അനേന ക്രമയോഗേന സംയോഗേന മഹാത്മനാമ് । നിയോഗേന സതാമ് അന്തḫ പ്രയോഗേണ സ്വസംവിദാമ്
ഇങ്ങനെ ക്രമപൂർവ്വം മഹാത്മാക്കളോടുള്ള സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ, സത്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്താൽ, സ്വയം മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ,
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന താവദ് അഭ്യാസ ഉഹ്യതേ । കരാമലകവദ് യാവത് സര്വസാരോ ഽനുഭൂയതേ
സ്വന്തം ശ്രമവും സ്ഥിരമായ പരിശ്രമവും കൊണ്ട്, ആവർത്തിച്ച് അഭ്യസിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരം കൈയിലൊരു പഴംപോലെ വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുംവരെ.
യാ യോദേതി മനാഗ് ഇച്ഛാ തസ്യാസ് തസ്യാ നിപാതനാത് । പദമ് ആസാദ്യതേ സാരം കയാചിന് നാന്യയാ ധിയാ
എന്തെങ്കിലും ചെറിയ ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ ഉദിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുമ്പോൾ, അതേ മനസ്സോടെ മാത്രം സാരാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്താം, മറ്റേതെങ്കിലും ചിന്തയാൽ അല്ല.
ദൃഷ്ടേ സകലസീമാന്തേ ത്രിജഗത്കണദീപകേ । സംസാരസരിതḫ പാരേ സാരേ പരമകാരണേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അണുക്കളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയുടെ അതിരിൽ, സംസാരനദിയുടെ മറുകരയിൽ, സാരമായ പരമകാരണം ലഭിക്കുമ്പോൾ,
നാഹം കര്തേശ്വരẖ കര്താ നാസ്മി കര്താ ന ചേശ്വരഃ । നായമ് അസ്മി ന ചാന്യോ ഽഹമ് അഹമ് അസ്മീതരശ് ച വാ
ഞാൻ ചെയ്യുന്നതും അല്ല, ഉടമയുമല്ല, നിർദ്ദേശകനുമല്ല, നിയന്ത്രകനുമല്ല; ഈ ശരീരമോ മറ്റൊന്നോ ഞാൻ അല്ല; 'ഞാൻ തന്നെ' എന്ന ഭാവം പോലും ഞാൻ അല്ല.
കൃത്വാ ദൂരതരേ നൂനമ് ഇതി ശബ്ദാര്ഥഭാവനാഃ । യന് മൌനമ് ആസിതം ശാന്തം ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗ ഉച്യതേ
'ഞാൻ ചെയ്തു', 'ഞാൻ അകലെ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ ആശയങ്ങളും വിട്ട്, ആ മൗനവും ശാന്തതയും നിറഞ്ഞ നിലപാടാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അകലം എന്നു പറയുന്നത്.
യന് നാന്തര് നാമ്ബരേ നാധോ നോര്ധ്വേ നാശാസു നാവനൌ । ന പദാര്ഥേ നാപദാര്ഥേ ന ജഡേ ന ച ചേതനേ
അത് ഉള്ളിലോ, ആകാശത്തിലോ, താഴെയോ, മുകളിലോ, ദിശകളിലോ, സമുദ്രത്തിലോ ഇല്ല; വസ്തുക്കളിലോ അവയില്ലാത്തതിലോ, ജഡത്തിലോ ബോധമുള്ളതിലോ ഇല്ല.
ആസിതം ഭാസനം ശാന്തമ് അവാസനമ് അഭാവനമ് । അനാദ്യന്തമ് അജം കാന്തം തച് ഛ്രേഷ്ഠാസങ്ഗ ഉച്യതേ
പ്രകാശമുള്ളതും ശാന്തവുമായതും ആശ്രയമില്ലാത്തതും ആശയമില്ലാത്തതും ആരംഭം ഇല്ലാത്തതും അവസാനമില്ലാത്തതും ജനനം ഇല്ലാത്തതും പ്രിയപ്പെട്ടതുമായ നിലപാടാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അകലം എന്നു പറയുന്നത്.
അചിത്തചേതനാനന്ദം സര്വഭാവാന്തരാസനമ് । യദ് വസന്താദിരസവത് തച് ഛ്രേഷ്ഠാസങ്ഗ ഉച്യതേ
മനസ്സോ, ബോധമോ, ആനന്ദമോ ഇല്ലാത്തതും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലിരിക്കുന്നതും, വസന്താദി ঋതുക്കളുടെ സാരംപോലെയും, അതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അസക്തി എന്ന് പറയുന്നത്.
അനിമജ്ജനമ് അര്ഥേഷു ഭാവനാഭാവനം ഹൃദി । അവേദനം സുഖാദീനാമ് അസംസങ്ഗം പരം വിദുഃ
വിഷയങ്ങളിൽ മുഴുകാതിരിക്കുക, ഹൃദയത്തിൽ ആശയങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാതിരിക്കുക, സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കാതിരിക്കുക—ഇതൊക്കെയാണ് പരമമായ അസക്തി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
കര്മസ്വ് അര്ഥേഷു ചിന്താസു വാസനാസ്വ് ആത്മതാസു ച । അവേദനമ് അമഗ്നത്വം ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗ ഉച്യതേ
കർമ്മങ്ങളിലും, വിഷയങ്ങളിലും, ചിന്തകളിലും, വാസനകളിലും, അഹങ്കാരത്തിലും പോലും ആഴമായി ഇടപെടാതിരിക്കുക—ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അസക്തി എന്ന് പറയുന്നു.
അജ്ഞാനപങ്കപീഠായാം ജ്ഞപ്തിഭൂമൌ സ്വഭാവതഃ । കാകതാലീയയോഗാദ് വാക്ഷയാദ് വാ സര്വകര്മണാമ്
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ചളിയിൽ നിന്ന് മുകളിലായുള്ള ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിലയിൽ, സ്വഭാവത: അല്ലെങ്കിൽ കാക്ക താളിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലുള്ള യാദൃച്ഛികമായ യോഗത്താലോ, കാണുന്നതുകൊണ്ടോ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളും സംഭവിക്കുന്നു.
സംവിജ്ജലവിലാസായാം വിശദ്ദേഹമൃണാലകഃ । ജാതോ ഹൃദയസദ്വാപ്യാം ചിന്താശഫരികാന്വിതഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ കളിയിൽ, അത്യന്തം ശുദ്ധമായ ശരീരം ഉള്ളവൻ, ഹൃദയത്തിലെ സത്യസരസ്സിൽ ജനിച്ചവൻ, ചിന്തകൾ ചെറുമീനുകളെപ്പോലെ കൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
സന്തോഷാമോദമധുരസ് സത്കാര്യാമലപല്ലവഃ । ചിത്തനാലാഗ്രസംലീനോ ഽവിഘ്നകണ്ടകസങ്കടഃ
സന്തോഷത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ കറുത്തമില്ലാത്ത ഇലകൾ ഉള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ തണ്ടിന്റെ അറ്റത്തിൽ ലയിച്ചവൻ, തടസ്സങ്ങളുടെ കട്ടക്കാടിൽ കുടുങ്ങുന്നു.
വിവേകപദ്മോ രൂഢോ ഽന്തര് വിചാരാര്കവികാസിതഃ । ഫലം ഫലത്യ് അസംസങ്ഗം തൃതീയാം ഭൂമികാം ഗതഃ
വിവേകത്തിന്റെ താമര ഉള്ളിൽ ഉറപ്പോടെ വളർന്നിരിക്കുന്നു, അന്വേഷത്തിന്റെ സൂര്യപ്രഭയിൽ വിരിയുന്നു, അസംയോഗത്തിന്റെ ഫലം കായുന്നു, മൂന്നാം നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു.
അസംസക്തമനാ മൌനീ മുനിര് മദബഹിഷ്കൃതഃ । ഭവത്യ് അവിദ്യമാനാഭസ് തൃതീയാം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
അസക്തമായ മനസ്സോടെ, മൗനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, മദം വിട്ടുമാറിയ മുനി, മൂന്നാം നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തിയപ്പോൾ, ഇല്ലാത്തവനായി പോലെ ഭവിക്കുന്നു.
സമവായാദ് വിശുദ്ധാനാം സമത്വാദ് ധര്മകര്മണാമ് । കാകതാലീയയോഗേന പ്രഥമോദേതി ഭൂമികാ
ശുദ്ധമായ ഗുണങ്ങളും കര്മ്മങ്ങളും സമതുലിതമായിരിക്കുമ്പോള്, കാക്കയും താളപ്പഴവും ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെയുള്ള യാദൃശ്ചികമായ ഒരു സംഗമത്തിലൂടെ ആദ്യഘട്ടം ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
ഭൂമിḫ പ്രോദിതമാത്രാന്തര് അമൃതാങ്കുരികൈവ സാ । വിവേകേനാമ്ബുസേകേന രക്ഷ്യാ പാല്യാതി ധീമതാ
ഈ ഘട്ടം ഉദിച്ചുവരുമ്പോള് അതു അമൃതത്തിന്റെ ഇലപുതിരുപോലെയാണ്; വിവേകത്തിന്റെ വെള്ളംകൊണ്ട് ധീരന് അതിനെ സംരക്ഷിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും വേണം.
യേനാംശേനോല്ലസത്യ് ഏഷാ വിചാരേണോദയം നയേത് । തമ് ഏവാനുദിനം യത്നാത് കൃഷീവല ഇവാങ്കുരമ്
ഏത് രീതിയിലാണെങ്കിലും ഇത് പ്രകാശം കാണാന് തുടങ്ങിയാല്, കര്ഷകന് ഇലപുതിയെ ദിവസവും ശ്രദ്ധയോടെ പരിപാലിക്കുന്നതുപോലെ, ചിന്തയിലൂടെ അതിനെ പൂര്ണമായും വളര്ത്തണം.
ഏഷാ ഹി പരിമൃഷ്ടാന്തര് അന്യാസാം പ്രസവൈകഭൂഃ । പത്ത്രാണാമ് അങ്കുര ഇവ തദ്രൂഢോ ഽന്യാസു രോഹതി
ഇത് അകത്തുനിന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടാല്, മറ്റുള്ളവയുടെ ജനനത്തിന് ഏകമായ അടിസ്ഥാനമാവുന്നു; ഇലപുതിയില് നിന്നു ഇലകള് വളരുന്നതുപോലെ, ഇത് ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടാല് മറ്റുള്ളവയും അതില് നിന്ന് വളരുന്നു.
തൃതീയേയമ് അസംസങ്ഗകാരിണീ ഭവതാരിണീ । അനയോദിതയോദേതി ഭാനുഭാസേവ പദ്മിനീ
ഈ മൂന്നാം നില മനസ്സിനെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറാൻ സഹായിക്കുകയും, ജനനമരണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഉദിച്ചാൽ, അതുപോലെ അടുത്ത നിലയും ഉദിക്കുന്നു, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ താമരപൂവ് വിരിയുന്നതുപോലെ.
വിജിത്യാവഗ്രഹക്ഷോഭദുര്ദേശപ്രമുഖാന് അരീന് । സുസിക്തമൂലാ ലതികാ ദദാത്യ് അവികലം ഫലമ്
ഭ്രമം, ഉന്മാദം, അനുകൂലമല്ലാത്ത സാഹചര്യം എന്നിവയെ ജയിച്ചാൽ, നന്നായി ജലസേചനം ലഭിച്ച വള്ളി പൂർണ്ണമായും ഫലം നൽകുന്നു.
അസംസക്തമതിര് മൌനീ മദമാത്സര്യവര്ജിതഃ । വൃഷ്ടശാരദമേഘാഭോ ഭവേദ് ഭവ്യസ് ത്രിഭൂമികഃ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സും, മൗനവും, അഹങ്കാരമോ അസൂയയോ ഇല്ലാത്തവനും, ശരത്കാലത്തിലെ മേഘംപോലെ, മൂന്നു നിലകളിലും ഉന്നതനായി നിലനിൽക്കുന്നു.
വിദിതാഖിലവേദ്യസ്യ ശാന്തസന്ദേഹസന്തതേഃ । നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന
എല്ലാം അറിഞ്ഞു, സംശയങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് ശാന്തമായവനു, ചെയ്യുന്നതിലോ ചെയ്യാത്തതിലോ ഇവിടെ ഒന്നും നേടാനില്ല.
തൃതീയാം ഭൂമികാം പ്രാപ്തസ് സാമാന്യാസങ്ഗവാന് ഇഹ । വിചരത്യ് അസമുന്നദ്ധḫ പരമ് ആകലയന് പദമ്
മൂന്നാം നിലയിലേക്കെത്തിയവൻ ഇവിടെ സാധാരണബന്ധങ്ങളോടെ ജീവിച്ചിരുന്നാലും, മനസ്സിൽ അലസതയില്ലാതെ പരമാവസ്ഥയെ ചിന്തിക്കുന്നു.
ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗവാന് ഏഷ തൃതീയേ ഭൂമികാപദേ । ഭവതി പ്രോഷിതാശേഷസങ്കല്പകലനാസ്പദേ
ഈ മൂന്നാം നിലയിൽ, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വൈരാഗ്യം അവനുണ്ട്; എല്ലാ മനസ്സിലുണ്ടാകുന്ന ആശയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുവിടുന്നു.
ലഗത്യ് അസംസക്തമതേര് ന കര്മഫലഭാവനാ । വാരീവ പദ്മപത്ത്രസ്യ രത്നസ്യേവോപരഞ്ജനാ
ബന്ധമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനു പ്രവർത്തികളുടെ ഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയില്ല; വെള്ളം താമരയിലയോ, നിറം രത്നത്തിലോ ചേർന്നിരിപ്പില്ലാത്തതുപോലെയാണ് അവൻ.
നിത്യാസംസക്തയാ ബുദ്ധ്യാ പ്രകൃതം ബഹിര് ആചരന് । അന്തര് അക്ഷോഭ ഏവാസ്തേ ഹൃദയേനാപരാജിതഃ
എപ്പോഴും അകത്തുനിന്ന് ബന്ധമില്ലാത്ത ബുദ്ധിയോടെ, പുറത്തു സാധാരണ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, അവൻ ഉള്ളിൽ അചഞ്ചലനും ജയിക്കാനാകാത്ത ഹൃദയവാനുമാണ്.
ഏനാമ് അസംസങ്ഗദശാമ് അവാപ്യ പതത്യ് അപീച്ഛന്ന് ഇഹ സംസൃതിം നോ । ഇച്ഛാ ച നോദേതി ന രാമ തേ ഭോ യോദേതി സാ സത്ത്വചമത്കൃതിര് ഹി
അസക്തിയുടെ ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, ഇഹലോകത്തിൽ വീണാലും ആർക്കും അതിനോട് ആഗ്രഹമോ ഇച്ഛയോ ഉണ്ടാകില്ല, രാമാ. അതാണ് ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിന്റെ അത്ഭുതം.
മൂഢസ്യാസത്കുലോത്ഥസ്യ പ്രവൃത്തസ്യ നരസ്യ ച । അപ്രാപ്തയോഗസങ്ഗസ്യ കഥമ് ഉത്തരണം ഭവേത്
മൂഢനായും, നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കാതെയും, ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകിയവനായി, യോഗസംഗമം ലഭിക്കാതെയും ഉള്ള ഒരാൾ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും?