കര്മസ്വ് അര്ഥേഷു ചിന്താസു വാസനാസ്വ് ആത്മതാസു ച । അവേദനമ് അമഗ്നത്വം ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗ ഉച്യതേ
കർമ്മങ്ങളിലും, വിഷയങ്ങളിലും, ചിന്തകളിലും, വാസനകളിലും, അഹങ്കാരത്തിലും പോലും ആഴമായി ഇടപെടാതിരിക്കുക—ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അസക്തി എന്ന് പറയുന്നു.
അജ്ഞാനപങ്കപീഠായാം ജ്ഞപ്തിഭൂമൌ സ്വഭാവതഃ । കാകതാലീയയോഗാദ് വാക്ഷയാദ് വാ സര്വകര്മണാമ്
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ചളിയിൽ നിന്ന് മുകളിലായുള്ള ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിലയിൽ, സ്വഭാവത: അല്ലെങ്കിൽ കാക്ക താളിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലുള്ള യാദൃച്ഛികമായ യോഗത്താലോ, കാണുന്നതുകൊണ്ടോ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളും സംഭവിക്കുന്നു.
സംവിജ്ജലവിലാസായാം വിശദ്ദേഹമൃണാലകഃ । ജാതോ ഹൃദയസദ്വാപ്യാം ചിന്താശഫരികാന്വിതഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ കളിയിൽ, അത്യന്തം ശുദ്ധമായ ശരീരം ഉള്ളവൻ, ഹൃദയത്തിലെ സത്യസരസ്സിൽ ജനിച്ചവൻ, ചിന്തകൾ ചെറുമീനുകളെപ്പോലെ കൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
സന്തോഷാമോദമധുരസ് സത്കാര്യാമലപല്ലവഃ । ചിത്തനാലാഗ്രസംലീനോ ഽവിഘ്നകണ്ടകസങ്കടഃ
സന്തോഷത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ കറുത്തമില്ലാത്ത ഇലകൾ ഉള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ തണ്ടിന്റെ അറ്റത്തിൽ ലയിച്ചവൻ, തടസ്സങ്ങളുടെ കട്ടക്കാടിൽ കുടുങ്ങുന്നു.
വിവേകപദ്മോ രൂഢോ ഽന്തര് വിചാരാര്കവികാസിതഃ । ഫലം ഫലത്യ് അസംസങ്ഗം തൃതീയാം ഭൂമികാം ഗതഃ
വിവേകത്തിന്റെ താമര ഉള്ളിൽ ഉറപ്പോടെ വളർന്നിരിക്കുന്നു, അന്വേഷത്തിന്റെ സൂര്യപ്രഭയിൽ വിരിയുന്നു, അസംയോഗത്തിന്റെ ഫലം കായുന്നു, മൂന്നാം നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു.
അസംസക്തമനാ മൌനീ മുനിര് മദബഹിഷ്കൃതഃ । ഭവത്യ് അവിദ്യമാനാഭസ് തൃതീയാം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
അസക്തമായ മനസ്സോടെ, മൗനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, മദം വിട്ടുമാറിയ മുനി, മൂന്നാം നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തിയപ്പോൾ, ഇല്ലാത്തവനായി പോലെ ഭവിക്കുന്നു.
സമവായാദ് വിശുദ്ധാനാം സമത്വാദ് ധര്മകര്മണാമ് । കാകതാലീയയോഗേന പ്രഥമോദേതി ഭൂമികാ
ശുദ്ധമായ ഗുണങ്ങളും കര്മ്മങ്ങളും സമതുലിതമായിരിക്കുമ്പോള്, കാക്കയും താളപ്പഴവും ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെയുള്ള യാദൃശ്ചികമായ ഒരു സംഗമത്തിലൂടെ ആദ്യഘട്ടം ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
ഭൂമിḫ പ്രോദിതമാത്രാന്തര് അമൃതാങ്കുരികൈവ സാ । വിവേകേനാമ്ബുസേകേന രക്ഷ്യാ പാല്യാതി ധീമതാ
ഈ ഘട്ടം ഉദിച്ചുവരുമ്പോള് അതു അമൃതത്തിന്റെ ഇലപുതിരുപോലെയാണ്; വിവേകത്തിന്റെ വെള്ളംകൊണ്ട് ധീരന് അതിനെ സംരക്ഷിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും വേണം.
യേനാംശേനോല്ലസത്യ് ഏഷാ വിചാരേണോദയം നയേത് । തമ് ഏവാനുദിനം യത്നാത് കൃഷീവല ഇവാങ്കുരമ്
ഏത് രീതിയിലാണെങ്കിലും ഇത് പ്രകാശം കാണാന് തുടങ്ങിയാല്, കര്ഷകന് ഇലപുതിയെ ദിവസവും ശ്രദ്ധയോടെ പരിപാലിക്കുന്നതുപോലെ, ചിന്തയിലൂടെ അതിനെ പൂര്ണമായും വളര്ത്തണം.
ഏഷാ ഹി പരിമൃഷ്ടാന്തര് അന്യാസാം പ്രസവൈകഭൂഃ । പത്ത്രാണാമ് അങ്കുര ഇവ തദ്രൂഢോ ഽന്യാസു രോഹതി
ഇത് അകത്തുനിന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടാല്, മറ്റുള്ളവയുടെ ജനനത്തിന് ഏകമായ അടിസ്ഥാനമാവുന്നു; ഇലപുതിയില് നിന്നു ഇലകള് വളരുന്നതുപോലെ, ഇത് ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടാല് മറ്റുള്ളവയും അതില് നിന്ന് വളരുന്നു.
തൃതീയേയമ് അസംസങ്ഗകാരിണീ ഭവതാരിണീ । അനയോദിതയോദേതി ഭാനുഭാസേവ പദ്മിനീ
ഈ മൂന്നാം നില മനസ്സിനെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറാൻ സഹായിക്കുകയും, ജനനമരണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഉദിച്ചാൽ, അതുപോലെ അടുത്ത നിലയും ഉദിക്കുന്നു, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ താമരപൂവ് വിരിയുന്നതുപോലെ.
വിജിത്യാവഗ്രഹക്ഷോഭദുര്ദേശപ്രമുഖാന് അരീന് । സുസിക്തമൂലാ ലതികാ ദദാത്യ് അവികലം ഫലമ്
ഭ്രമം, ഉന്മാദം, അനുകൂലമല്ലാത്ത സാഹചര്യം എന്നിവയെ ജയിച്ചാൽ, നന്നായി ജലസേചനം ലഭിച്ച വള്ളി പൂർണ്ണമായും ഫലം നൽകുന്നു.
അസംസക്തമതിര് മൌനീ മദമാത്സര്യവര്ജിതഃ । വൃഷ്ടശാരദമേഘാഭോ ഭവേദ് ഭവ്യസ് ത്രിഭൂമികഃ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സും, മൗനവും, അഹങ്കാരമോ അസൂയയോ ഇല്ലാത്തവനും, ശരത്കാലത്തിലെ മേഘംപോലെ, മൂന്നു നിലകളിലും ഉന്നതനായി നിലനിൽക്കുന്നു.
വിദിതാഖിലവേദ്യസ്യ ശാന്തസന്ദേഹസന്തതേഃ । നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന
എല്ലാം അറിഞ്ഞു, സംശയങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് ശാന്തമായവനു, ചെയ്യുന്നതിലോ ചെയ്യാത്തതിലോ ഇവിടെ ഒന്നും നേടാനില്ല.
തൃതീയാം ഭൂമികാം പ്രാപ്തസ് സാമാന്യാസങ്ഗവാന് ഇഹ । വിചരത്യ് അസമുന്നദ്ധḫ പരമ് ആകലയന് പദമ്
മൂന്നാം നിലയിലേക്കെത്തിയവൻ ഇവിടെ സാധാരണബന്ധങ്ങളോടെ ജീവിച്ചിരുന്നാലും, മനസ്സിൽ അലസതയില്ലാതെ പരമാവസ്ഥയെ ചിന്തിക്കുന്നു.
ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗവാന് ഏഷ തൃതീയേ ഭൂമികാപദേ । ഭവതി പ്രോഷിതാശേഷസങ്കല്പകലനാസ്പദേ
ഈ മൂന്നാം നിലയിൽ, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വൈരാഗ്യം അവനുണ്ട്; എല്ലാ മനസ്സിലുണ്ടാകുന്ന ആശയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുവിടുന്നു.
ലഗത്യ് അസംസക്തമതേര് ന കര്മഫലഭാവനാ । വാരീവ പദ്മപത്ത്രസ്യ രത്നസ്യേവോപരഞ്ജനാ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനു പ്രവർത്തികളുടെ ഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയില്ല; വെള്ളം താമരയിലയോ, നിറം രത്നത്തിലോ ചേർന്നിരിപ്പില്ലാത്തതുപോലെയാണ് അവൻ.
നിത്യാസംസക്തയാ ബുദ്ധ്യാ പ്രകൃതം ബഹിര് ആചരന് । അന്തര് അക്ഷോഭ ഏവാസ്തേ ഹൃദയേനാപരാജിതഃ
എപ്പോഴും അകത്തുനിന്ന് ബന്ധമില്ലാത്ത ബുദ്ധിയോടെ, പുറത്തു സാധാരണ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, അവൻ ഉള്ളിൽ അചഞ്ചലനും ജയിക്കാനാകാത്ത ഹൃദയവാനുമാണ്.
ഏനാമ് അസംസങ്ഗദശാമ് അവാപ്യ പതത്യ് അപീച്ഛന്ന് ഇഹ സംസൃതിം നോ । ഇച്ഛാ ച നോദേതി ന രാമ തേ ഭോ യോദേതി സാ സത്ത്വചമത്കൃതിര് ഹി
അസക്തിയുടെ ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, ഇഹലോകത്തിൽ വീണാലും ആർക്കും അതിനോട് ആഗ്രഹമോ ഇച്ഛയോ ഉണ്ടാകില്ല, രാമാ. അതാണ് ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിന്റെ അത്ഭുതം.
മൂഢസ്യാസത്കുലോത്ഥസ്യ പ്രവൃത്തസ്യ നരസ്യ ച । അപ്രാപ്തയോഗസങ്ഗസ്യ കഥമ് ഉത്തരണം ഭവേത്
മൂഢനായും, നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കാതെയും, ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകിയവനായി, യോഗസംഗമം ലഭിക്കാതെയും ഉള്ള ഒരാൾ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും?
ഏകാമ് അഥ ദ്വിതീയാം വാ തൃതീയാം ചേതരാം ച വാ । ആരൂഢസ്യ മൃതസ്യ സ്യാത് കീദൃശീ ഭഗവന് ഗതിഃ
ഒരു ഭഗവൻ, ആരെങ്കിലും ഒന്നാം, രണ്ടാമത്തെ, മൂന്നാമത്തെ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയിൽ എത്തി മരിച്ചാൽ അവനു എങ്ങനെയൊരു ഗതി ലഭിക്കും?
മൂഢസ്യാരൂഢദോഷസ്യ താവത് സംസൃതിര് ആതതാ । യാവജ് ജന്മാന്തരശതൈശ് കാകതാലീയയോഗതഃ
മൂഢനും യോഗത്തിൽ ഉയരാത്തവനും ആയാൽ, അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അപൂർവമായൊരു യോജനം ഉണ്ടാവാതെ മോക്ഷം ലഭിക്കാതെ സഞ്ചാരം തുടരും.
അഥ വാ സാധുസങ്ഗത്യാ പ്രവൃത്തസ്യ നരസ്യ നോ । ഉദേതി വൈരാഗ്യമതിര് മരൌ പുഷ്പലതാ യഥാ
അല്ലെങ്കില് നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തില് ഇടപെടുന്നവന്, മനസ്സില് വിരക്തി ഉണരാറില്ല — മരുഭൂമിയില് പൂക്കുന്ന വള്ളിപോലെ.
വൈരാഗ്യമതിര് ഏവം സാ പ്രവൃദ്ധാ ഭൂമികാക്രമേ । നിയോജയതി സംസാരേ തടീമ് ഇവ തരങ്ഗിണീ
ഇങ്ങനെ, വിരക്തിയുടെ മനസ്സ് വളരുമ്പോള്, അത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ വിവിധ നിലകളിലൂടെ നയിക്കുന്നു — ഒരു നദിക്കരയോരത്തെ പോലെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളം നയിക്കുന്നതുപോലെ.
കേചിജ് ജന്മമഹായോഗൈര് അപ്യ് അലബ്ധവിചാരണാഃ । അരഘട്ടഘടീയന്ത്രമ് ഇവോര്ധ്വാധḫപരാസ് സ്ഥിതാഃ
ചിലര് അനേകം ജന്മങ്ങളില് വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്തിട്ടും വിവേകം നേടാതെ, വെള്ളച്ചക്കിന്റെ മുകളിലും കീഴിലും കറങ്ങുന്ന ഭാഗങ്ങളെപ്പോലെ, വെറുതെ ഉയര്ന്നു താഴ്ന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രഥമാം വേതരാം വാപി യോഗഭൂമിം തു യോ ഽഭ്യസേത് । ആയുẖക്ഷയമ് അവാപ്നോതി പുനḫപാശ്ചാത്യജന്മനേ
ആദ്യമായാലും മറ്റേതെങ്കിലും യോഗനിലയായാലും, ആരെങ്കിലും അതില് അഭ്യസിച്ചാല്, അവന്റെ ആയുസ്സ് തീരുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
സ തമ് അഭ്യസ്തമ് ഏവാന്തര് ബുദ്ധൌ പരികരം വരമ് । വഹന് യാതി മൃതേḫ പാര്ശ്വം യഥാ സ്രോതസ് സരിദ്രയമ്
മനസ്സിൽ പതിവായി അഭ്യസിച്ച അത്യുത്തമമായ ഗുണങ്ങൾ മാത്രം കരുതിക്കൊണ്ട്, ഒരാൾ മരണമെത്തിയശേഷം അടുത്ത നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അതുപോലെ ഒരു നദിയുടെ പ്രവാഹം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെയാണ്.
തത്ര തൈശ് ശുഭസങ്കല്പൈḫ പവിത്രകലനാത്മകഃ । താദൃഗ്ഗുണമയൈര് ഏവ മിത്രബന്ധുഭിര് അന്വിതഃ
അവിടെ, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവനായി, അത്തരം സദ്ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ, നല്ല സങ്കല്പങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ളവനായി ആകുന്നു.
അദീനാത്മാ ജഗദ്ഭാവാന് അഖിലാന് അപരാമൃശന് । സംസ്മരന് പരയാ ഭക്ത്യാ ജഗത്തരണകാരണമ്
ദൃഢമായ മനസ്സോടെ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ അവസ്ഥകളും സ്പർശിക്കാതെ, പരമഭക്തിയോടെ ലോകസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള കാരണം ഓർമ്മിക്കുന്നു.
സദ്വാസനാമനോരൂപോ വിജഹാതി ശരീരകമ് । വാതാവധൂനനാധൂതമ് ആമോദẖ കുസുമം യഥാ
സദ്ഭാവനകളും ഉത്തമസങ്കല്പങ്ങളും രൂപം കൊണ്ടവനായി, അവൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; കാറ്റ് തൊട്ട് വിടർന്നു പോകുന്ന സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പംപോലെയാണ് അത്.