഹസന്തതേഃ । നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന
എല്ലാം അറിഞ്ഞു, സംശയങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് ശാന്തമായവനു, ചെയ്യുന്നതിലോ ചെയ്യാത്തതിലോ ഇവിടെ ഒന്നും നേടാനില്ല.
തൃതീയാം ഭൂമികാം പ്രാപ്തസ് സാമാന്യാസങ്ഗവാന് ഇഹ । വിചരത്യ് അസമുന്നദ്ധḫ പരമ് ആകലയന് പദമ്
മൂന്നാം നിലയിലേക്കെത്തിയവൻ ഇവിടെ സാധാരണബന്ധങ്ങളോടെ ജീവിച്ചിരുന്നാലും, മനസ്സിൽ അലസതയില്ലാതെ പരമാവസ്ഥയെ ചിന്തിക്കുന്നു.
ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗവാന് ഏഷ തൃതീയേ ഭൂമികാപദേ । ഭവതി പ്രോഷിതാശേഷസങ്കല്പകലനാസ്പദേ
ഈ മൂന്നാം നിലയിൽ, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വൈരാഗ്യം അവനുണ്ട്; എല്ലാ മനസ്സിലുണ്ടാകുന്ന ആശയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുവിടുന്നു.
ലഗത്യ് അസംസക്തമതേര് ന കര്മഫലഭാവനാ । വാരീവ പദ്മപത്ത്രസ്യ രത്നസ്യേവോപരഞ്ജനാ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനു പ്രവർത്തികളുടെ ഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയില്ല; വെള്ളം താമരയിലയോ, നിറം രത്നത്തിലോ ചേർന്നിരിപ്പില്ലാത്തതുപോലെയാണ് അവൻ.
നിത്യാസംസക്തയാ ബുദ്ധ്യാ പ്രകൃതം ബഹിര് ആചരന് । അന്തര് അക്ഷോഭ ഏവാസ്തേ ഹൃദയേനാപരാജിതഃ
എപ്പോഴും അകത്തുനിന്ന് ബന്ധമില്ലാത്ത ബുദ്ധിയോടെ, പുറത്തു സാധാരണ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, അവൻ ഉള്ളിൽ അചഞ്ചലനും ജയിക്കാനാകാത്ത ഹൃദയവാനുമാണ്.
ഏനാമ് അസംസങ്ഗദശാമ് അവാപ്യ പതത്യ് അപീച്ഛന്ന് ഇഹ സംസൃതിം നോ । ഇച്ഛാ ച നോദേതി ന രാമ തേ ഭോ യോദേതി സാ സത്ത്വചമത്കൃതിര് ഹി
അസക്തിയുടെ ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, ഇഹലോകത്തിൽ വീണാലും ആർക്കും അതിനോട് ആഗ്രഹമോ ഇച്ഛയോ ഉണ്ടാകില്ല, രാമാ. അതാണ് ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിന്റെ അത്ഭുതം.
മൂഢസ്യാസത്കുലോത്ഥസ്യ പ്രവൃത്തസ്യ നരസ്യ ച । അപ്രാപ്തയോഗസങ്ഗസ്യ കഥമ് ഉത്തരണം ഭവേത്
മൂഢനായും, നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കാതെയും, ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകിയവനായി, യോഗസംഗമം ലഭിക്കാതെയും ഉള്ള ഒരാൾ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും?
ഏകാമ് അഥ ദ്വിതീയാം വാ തൃതീയാം ചേതരാം ച വാ । ആരൂഢസ്യ മൃതസ്യ സ്യാത് കീദൃശീ ഭഗവന് ഗതിഃ
ഒരു ഭഗവൻ, ആരെങ്കിലും ഒന്നാം, രണ്ടാമത്തെ, മൂന്നാമത്തെ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയിൽ എത്തി മരിച്ചാൽ അവനു എങ്ങനെയൊരു ഗതി ലഭിക്കും?
മൂഢസ്യാരൂഢദോഷസ്യ താവത് സംസൃതിര് ആതതാ । യാവജ് ജന്മാന്തരശതൈശ് കാകതാലീയയോഗതഃ
മൂഢനും യോഗത്തിൽ ഉയരാത്തവനും ആയാൽ, അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അപൂർവമായൊരു യോജനം ഉണ്ടാവാതെ മോക്ഷം ലഭിക്കാതെ സഞ്ചാരം തുടരും.
അഥ വാ സാധുസങ്ഗത്യാ പ്രവൃത്തസ്യ നരസ്യ നോ । ഉദേതി വൈരാഗ്യമതിര് മരൌ പുഷ്പലതാ യഥാ
അല്ലെങ്കില് നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തില് ഇടപെടുന്നവന്, മനസ്സില് വിരക്തി ഉണരാറില്ല — മരുഭൂമിയില് പൂക്കുന്ന വള്ളിപോലെ.
വൈരാഗ്യമതിര് ഏവം സാ പ്രവൃദ്ധാ ഭൂമികാക്രമേ । നിയോജയതി സംസാരേ തടീമ് ഇവ തരങ്ഗിണീ
ഇങ്ങനെ, വിരക്തിയുടെ മനസ്സ് വളരുമ്പോള്, അത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിലൂടെ നയിക്കുന്നു — ഒരു നദിക്കരയോരത്തെ പോലെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളം നയിക്കുന്നതുപോലെ.
കേചിജ് ജന്മമഹായോഗൈര് അപ്യ് അലബ്ധവിചാരണാഃ । അരഘട്ടഘടീയന്ത്രമ് ഇവോര്ധ്വാധḫപരാസ് സ്ഥിതാഃ
ചിലര് അനേകം ജന്മങ്ങളില് വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്തിട്ടും വിവേകം നേടാതെ, വെള്ളച്ചക്കിന്റെ മുകളിലും കീഴിലും കറങ്ങുന്ന ഭാഗങ്ങളെപ്പോലെ, വെറുതെ ഉയര്ന്നു താഴ്ന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രഥമാം വേതരാം വാപി യോഗഭൂമിം തു യോ ഽഭ്യസേത് । ആയുẖക്ഷയമ് അവാപ്നോതി പുനḫപാശ്ചാത്യജന്മനേ
ആദ്യമായാലും മറ്റേതെങ്കിലും യോഗനിലയായാലും, ആരെങ്കിലും അതില് അഭ്യസിച്ചാല്, അവന്റെ ആയുസ്സ് തീരുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
സ തമ് അഭ്യസ്തമ് ഏവാന്തര് ബുദ്ധൌ പരികരം വരമ് । വഹന് യാതി മൃതേḫ പാര്ശ്വം യഥാ സ്രോതസ് സരിദ്രയമ്
മനസ്സിൽ പതിവായി അഭ്യസിച്ച അത്യുത്തമമായ ഗുണങ്ങൾ മാത്രം കരുതിക്കൊണ്ട്, ഒരാൾ മരണമെത്തിയശേഷം അടുത്ത നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അതുപോലെ ഒരു നദിയുടെ പ്രവാഹം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെയാണ്.
തത്ര തൈശ് ശുഭസങ്കല്പൈḫ പവിത്രകലനാത്മകഃ । താദൃഗ്ഗുണമയൈര് ഏവ മിത്രബന്ധുഭിര് അന്വിതഃ
അവിടെ, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവനായി, അത്തരം സദ്ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ, നല്ല സങ്കല്പങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ളവനായി ആകുന്നു.
അദീനാത്മാ ജഗദ്ഭാവാന് അഖിലാന് അപരാമൃശന് । സംസ്മരന് പരയാ ഭക്ത്യാ ജഗത്തരണകാരണമ്
ദൃഢമായ മനസ്സോടെ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ അവസ്ഥകളും സ്പർശിക്കാതെ, പരമഭക്തിയോടെ ലോകസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള കാരണം ഓർമ്മിക്കുന്നു.
സദ്വാസനാമനോരൂപോ വിജഹാതി ശരീരകമ് । വാതാവധൂനനാധൂതമ് ആമോദẖ കുസുമം യഥാ
സദ്ഭാവനകളും ഉത്തമസങ്കല്പങ്ങളും രൂപം കൊണ്ടവനായി, അവൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; കാറ്റ് തൊട്ട് വിടർന്നു പോകുന്ന സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പംപോലെയാണ് അത്.
പ്രാണവാതാന്വിതോ ജീവഗന്ധോ ദേഹസരോരുഹമ് । പ്രവിഹായ സമുഡ്ഡീനẖ കമ് അപ്യ് ആകാശമ് ആഗതഃ
പ്രാണവായുവിന്റെ കൂടെ ജീവന്റെ ഗന്ധം വഹിച്ച്, അവൻ ശരീരരൂപിയായ താമരയെ വിട്ട് ഉയർന്ന്, ഏതോ ആകാശത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
മുഹൂര്തമ് ഏകം സൌഷുപ്തീമ് അവസ്ഥാമ് അനുതിഷ്ഠതി । ദേഹഭാരം പരിത്യജ്യ ഗാഢാം നിദ്രാമ് ഉപാഗതഃ
ശരീരഭാരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആൾ ഒരു നിമിഷം ആഴമായ ഉറക്കത്തിൽ, ദീർഘനിദ്രയിൽ, നില്ക്കുന്നു.
ക്ഷണാത് പ്രബോധമ് ആയാതസ് സതതാഭ്യസ്തയാ സ്വയാ । ആപൂര്യതേ വാസനയാ സരിത്ഖാത ഇവാമ്ഭസാ
ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ, സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ച സ്വഭാവത്താൽ അവൻ ഉണരുന്നു; നദിക്കരയിൽ വെള്ളം നിറയുന്നതുപോലെ, വാസനകളാൽ അവൻ നിറയുന്നു.
സംസ്മൃത്യ സ്വധിയാ സാധുസ് സ സ്വഭാവനയാ തയാ । വ്യോമ്നി വ്യോമവപുര് യസ്മിംസ് തിഷ്ഠേത് പുര്യഷ്ടകാന്വിതഃ
തന്റെ മനസ്സിൽ ഓർമ്മിച്ച്, സ്വഭാവത്തിൽ നില്ക്കുന്നു; ആകാശത്തിൽ, ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ, സൂക്ഷ്മശരീരത്തോടൊപ്പം അവൻ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ന തു ദൂരേ ന നികടേ വ്യോമ നേദം ന ചേതരത് । കാമ് അപ്യ് അവര്ണനായോഗ്യാം താമ് ആകാശദശാം വിദുഃ
ഈ ആകാശം അകലത്തോ സമീപത്തോ അല്ല, ഇതോ മറ്റൊന്നോ അല്ല; അതിന് യാതൊരു ഗുണവും പറയാനാവില്ല. അതൊരു വിവരണരഹിതമായ സ്ഥിതിയാണെന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു.
തതസ് സ ജീവോ വ്യോമ്ന്യ് അത്ര പ്രാണവാതമയാത്മകഃ । ശനൈḫ പ്രാഗ്ഭാവമ് ആദത്തേ മധൌ രസമ് ഇവാങ്കുരഃ
അതിനുശേഷം, ഈ ആകാശത്തിൽ പ്രാണനും വായുവും ചേർന്ന സ്വഭാവമുള്ള അതു ജീവൻ, വസന്തകാലത്ത് ഒരു മുള രസം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, പതിയെ തന്റെ പഴയ അവസ്ഥയെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഭാവനാ യാ സദാഭ്യസ്താ താമ് ഏവ മരണാവധൌ । സ്മരഞ് ജീവോ ജഹാതീമം ഭീമം ഭാരം കലേവരമ്
എപ്പോഴും അഭ്യസിച്ചിരുന്ന ആ ധ്യാനം മരണസമയത്ത് ഓർത്തുകൊണ്ട്, ജീവൻ ഈ ഭയങ്കരമായ ഭാരമായ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
യം യം ഭാവം സ്മരന് ദേഹാത് സദാഭാവിതമ് ഉത്പ്ലുതഃ । തസ്യൈവ ഫലമ് ആപ്നോതി സ്വപൌരുഷബലാര്ജിതമ്
ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ എപ്പോഴും ചിന്തിച്ചിരുന്ന അവസ്ഥയെ ഓർത്താൽ, അതിന്റെ ഫലം സ്വയം സമ്പാദിച്ച ശക്തിയാൽ അവൻ നേടുന്നു.
ആദേഹം യത് സദാഭ്യസ്തം ജീവേന തദ് അസൌ മൃതൌ । സര്വാന് ഭാവാന് അനാദൃത്യ സ്മരതീദം കൃതം മയാ
ഈ ശരീരത്തില് ജീവന് എപ്പോഴും പതിവാക്കിയ കാര്യങ്ങളാണ് മരണസമയത്ത് അവന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്; മറ്റെല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവന് അവഗണിച്ച്, 'ഇത് ഞാന് ചെയ്തതാണ്' എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
യുദ്ധരാജ്യസുരാരാമപാഠരോദനവിഭ്രമാന് । സ്വകര്മഫലഭീതോ ഽസൌ നാഗ്രസ്ഥാന് അപി പശ്യതി
തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലത്തെ ഭയന്ന്, യുദ്ധം, രാജ്യം, ആനന്ദം, പഠനം, കരച്ചില്, ആശങ്ക എന്നിവയുടെ ഓര്മ്മകളില് മുഴുകിയവന് മുന്നില് ഇരിക്കുന്നവരെ പോലും കാണുന്നില്ല.