കിഞ്ചിജ്ജാതധിയോ ജന്തോര് ദേശഭാഷാര്ഥവേദിനഃ । ഗൃഹ്ണാമീദം ത്യജാമീദമ് ഇതി സഞ്ജായതേ സ്ഥിതിഃ
ഒരു ജീവിയുടെ മനസ്സ് അല്പം ഉണരുമ്പോള്, സ്ഥലവും ഭാഷയും വസ്തുക്കളും മനസ്സിലാക്കാന് തുടങ്ങുന്നു. അപ്പോള് 'ഇത് എടുക്കാം, അത് വിട്ടേക്കാം' എന്ന ചിന്ത മനസ്സില് ഉദിക്കുന്നു.
ഏതാവന്മാത്രബുദ്ധിര് യസ് സ്വവൃദ്ധജനഗോചരഃ । ഭവേത് സ്വകര്മശാസ്ത്രാണാം വിഷയോ ഽസാവ് അലം വിധേഃ
ഇത്രയോളം മാത്രം ബുദ്ധിയുള്ളവനും, മുതിര്ന്നവരുടെ പരിധിയില് കഴിയുന്നവനും, തന്റെ കര്മ്മങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നു. അത്രയുണ്ടെങ്കില് തന്നെ ജീവിതത്തിന് മതിയാകുന്നു.
കുലവൃദ്ധപ്രയുക്തേന സ്വനിശ്ചയവതൈവ വാ । ഭാവ്യം പദപദാര്ഥാനാം തേന തജ്ജ്ഞേന വൈ തതഃ
വാക്കുകളുടെ അർത്ഥവും വസ്തുക്കളുടെ അർത്ഥവും കുടുംബത്തിലെ മൂപ്പന്മാർ നിർണയിച്ചതുപോലെയോ, അല്ലെങ്കിൽ താനായി ഉറപ്പിച്ചതുപോലെയോ, അതറിയുന്നവൻ മനസ്സിലാക്കണം.
ജന്തുḫ പദപദാര്ഥജ്ഞോ ഹേയം ത്യജതി തജ്ജ്ഞധീഃ । ഉപാദേയമ് ഉപാദത്തേ നാലോകയതി മധ്യമമ്
വാക്കുകളും വസ്തുക്കളും അറിയുന്ന ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത് ഉപേക്ഷിക്കുകയും സ്വീകരിക്കേണ്ടത് സ്വീകരിക്കുകയും ഇടയിൽ ഉള്ളതൊന്നും ശ്രദ്ധിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വിവേകാദ് വൃദ്ധഭീത്യാ വാ ശാസ്ത്രാര്ഥവ്യവഹാരിണഃ । വിചാരപൂര്വം യസ്യേഹാ സ പുമാന് ഇതി കഥ്യതേ
വിവേകത്താലോ മൂപ്പന്മാരെ ഭയന്നിട്ടോ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം അനുസരിച്ച് ആലോചിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെയാണ് ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
പ്രവൃത്തശ് ച നിവൃത്തശ് ച ഭവതി ദ്വിവിധḫ പുമാന് । സ്വര്ഗാപവര്ഗോന്മുഖയോശ് ശൃണു ലക്ഷണമ് ഏതയോഃ
പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെട്ടവനും പ്രവൃത്തി ഉപേക്ഷിച്ചവനും എന്നിങ്ങനെ മനുഷ്യൻ രണ്ടുവിധം ഉണ്ട്. സ്വർഗ്ഗത്തെയും മോക്ഷത്തെയും ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഇവരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
കിമ് ഏതന് നാമ നിര്വാണം വരം സംസൃതിര് ഏവ നഃ । ഇതി കര്തവ്യകര്താ യസ് സ പ്രവൃത്ത ഇതി സ്മൃതഃ
ഇത് മോക്ഷമെന്നു പറയുന്നതെന്താണ്? നമ്മുടെ ജീവിതം തന്നെ യാഥാർത്ഥ്യമാകുമോ? ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും ആലോചിച്ച് തീരുമാനിക്കുന്നവനെയാണ് പ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ചലാര്ണവയുഗച്ഛിദ്രകൂര്മഗ്രീവാര്പണോപമാ । അനേകജന്മാന്തരതോ ഭാവിനീ തസ്യ മോക്ഷധീഃ
അനവധി ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോക്ഷചിന്ത, നീങ്ങുന്ന സമുദ്രത്തിലെ തിരകളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒരു ആമയുടെ കഴുത്ത് ക്ഷണികമായി സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
അസാരാ ബത സംസാരവ്യവസ്ഥാലം മമൈതയാ । കിം കര്മഭിḫ പര്യുഷിതൈര് ദിനം തൈര് ഏവ നീയതേ
ശരിക്കും, ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ ക്രമം എനിക്ക് അസാരമാണല്ലോ. പഴകിപ്പോയ പ്രവൃത്തികൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? അവയോടൊപ്പം തന്നെ ഒരു ദിവസം കടന്നുപോകുന്നു.
ക്ഷയാതിശയനിര്മുക്തം കിം സ്യാദ് വിശ്രമണം പരമ് । ഇതി നിശ്ചയവാന് യോ ഽന്തസ് സ നിവൃത്ത ഇതി സ്മൃതഃ
ക്ഷയംകൂടാതെയും അതിരുകടക്കാതെയും ഉള്ള പരമമായ വിശ്രമം എന്താകുമെന്നുറപ്പുള്ളവനെയാണ് പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നു പിൻവാങ്ങിയവൻ എന്നു പറയുന്നത്.
സ വര്തമാന ഏവേഹ ജന്മനി ത്വ് അവിവേകിനി । സ യോഗഭൂമിഷ്വ് ഏതാസു വിഷയോ വിശദാശയഃ
ഇവിടെ ഈ ജന്മത്തിലും വിവേകമില്ലാത്തവരുടെ ഇടയിൽ അവൻ തുടരുന്നു; എങ്കിലും യോഗത്തിന്റെ ഈ നിലകളിൽ അവൻ വ്യക്തമായ മനസ്സോടെ ഉള്ളവനാണ്.
കഥം വിരാഗവാന് ഭൂത്വാ സംസാരാബ്ധിം തരാമ്യ് അഹമ് । ഏവംവിചാരണപരോ യദാ ഭവതി സന്മതിഃ
എങ്ങനെ ഞാൻ വൈരാഗ്യം നേടി ഈ ലോകസമുദ്രം കടക്കും? ഇങ്ങനെ അന്വേഷിക്കാൻ മനസ്സ് താൽപര്യം കാണുമ്പോൾ,
സാധുസങ്ഗമമ് ആദത്തേ സച്ഛാസ്ത്രമ് അപി വീക്ഷതേ । വിരാഗമ് ഉപയാത്യ് അന്തര് ഭാവനാസ്വ് അനുവാസരമ്
അത് സദ്പുരുഷരുടെ സാന്നിധ്യം തേടുന്നു, സത്യമായ ശാസ്ത്രങ്ങൾ നോക്കുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് അകത്തുള്ള വൈരാഗ്യം ക്രമേണ നേടുന്നു.
ക്രിയാസൂദാരരൂപാസു രമതേ മാനമ് ഈഹതേ । ഗ്രാമ്യാസു ജഡചേഷ്ടാസു ചലാസു വിചികിത്സതേ
ഉത്തമമായ പ്രവൃത്തികളിൽ മനസ്സ് ആസ്വദിക്കുന്നു, മാന്യമായ സ്ഥാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സാധാരണ ലോകത്തിലെ ജഡവും അസ്ഥിരവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സംശയിക്കുന്നു.
നോദാഹരതി മര്മാണി പുണ്യശര്മാണി ചേഷ്ടതേ । അനന്യോദ്വേഗകാരീണി മൃദുകര്മാണി സേവതേ
അവൻ മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ പറയാറില്ല; പുണ്യവും സന്തോഷവും നൽകുന്ന പ്രവൃത്തികളാണ് ചെയ്യുന്നത്; മറ്റാർക്കും ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കാത്ത, സ്നേഹപൂർവ്വം ചെയ്യുന്ന നല്ല പ്രവൃത്തികളിലാണ് അവൻ ഏർപ്പെടുന്നത്.
സ്നേഹപ്രണയഗര്ഭാണി പേശലാന്യ് ഉചിതാനി ച । ദേശകാലോപപന്നാനി വചനാന്യ് അഭിഭാഷതേ
അവൻ സ്നേഹവും സൗഹൃദവും നിറഞ്ഞ, മനോഹരവും യുക്തമായും, സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുയോജ്യമായ വാക്കുകളാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.
തദാസൌ പ്രഥമാമ് ഏകാം പ്രാപ്തോ ഭവതി ഭൂമികാമ് । വക്ഷ്യമാണസ്വഭാവോ ഽഥ തത്ര രൂഢിമ് ഉപേഷ്യതി
അപ്പോൾ അവൻ ആദ്യം പറയുന്ന ഒന്നാം നിലയിൽ എത്തുന്നു; പിന്നീട് പറയുന്ന ഗുണങ്ങൾ അവനിൽ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അവൻ ആ നിലയിൽ സ്ഥിരത നേടുന്നു.
ദേവായതനദേശേഷു ബ്രാഹ്മണാവസഥേഷു ച । വനേഷു രമതേ നിത്യം പ്രഥമാം ഭൂമികാമ് ഇതഃ
ദേവാലയങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുകളിലും കാടുകളിലും അവൻ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു, ഈ ഒന്നാം നിലയിൽ എത്തിയതുകൊണ്ട്.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസമ്പര്കൈḫ പ്രജ്ഞാം വര്ധയതി സ്വയമ് । ശുക്ലപക്ഷẖ കലാമ് ഇന്ദോര് ഇവ സൌന്ദര്യശാലിനീമ്
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സജ്ജനരുടെയും സാന്നിധ്യം കൊണ്ടു, അവൻ തന്റെ ജ്ഞാനം സ്വയം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; വളരുന്ന ചന്ദ്രൻ പോലെ സൗന്ദര്യത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു.
സര്വാസ്തിവാദനിരതḫ പേശലḫ പ്രണയാന്വിതഃ । മനസാ കര്മണാ വാചാ സജ്ജനാന് ഉപസേവതേ
സകലവസ്തുക്കളുടെയും സത്ത്വത്തിൽ വിശ്വാസം പുലർത്തുന്നവൻ, സൌമ്യനും സ്നേഹപൂർവകനുമാണ്; മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും സജ്ജനരെ സേവിക്കുന്നു.
കദര്ഥലബ്ധാംല് ലഭ്യാംശ് ച തജ്ജ്ഞാന് അനുസരംശ് ചിരമ് । യതẖ കുതശ്ചിദ് ആനീയ നിത്യം ശാസ്ത്രാണ്യ് അവേക്ഷതേ
എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്നതും പ്രയാസപെട്ട് ലഭിക്കുന്നതുമായ ശാസ്ത്രങ്ങൾ എവിടെയുണ്ടെങ്കിലും അന്വേഷിച്ച്, അവൻ ദീർഘകാലം ജ്ഞാനികളുടെ ഉപദേശം പിന്തുടർന്ന് നിരന്തരം പഠിക്കുന്നു.
വ്യാലാപധ്വംസനശിഖീ ധര്മാബ്ദേശോച്ചകന്ധരഃ । സ്നാനദാനതപോധ്യാനവിഭവാന് അഭിവാഞ്ഛതി
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടിയെ അകറ്റുന്ന ജ്വാലപോലെയും, ധർമ്മസമുദ്രത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നവനുമാണ് അവൻ; സ്നാനം, ദാനം, തപം, ധ്യാനം എന്നിവയുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രഥമാമ് ഇത്യ് ഉപാരുഹ്യ ദ്വിതീയാമ് ആശ്രയേദ് ബലാത് । പുരുഷാര്ഥാദ് ഋതേ നാന്യാ സങ്കടോത്തരണേ ഗതിഃ
ആദ്യം ഒന്നാം പടവിൽ കാൽവെച്ചാൽ, അതിനുശേഷം ബലമായി രണ്ടാമത്തേത് സ്വീകരിക്കണം. ഉദ്ദേശപൂർവമായ പരിശ്രമം ഒഴികെ, കഷ്ടതകൾ കടന്ന് പോകാൻ വേറെ വഴിയില്ല.
ഏവം വിചാരവാന് യസ് സ്യാത് സംസാരോത്തരണം പ്രതി । സ ഭൂമികാവാന് ഇത്യ് ഉക്തശ് ശേഷസ് ത്വ് ആര്യ ഇതി സ്മൃതഃ
ഇങ്ങനെ, സംസാരസമുദ്രം കടക്കുന്നതിൽ വിവേകമുള്ളവനാണ് പടവുകൾ നേടിയവൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. ശേഷിക്കുന്നവർ സദാചാരികൾ മാത്രമാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ആര്യതാതുല്യതാം യാതാ പ്രഥമൈകൈവ ഭൂമികാ । ഭൂമികാനാം തു ശേഷാണാമ് ആര്യതാ ദാസ്യമ് അര്ഹതി
സദ്ഗുണത്തോടു തുല്യമായത് ആദ്യത്തെ പടവാണ് മാത്രം. ശേഷിക്കുന്ന പടവുകൾക്ക് സദ്ഗുണത്തിന് സേവനം ചെയ്യാൻ മാത്രമേ യോഗ്യതയുള്ളൂ.
വിചാരനാമ്നീമ് ഇതരാമ് ആഗതോ യോഗഭൂമികാമ് । ഉദാരമതിര് ആദത്തേ സ്വഭാവം മഹതാമ് ഇതി
വിചാരം എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു യോഗപടവിൽ എത്തുമ്പോൾ, ഉന്നത മനസ്സുള്ളവൻ മഹാത്മാക്കളുടെ സ്വഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നു.
ശ്രുതിസ്മൃതിസമാചാരധാരണാധ്യാനകര്മണാമ് । മുഖ്യയാ വ്യാഖ്യയാ ഖ്യാതം ശ്രയതി ശ്രേഷ്ഠപണ്ഡിതമ്
വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഓർമ്മയും ധ്യാനവും ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളും എന്നിവയുടെ പ്രധാനമായ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി, അതിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ പണ്ഡിതനെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇച്ഛാകുതുകബന്ധേഷു ജയതീന്ദ്രിയശത്രുഷു । ആദേഹം പ്രഹരത്സ്വ് അന്തര് വീരേഷ്വ് ഇവ സുദാരുണഃ
ആഗ്രഹത്തിലും കൗതുകത്തിലും കുടുങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയശത്രുക്കളെ, ശരീരത്തിനകത്ത് ശക്തനായ യോദ്ധാവിനെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായി നേരിട്ട് ജയിക്കുന്നു.
കിമ് അപൂര്വാം ഝഗിത്യ് ഏനാം സംശ്രയാമ്യ് അനുരാഗിണീമ് । ഇതി ഹ്രീമാന് ഇവ ഹ്രിയം ദയാം ചൈഷ ന മുഞ്ചതി
'ഈ അപൂർവമായ പ്രിയപ്പെട്ടതിനെ ഞാൻ ഉടൻ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ' എന്ന ചിന്തയോടെ, ലജ്ജയുള്ളവനായി, കരുണയെ ഒരിക്കലും വിട്ട് കളയുന്നില്ല.
പദാര്ഥപ്രവിഭാഗജ്ഞẖ കാര്യാകാര്യവിനിശ്ചയമ് । ജാനാത്യ് അധിഗതശ്രവ്യോ ഗൃഹം ഗൃഹപതിര് യഥാ
വസ്തുക്കളുടെ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കാനും ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും തിരിച്ചറിയാനും, പഠിക്കേണ്ടതെന്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനും, വീട്ടമ്മവൻ വീട്ടിൽ എല്ലാം അറിയുന്നതുപോലെ, ഈയാൾക്ക് കഴിയും.