ഭോഗാ വിഷമസമ്ഭോഗാ ഭോഗാ ഇവ ഫണാവതാമ് । നാഹമ് ഏതേഷു നൈതേ മേ ജാഗര്മ്യ് ആത്മനി ശാന്തധീഃ
സുഖങ്ങൾ അനിശ്ചിതമാണ്, പാമ്പുകൾക്കുള്ള അനുഭവങ്ങൾപോലെ. ഞാൻ അവയിൽ ഇല്ല, അവയും എനിക്ക് സ്വന്തമല്ല. എന്റെ മനസ്സ് സ്വയം ശാന്തിയിലാണ്, അതിനാൽ അതു ചലിക്കുന്നില്ല.
ഭോഗാ ഭവമഹാരോഗാസ് സമ്പദḫ പരമാപദഃ । വിയോഗാ ഏവ സംയോഗാ ആധയോ വ്യാധയോ ധിയഃ
സുഖങ്ങൾ ജന്മത്തിന്റെ വലിയ രോഗമാണ്; സമ്പത്ത് ഏറ്റവും വലിയ ദുർഭാഗ്യമാണ്. വേർപാടുകൾ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ഐക്യങ്ങൾ; മനസ്സിന്റെ ദു:ഖങ്ങളും രോഗങ്ങളും അതിലുണ്ട്.
കാലẖ കവലനോദ്യുക്തസ് സര്വഭാവാന് അസന്മയാന് । അപ്യ് അത്തി വിപ്രലമ്ഭേന സ്വാത്മാനമ് അപി മോഹയന്
കാലം എല്ലാം തിന്നാൻ ഉത്സുകനായി, അസത്യം കൊണ്ടുള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും വിഴുങ്ങുന്നു; തനിക്കുതന്നെ പോലും കബളിപ്പിച്ച്, തനിക്കുതന്നെ വിഴുങ്ങി ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
അപ്യ് അസത്യാനി സന്തീവ നാന്തവന്ത്യ് അന്തവന്തി ച । ചിദ്രത്നരശ്മിജാലാനി ജഗന്ത്യ് അഗണിതാന്യ് അഹോ
അസത്യമായവയും സത്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; അവയ്ക്ക് അവസാനം ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിന് അന്ത്യമില്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു; അനവധി ലോകങ്ങൾ ചൈതന്യരത്നത്തിന്റെ പ്രകാശകിരണങ്ങളായ നെറ്റ്പോലെയാണ്—എത്ര അത്ഭുതം!
വിചാരേണ ന ലഭ്യന്തേ ന സന്ത്യ് അഗ്രഗതാന്യ് അലമ് । ജാഗ്രതി സ്വപ്നദൃഷ്ടാനി പുരാണീവ സ്ഥിതാന്യ് അപി
ആഴമായ അന്വേഷണമുണ്ടായാലും, അവയെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല; അതിൽനിന്ന് അപ്പുറം പോയവ ഇവിടെ ഇല്ല; ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടവ പഴയതുപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സവാതവനവല്ലീനാം ഛായാ ഇവ പുനḫ പുനഃ । അനാരതവിലോലാനി ഭവന്തി ന ഭവന്തി ച
കാറ്റടിക്കുന്ന കാട്ടിലെ വള്ളികളുടെ നിഴൽപോലെ, അവ വീണ്ടും വീണ്ടും അശാന്തമായി ചലിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ അവ ഉണ്ടാകുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഇല്ലാതാകുന്നു.
അനാസ്ഥയേതി ഭാവാനാം യദ് അഭാവനമ് ആന്തരമ് । നാഹം കര്താ ന ഭോക്തേതി സാമാന്യോ ഽസാവ് അസങ്ഗമഃ
വസ്തുക്കളിൽ മനസ്സ് ആകർഷിക്കപ്പെടാതെ ഉള്ളിൽ നിന്നുള്ള അകറ്റം തന്നെയാണ് അസക്തി എന്നു പറയുന്നത്. 'ഞാൻ ചെയ്യുന്നതല്ല, അനുഭവിക്കുന്നതുമല്ല' എന്ന ഈ പൊതുവായ അസംഗത്വം അതാണ്.
ന കര്താസ്മി ന ഭോക്താസ്മി ന വക്താസ്മി ന യാമി ച । പ്രസൃതേഹേശ്വരേച്ഛേത്ഥം സാമാന്യൈവമ് അസങ്ഗതിഃ
ഞാൻ ചെയ്യുന്നതല്ല, അനുഭവിക്കുന്നതുമല്ല, സംസാരിക്കുന്നതുമല്ല, എവിടെയും പോകുന്നതുമല്ല; ഈ വിധത്തിലുള്ള പൊതുവായ അസക്തി, പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്.
ഈശ്വരാര്പണയാ യദ് യത് ക്രിയതേ മുക്തവാസനമ് । സാമാന്യാസക്തിതാനാമ തദ് ആഹുḫ പരമം പദമ്
മുക്തിയുടെ വസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ, എല്ലാം ദൈവത്തിന് സമർപ്പിക്കുന്ന മനോഭാവത്തിൽ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളെയാണ് പൊതുവായി അസക്തരായവർ പരമപദം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അസംസങ്ഗോ ഽയമ് ഉക്തസ് തേ സാമാന്യോ രഘുനന്ദന । ഇമം ശ്രേഷ്ഠമ് അസംസങ്ഗം ശൃണു ശ്രുതിരസായനമ്
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ, ഈ പൊതുവായ അസംഗത്വം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ശ്രുതി എന്ന അമൃതംപോലെയുള്ള ഉത്തമമായ അസംഗത്വം കേൾക്കൂ.
അനേന ക്രമയോഗേന സംയോഗേന മഹാത്മനാമ് । നിയോഗേന സതാമ് അന്തḫ പ്രയോഗേണ സ്വസംവിദാമ്
ഇങ്ങനെ ക്രമപൂർവ്വം മഹാത്മാക്കളോടുള്ള സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ, സത്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്താൽ, സ്വയം മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ,
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന താവദ് അഭ്യാസ ഉഹ്യതേ । കരാമലകവദ് യാവത് സര്വസാരോ ഽനുഭൂയതേ
സ്വന്തം ശ്രമവും സ്ഥിരമായ പരിശ്രമവും കൊണ്ട്, ആവർത്തിച്ച് അഭ്യസിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരം കൈയിലൊരു പഴംപോലെ വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുംവരെ.
യാ യോദേതി മനാഗ് ഇച്ഛാ തസ്യാസ് തസ്യാ നിപാതനാത് । പദമ് ആസാദ്യതേ സാരം കയാചിന് നാന്യയാ ധിയാ
എന്തെങ്കിലും ചെറിയ ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ ഉദിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുമ്പോൾ, അതേ മനസ്സോടെ മാത്രം സാരാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്താം, മറ്റേതെങ്കിലും ചിന്തയാൽ അല്ല.
ദൃഷ്ടേ സകലസീമാന്തേ ത്രിജഗത്കണദീപകേ । സംസാരസരിതḫ പാരേ സാരേ പരമകാരണേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അണുക്കളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയുടെ അതിരിൽ, സംസാരനദിയുടെ മറുകരയിൽ, സാരമായ പരമകാരണം ലഭിക്കുമ്പോൾ,
നാഹം കര്തേശ്വരẖ കര്താ നാസ്മി കര്താ ന ചേശ്വരഃ । നായമ് അസ്മി ന ചാന്യോ ഽഹമ് അഹമ് അസ്മീതരശ് ച വാ
ഞാൻ ചെയ്യുന്നതും അല്ല, ഉടമയുമല്ല, നിർദ്ദേശകനുമല്ല, നിയന്ത്രകനുമല്ല; ഈ ശരീരമോ മറ്റൊന്നോ ഞാൻ അല്ല; 'ഞാൻ തന്നെ' എന്ന ഭാവം പോലും ഞാൻ അല്ല.
കൃത്വാ ദൂരതരേ നൂനമ് ഇതി ശബ്ദാര്ഥഭാവനാഃ । യന് മൌനമ് ആസിതം ശാന്തം ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗ ഉച്യതേ
'ഞാൻ ചെയ്തു', 'ഞാൻ അകലെ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ ആശയങ്ങളും വിട്ട്, ആ മൗനവും ശാന്തതയും നിറഞ്ഞ നിലപാടാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അകലം എന്നു പറയുന്നത്.
യന് നാന്തര് നാമ്ബരേ നാധോ നോര്ധ്വേ നാശാസു നാവനൌ । ന പദാര്ഥേ നാപദാര്ഥേ ന ജഡേ ന ച ചേതനേ
അത് ഉള്ളിലോ, ആകാശത്തിലോ, താഴെയോ, മുകളിലോ, ദിശകളിലോ, സമുദ്രത്തിലോ ഇല്ല; വസ്തുക്കളിലോ അവയില്ലാത്തതിലോ, ജഡത്തിലോ ബോധമുള്ളതിലോ ഇല്ല.
ആസിതം ഭാസനം ശാന്തമ് അവാസനമ് അഭാവനമ് । അനാദ്യന്തമ് അജം കാന്തം തച് ഛ്രേഷ്ഠാസങ്ഗ ഉച്യതേ
പ്രകാശമുള്ളതും ശാന്തവുമായതും ആശ്രയമില്ലാത്തതും ആശയമില്ലാത്തതും ആരംഭം ഇല്ലാത്തതും അവസാനമില്ലാത്തതും ജനനം ഇല്ലാത്തതും പ്രിയപ്പെട്ടതുമായ നിലപാടാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അകലം എന്നു പറയുന്നത്.
അചിത്തചേതനാനന്ദം സര്വഭാവാന്തരാസനമ് । യദ് വസന്താദിരസവത് തച് ഛ്രേഷ്ഠാസങ്ഗ ഉച്യതേ
മനസ്സോ, ബോധമോ, ആനന്ദമോ ഇല്ലാത്തതും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലിരിക്കുന്നതും, വസന്താദി ঋതുക്കളുടെ സാരംപോലെയും, അതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അസക്തി എന്ന് പറയുന്നത്.
അനിമജ്ജനമ് അര്ഥേഷു ഭാവനാഭാവനം ഹൃദി । അവേദനം സുഖാദീനാമ് അസംസങ്ഗം പരം വിദുഃ
വിഷയങ്ങളിൽ മുഴുകാതിരിക്കുക, ഹൃദയത്തിൽ ആശയങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാതിരിക്കുക, സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കാതിരിക്കുക—ഇതൊക്കെയാണ് പരമമായ അസക്തി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
കര്മസ്വ് അര്ഥേഷു ചിന്താസു വാസനാസ്വ് ആത്മതാസു ച । അവേദനമ് അമഗ്നത്വം ശ്രേഷ്ഠാസംസങ്ഗ ഉച്യതേ
കർമ്മങ്ങളിലും, വിഷയങ്ങളിലും, ചിന്തകളിലും, വാസനകളിലും, അഹങ്കാരത്തിലും പോലും ആഴമായി ഇടപെടാതിരിക്കുക—ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അസക്തി എന്ന് പറയുന്നു.
അജ്ഞാനപങ്കപീഠായാം ജ്ഞപ്തിഭൂമൌ സ്വഭാവതഃ । കാകതാലീയയോഗാദ് വാക്ഷയാദ് വാ സര്വകര്മണാമ്
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ചളിയിൽ നിന്ന് മുകളിലായുള്ള ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിലയിൽ, സ്വഭാവത: അല്ലെങ്കിൽ കാക്ക താളിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലുള്ള യാദൃച്ഛികമായ യോഗത്താലോ, കാണുന്നതുകൊണ്ടോ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളും സംഭവിക്കുന്നു.
സംവിജ്ജലവിലാസായാം വിശദ്ദേഹമൃണാലകഃ । ജാതോ ഹൃദയസദ്വാപ്യാം ചിന്താശഫരികാന്വിതഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ കളിയിൽ, അത്യന്തം ശുദ്ധമായ ശരീരം ഉള്ളവൻ, ഹൃദയത്തിലെ സത്യസരസ്സിൽ ജനിച്ചവൻ, ചിന്തകൾ ചെറുമീനുകളെപ്പോലെ കൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
സന്തോഷാമോദമധുരസ് സത്കാര്യാമലപല്ലവഃ । ചിത്തനാലാഗ്രസംലീനോ ഽവിഘ്നകണ്ടകസങ്കടഃ
സന്തോഷത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ കറുത്തമില്ലാത്ത ഇലകൾ ഉള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ തണ്ടിന്റെ അറ്റത്തിൽ ലയിച്ചവൻ, തടസ്സങ്ങളുടെ കട്ടക്കാടിൽ കുടുങ്ങുന്നു.
വിവേകപദ്മോ രൂഢോ ഽന്തര് വിചാരാര്കവികാസിതഃ । ഫലം ഫലത്യ് അസംസങ്ഗം തൃതീയാം ഭൂമികാം ഗതഃ
വിവേകത്തിന്റെ താമര ഉള്ളിൽ ഉറപ്പോടെ വളർന്നിരിക്കുന്നു, അന്വേഷത്തിന്റെ സൂര്യപ്രഭയിൽ വിരിയുന്നു, അസംയോഗത്തിന്റെ ഫലം കായുന്നു, മൂന്നാം നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു.
അസംസക്തമനാ മൌനീ മുനിര് മദബഹിഷ്കൃതഃ । ഭവത്യ് അവിദ്യമാനാഭസ് തൃതീയാം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
അസക്തമായ മനസ്സോടെ, മൗനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, മദം വിട്ടുമാറിയ മുനി, മൂന്നാം നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തിയപ്പോൾ, ഇല്ലാത്തവനായി പോലെ ഭവിക്കുന്നു.
സമവായാദ് വിശുദ്ധാനാം സമത്വാദ് ധര്മകര്മണാമ് । കാകതാലീയയോഗേന പ്രഥമോദേതി ഭൂമികാ
ശുദ്ധമായ ഗുണങ്ങളും കര്മ്മങ്ങളും സമതുലിതമായിരിക്കുമ്പോള്, കാക്കയും താളപ്പഴവും ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെയുള്ള യാദൃശ്ചികമായ ഒരു സംഗമത്തിലൂടെ ആദ്യഘട്ടം ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
ഭൂമിḫ പ്രോദിതമാത്രാന്തര് അമൃതാങ്കുരികൈവ സാ । വിവേകേനാമ്ബുസേകേന രക്ഷ്യാ പാല്യാതി ധീമതാ
ഈ ഘട്ടം ഉദിച്ചുവരുമ്പോള് അതു അമൃതത്തിന്റെ ഇലപുതിരുപോലെയാണ്; വിവേകത്തിന്റെ വെള്ളംകൊണ്ട് ധീരന് അതിനെ സംരക്ഷിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും വേണം.
യേനാംശേനോല്ലസത്യ് ഏഷാ വിചാരേണോദയം നയേത് । തമ് ഏവാനുദിനം യത്നാത് കൃഷീവല ഇവാങ്കുരമ്
ഏത് രീതിയിലാണെങ്കിലും ഇത് പ്രകാശം കാണാന് തുടങ്ങിയാല്, കര്ഷകന് ഇലപുതിയെ ദിവസവും ശ്രദ്ധയോടെ പരിപാലിക്കുന്നതുപോലെ, ചിന്തയിലൂടെ അതിനെ പൂര്ണമായും വളര്ത്തണം.
ഏഷാ ഹി പരിമൃഷ്ടാന്തര് അന്യാസാം പ്രസവൈകഭൂഃ । പത്ത്രാണാമ് അങ്കുര ഇവ തദ്രൂഢോ ഽന്യാസു രോഹതി
ഇത് അകത്തുനിന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടാല്, മറ്റുള്ളവയുടെ ജനനത്തിന് ഏകമായ അടിസ്ഥാനമാവുന്നു; ഇലപുതിയില് നിന്നു ഇലകള് വളരുന്നതുപോലെ, ഇത് ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടാല് മറ്റുള്ളവയും അതില് നിന്ന് വളരുന്നു.