മദാഭിമാനമാത്സര്യലോഭമോഹാതിശായിതാമ് । ബഹിര് അപ്യ് ആസ്ഥിതാമ് ഈഷത് ത്യജത്യ് അഹിര് ഇവ ത്വചമ്
അഹങ്കാരം, അഭിമാനം, അസൂയ, ലാഭം, മായ എന്നിവ പുറത്തു വന്നാലും, പാമ്പ് തൻത്വച തള്ളുന്നതുപോലെ, അവൻ അതിനെ ലഘുവായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ചന്ദനാഗുരുഗന്ധീനി വനിതാലിങ്ഗനാന്യ് അപി । അപ്രാര്ഥിതോപയാതാനി സേവതേ സ്വാന്യ് അനാദരമ്
ചന്ദനം, അഗുരു തുടങ്ങിയ സുഗന്ധങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ ആലിംഗനം എന്നിവ അവനോട് ആവശ്യപ്പെടാതെ വന്നാലും, അവൻ അവയെ അവഗണ്യമായി കാണുന്നു.
മാതൃവത് പരദാരാണി പരദ്രവ്യാണി ലോഷ്ടവത് । സ്വാത്മവത് സര്വഭൂതാനി കാരുണ്യേനാഭിപശ്യതി
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യയെ അമ്മയെന്നപോലും, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് മണ്ണ് കഷ്ണംപോലും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കു തുല്യരായി കരുണയോടെ അവൻ കാണുന്നു.
യത് കരോതി യദ് അശ്നാതി സ്പന്ദതേ യദ് യദ് ഈഹതേ । തദ് ആദൌ ബുദ്ധിഭേദേന ചിരം ചാരു പരീക്ഷതേ
അവൻ ചെയ്യുന്നതും, ഭക്ഷിക്കുന്നതും, ചലിക്കുന്നതും, ആഗ്രഹിക്കുന്നതും എല്ലാം ആദ്യം ബുദ്ധിയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ദീർഘമായി പരിശോധിച്ചശേഷമാണ്.
അവിചാരാത്മകം നൈതി ന ഗച്ഛതി ന വക്തി ച । ന ദദാതി ന ചാദത്തേ ന ചിനോതി ന ചോപതി
ആളു ആലോചനയില്ലാതെ ഒന്നും ചെയ്യുകയോ, പോകുകയോ, സംസാരിക്കുകയോ, കൊടുക്കുകയോ, എടുക്കുകയോ, ശേഖരിക്കുകയോ, സമീപിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
വ്യവഹാരാനുവൃത്ത്യര്ഥമ് അവിരുദ്ധം ക്ഷണക്ഷയി । ഹര്ഷാമര്ഷാംശമ് ആദത്തേ ഗന്തേവാലാതകം നിശി
ലോകത്തിലെ ഇടപാടുകൾക്കായി, ഹാനികരമല്ലാത്തും ക്ഷണികവുമായ സന്തോഷമോ കോപമോ അല്പം സ്വീകരിക്കുന്നു, രാത്രിയിൽ ദാസൻ വിളക്ക് എടുക്കുന്നതുപോലെ.
ദുര്ദേശം ദുരധിഷ്ഠാനം ദുസ്സങ്ഗം ദുരുപാശ്രയമ് । ആലോക്യമ് അപി ദേഹാദി ലിപ്തം തൃണമ് ഇവോജ്ഝതി
കേടായിടം, ദുഷ്പരിസരം, ദുഷ്സംഗം ഇവ കാണുമ്പോഴും, ശരീരത്തോടുള്ള ആശയോ മറ്റേതെങ്കിലും ബന്ധമോ, പുല്ല് ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
യദ് ഉദര്കഹിതം ലോക്യം യദ് അനാധി ഗതഭ്രമമ് । തദ് ഏവ ഹരിണോ വാതമ് ഇവ മൌനീ വിധാവതി
അവസാനത്തിൽ ഉപകാരപ്രദവും ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാത്തതുമായത് കണ്ടാൽ, മൃഗം കാറ്റിനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, മൗനി അതിനെ വേഗത്തിൽ പിന്തുടരുന്നു.
ഹാരിഹാസവിലാസാസു ഹാവഭാവവതീഷു ച । വീക്ഷതേ ഭാവിനാശാസു സ്ത്രീഷു ശുഷ്കലതാസ്വ് ഇവ
ഹാസ്യവും കളിയാട്ടവും നിറഞ്ഞ惰 സ്ത്രീകളെ, ആകർഷണവും ഭാവവും ഉള്ളവരെ, ഭാവിയിൽ നശിച്ചുപോകുമെന്ന് അറിഞ്ഞ് ഉണങ്ങിയ വെള്ളരിക്കൊടികളെ കാണുന്നപോലെ അവൻ നോക്കുന്നു.
ഇത്ഥമ്ഭൂതമതിശ് ശാസ്ത്രം ഗുരുസജ്ജനസേവനാത് । സരഹസ്യമ് അശേഷേണ യഥാവദ് അധിഗച്ഛതി
ഇങ്ങനെയുള്ള മനസ്സ് ഗുരുക്കന്മാരെയും സന്മാർഗ്ഗികളെയും സേവിച്ചുകൊണ്ട്, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തോടൊപ്പം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുന്നു.
അസംസങ്ഗാത്മികാമ് അന്യാം തൃതീയാം യോഗഭൂമികാമ് । തതḫ പതത്യ് അസൌ കാന്തḫ പുഷ്പശയ്യാമ് ഇവാമലാമ്
അനാസക്തിയെന്ന ഗുണമുള്ള മൂന്നാമത്തെ യോഗപടവിയിലേക്ക് അവൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ വിശുദ്ധമായ പൂക്കളാൽ വിരിച്ച കിടക്കയിൽ പതിയെ കിടക്കുന്നതുപോലെ, പ്രവേശിക്കുന്നു.
ദുര്വ്യാഖ്യാമ് അധികവ്യാഖ്യാമ് ഊനവ്യാഖ്യാം വിഹായ ധീഃ । യഥാവച് ഛാസ്ത്രവാക്യാര്ഥമ് ആദത്തേ ഽസ്യാത്ര പാവനീ
ബുദ്ധി, ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതോ അതിക്രമമുള്ളതോ കുറവുള്ളതോ ആയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ശരിയായ രീതിയിൽ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഫലത്യ് അത്രാസ്യ ശാസ്ത്രാര്ഥẖ കുര്വന്ന് അന്തര് അസങ്ഗതാമ് । ശിക്ഷിതസ് സൂപകാരസ്യ സമ്യക് സൂപോ രസേഷ്വ് ഇവ
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം അവനിൽ ഫലം തരുന്നത്, അവൻ ഉള്ളിൽ അസക്തി വളർത്തുമ്പോൾ, നല്ല പരിശീലനം നേടിയ ഒരു പാചകക്കാരൻ രുചികളിൽ മികച്ച പയസം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
താപസാശ്രമവിശ്രാമൈḫ പാവനാധ്യാത്മസങ്കഥൈഃ । ശിലാശയ്യാസനാസീനോ ജരയത്യ് ആയുര് ആതതമ്
തപസ്സുകാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ വിശ്രമിച്ച്, വിശുദ്ധമായ ആത്മസംഭാഷണങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു, പാറകളിൽ ഇരുന്നോ കിടന്നോ, അവൻ തന്റെ ആയുസ്സു ക്രമേണ ചെലവഴിക്കുന്നു.
വനാവനിവിഹാരേണ ചിത്തോപശമശോഭിനാ । അസങ്ഗസുഖസോമ്യേന കാലം നയതി നീതിമാന്
കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച്, മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയും അസക്തിയുടെ മൃദുലമായ സന്തോഷവും അനുഭവിച്ച്, ജ്ഞാനി തന്റെ കാലം സുഖമായി കഴിക്കുന്നു.
ന തഥാ രമയന്ത്യ് ഏനം ജ്യോത്സ്നാപ്രസരഹാസിനഃ । നിവാസാẖ കുസുമാകീര്ണാ യഥാ ഗിരിഗുഹാലയാഃ
ചന്ദ്രികയിൽ കുളിർക്കുന്ന, പുഷ്പങ്ങൾ പകരുന്ന, ചിരിയാൽ നിറഞ്ഞ വീടുകൾക്ക് പോലും, അവൻ താമസിക്കുന്ന മലഗുഹകൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന സന്തോഷം കിട്ടുന്നില്ല.
ദേവദ്വിജഗുരുപ്രാജ്ഞപണ്ഡിതാര്ചനഭോജനൈഃ । അപരാഹ്ണം ക്ഷപയതി പൂര്വാഹ്ണം ശ്രുതസജ്ജനൈഃ
അവൻ ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ജ്ഞാനികളെയും പണ്ഡിതന്മാരെയും ആരാധിച്ച് ഭോജനമൊക്കെയും നടത്തുന്നു; രാവിലെ പഠിച്ചും സദാചാരമുള്ളവരുമായാണ് സമയം ചെലവഴിക്കുന്നത്.
അന്തരാന്തരസമ്പന്നധര്മ്യാര്ഥോപാര്ജനക്രമഃ । സന്തോഷാമൃതതൃപ്താത്മാ സാധ്വാചാരേണ രാജതേ
അവൻ ഇടത്തോട് ചേർന്ന് ധർമ്മപരമായ സമ്പാദ്യങ്ങൾ ശരിയായ രീതിയിൽ നേടുന്നു, സംതൃപ്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ മനസ്സ് നിറഞ്ഞ്, നല്ല പെരുമാറ്റത്തിലൂടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സരസീഷ്വ് അച്ഛതോയാസു ഫുല്ലാസു നലിനീഷു ച । സരിത്സു ബഹുപുണ്യാസു വാപീഷു ച നിമജ്ജതി
അവൻ സുതാരമായ വെള്ളമുള്ള തടാകങ്ങളിലും പൂത്തുള്ള താമരക്കുളങ്ങളിലും, പുണ്യമുള്ള നദികളിലും, മഹത്തായ ഗുണമുള്ള കിണറുകളിലും കുളിക്കുന്നു.
ആസന്നചന്ദ്രകരകീര്ണസുധാരസാസു പുഷ്പോപകാരസമസോമ്യജലസ്ഥലാസു । ഗുഞ്ജദ്ഗുഹാസു രതമ് ഏനമ് അധിത്യകാസു വന്യാḫ ഫലൈര് ഉപചരന്തി മഹാനുഭാവമ്
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ അമൃതം പോലെ പകർന്നിടുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും, പൂക്കൾ അലങ്കരിച്ച സുഖമുള്ള വെള്ളത്തടങ്ങളിലും, തേനീച്ചകൾ മുഴങ്ങുന്ന ഗുഹകളിലും, മലഞ്ചരിവുകളിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, കാട്ടുപഴങ്ങൾ ഈ മഹാനുഭാവനെ സേവിക്കുന്നു.
അഭ്യാസാജ് ജ്ഞാനശാസ്ത്രാണാം കരണാത് പുണ്യകര്മണാമ് । ജന്തോര് യഥാവദ് ഏവേയം വസ്തുദൃഷ്ടിḫ പ്രസീദതി
ജ്ഞാനശാസ്ത്രങ്ങള് ആവര്ത്തിച്ച് പഠിക്കുകയും, സത്കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുകയും ചെയ്താല് മനുഷ്യന്റെ വാസ്തവബോധം യഥാര്ഥത്തില് എങ്ങനെയോ അതുപോലെ വ്യക്തമാകും.
തൃതീയാം ഭൂമികാം പ്രാപ്യ ബുദ്ധോ ഽനുഭവതി സ്വയമ് । ദ്വിപ്രകാരമ് അസംസങ്ഗം തസ്യ ഭേദമ് ഇമം ശൃണു
മൂന്നാം നിലയിലേക്കെത്തിയ ശേഷം, ബോധം ലഭിച്ചവന് രണ്ട് തരത്തിലുള്ള അസംഗത്വം നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്നു; അതിനിടയിലെ വ്യത്യാസം ഇപ്പോള് കേള്ക്കൂ.
അസംസങ്ഗസ്യ ഭഗവന് പ്രഥമം ബ്രൂഹി ലക്ഷണമ് । കഥയിഷ്യസി മേ പശ്ചാദ് അസ്യൈവ ദ്വിപ്രകാരതാമ്
ഭഗവന്, ആദ്യം അസംഗത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള് എന്നോട് പറയൂ; പിന്നെ അതിന്റെ ഇരട്ടസ്വഭാവം വിശദീകരിക്കാമല്ലോ.
ദ്വിപ്രകാരത്വകഥനപ്രസങ്ഗേനൈവ ലക്ഷണമ് । അസംസക്തേശ് ശൃണുതരാം ദുരിതം യേന നശ്യതി
അസംഗത്വത്തിന്റെ ഇരട്ടസ്വഭാവം വിശദീകരിക്കുമ്പോള് അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും കൂടുതല് വ്യക്തമായി മനസ്സിലാകും; അതു കേട്ടാല് ദുർഭാഗ്യം നശിക്കും.
ദ്വിവിധോ ഽയമ് അസംസങ്ഗസ് സാമാന്യശ് ശ്രേഷ്ഠ ഏവ ച । ശൃണു സാമാന്യമ് ഏവാദൌ സ ഏവ ശ്രൈഷ്ഠ്യമ് ഏഷ്യതി
ഇവിടെ അകലം രണ്ട് തരത്തിലുള്ളതാണ്: സാധാരണവും അതിലുപരിയായതും. ആദ്യം ഈ സാധാരണത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ; അതു തന്നെയാണ് പിന്നീട് അതിലുപരിയായതിലേക്കു നയിക്കുന്നത്.
നാഹം കര്തേശ്വരẖ കര്താ ന കശ്ചിദ് വാഥ കോ ഽപി വാ । ഇത്യ് അമജ്ജനമ് അര്ഥേഷു സാമാന്യാസങ്ഗനാമകമ്
ഞാൻ ചെയ്യുന്നതല്ല, ഞാൻ യജമാനനുമല്ല, മറ്റാരും ചെയ്യുന്നതല്ല എന്ന ചിന്ത, കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകാതെ അകലം പുലർത്തുന്നതാണ് സാധാരണ അകലം എന്നു പറയുന്നത്.
സമ്പദ്യത ഇദം കിഞ്ചിത് കയാപ്യ് ഏവേശ്വരേച്ഛയാ । ഭാവനാഭാവനമ് ഇതി സാമാന്യാസങ്ഗനാമകമ്
എന്തെങ്കിലും സംഭവിക്കുമ്പോൾ, അതെന്തോ ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന ഭാവം, 'ഉണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും ശരി' എന്ന മനോഭാവം, ഇതാണ് സാധാരണ അകലം എന്നു പറയുന്നത്.
അജോ ഽഹമ് അവ്യയാത്മാഹമ് അനന്തോ ഽഹമ് അനാമയഃ । അകര്താസ്മീത്യ് അനിച്ഛത്വം സാമാന്യാസങ്ഗനാമകമ്
ഞാൻ ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ, നശിക്കാത്ത സ്വഭാവമുള്ളവൻ, അനന്തൻ, ദുഃഖരഹിതൻ, ചെയ്യുന്നതല്ല എന്ന ഭാവം—ഇങ്ങനെ ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തതിനെ സാധാരണ അകലം എന്നു പറയുന്നു.
ഏവമ് ഏവ പ്രവര്തന്തേ പ്രേമാണി ച ധനാനി ച । ഏവമ് ഏവാവഹീയന്തേ കസ്യ കേവാത്ര കര്തൃതാ
ഇങ്ങനെ തന്നെ സ്നേഹങ്ങളും സമ്പത്തുകളും ഉദയം ചെയ്യുന്നു, അങ്ങനെ തന്നെ അവ നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിൽ ആരാണ് ചെയ്യുന്നത്? ആരുടെ കാര്യമാണിത്?
ആപാതരമണീയാനി വിമര്ദവിരസാനി ച । കാകതാലീയയോഗേന സുഖാന്യ് ആയാന്തി യാന്തി ച
ആദ്യത്തിൽ ആനന്ദം തോന്നുന്ന സുഖങ്ങൾ, പ്രശ്നങ്ങൾ വന്നാൽ രുചിയില്ലാതായി മാറുന്നു. കാക്കയും താളപ്പഴവും കൂടിച്ചേരുന്നതുപോലെ, ഇവ യാദൃശ്ചികമായി വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു.