യദ് യദ് ആലോക്യതേ തോയേ തത് തത് സര്വം യഥാ ദ്രവഃ । യദ് യദ് ആമൃശ്യതേ ശാന്തേ തത് തത് സര്വം ചിതിസ് തഥാ
വെള്ളത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാം ദ്രവമാണ് പോലെ, ശാന്തമായ മനസ്സിൽ സ്പർശിക്കുന്നതെല്ലാം ബോധം തന്നെയാണ്.
ചിദീഹനം വിദുസ് ചിത്തം നിര്വാണം ചിദനീഹനമ് । ന ചിദാലിഹനീയോ ഽതḫ പദാര്ഥോ ഽവിദിതാത്മനഃ
ബോധം ശ്രമിക്കുന്നതിനെ മനസ്സ് എന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു; ആ ശ്രമം അവസാനിക്കുന്നതിനെ നിർവാണം എന്ന് പറയുന്നു. അതിനാൽ, ആത്മാവിനെ അറിയാത്തവർക്കു ബോധം കൊണ്ട് യാതൊരു വസ്തുവും പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.
ചിത്തസത്താ പരം ദുẖഖം ചിത്താസത്താ പരം സുഖമ് । അതശ് ചിത്തം വിദീഹാത്മ നേയം ശമമ് അവേദനാത്
മനസ്സ് പ്രവർത്തിച്ചാൽ അത്യന്തം ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു; മനസ്സ് ശാന്തമായാൽ അത്യന്തം സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് മനസ്സിനെ തിരിച്ചറിയലിലൂടെ നിയന്ത്രിച്ച് ശാന്തിയിലേക്കു നയിക്കണം.
ദൃഷ്ട്വാ രമ്യമ് അരമ്യം വാ സ്ഥേയം പാഷാണവത് സമമ് । ഏതാവതാത്മയത്നേന ജിതാ ഭവതി സംസൃതിഃ
സുഖകരമായതോ ദു:ഖകരമായതോ കണ്ടാലും, ഒരുപോലെ കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളണം. ഇങ്ങനെ ആത്മശ്രമം കൊണ്ടാണ് ജനനമരണചക്രം ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
സ്വേനൈവ പുരുഷാര്ഥേന പദാര്ഥാമജ്ജനാത്മനാ । തീര്യതേ ഗോഷ്പദമ് ഇവ ന തു ദൈവാദ് ഭവാര്ണവഃ
സ്വന്തം ശ്രമം കൊണ്ടും, വസ്തുക്കളുടെ സാരത്തിൽ ആഴംകൂടിയും, ഈ ഭവസമുദ്രം പശുവിന്റെ കുരുവയിലൂടെയുള്ള കടക്കൽപോലെ എളുപ്പത്തിൽ തരണം ചെയ്യാം; വിധിയാൽ അല്ല.
വസ്തുപ്രാപ്തൌ ചിദീഹായാമ് ഉദിതേ ചിത്തരാക്ഷസേ । സങ്ഖ്യാതും കേന ശക്യന്തേ ശൂന്യാസ് സംസൃതിവിഭ്രമാഃ
യാഥാർത്ഥ്യം നേടാൻ മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം ഉണരുമ്പോൾ, അവബോധത്തിന്റെ സിംഹം അകറ്റുന്ന ശൂന്യമായ സംസാരഭ്രമങ്ങൾ എത്രയാണെന്ന് ആരും എണ്ണാനാവില്ല.
അതശ് ചിതമ് അധാവന്തീം ധാരയന്ന് അവിദന്ന് ഇവ । കാഷ്ഠലോഷ്ടസമസ് തിഷ്ഠ കാര്യം കുര്വന് യഥാഗതമ്
അതിനാല്, അലയുന്ന മനസ്സിനെ അറിയാത്തവനെന്നപോലെ പിടിച്ചുകെട്ടി, മരമോ കല്ലോ പോലെയായി, വരുന്നതുപോലെ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുക.
സംവേദനീയം ന സുഖം നാസുഖം നൈവ മധ്യമമ് । ഏതാവതാ തു യത്നേന ദുẖഖാന്തോ ഽനന്ത ആപ്യതേ
അനുഭവപ്പെടുന്നത് സന്തോഷവുമല്ല, ദുഃഖവുമല്ല, ഇടതരവുമല്ല. എന്നാല് ഇത്രയും പരിശ്രമിച്ചാല് അപ്പുറം ദുഃഖം അവസാനിപ്പിക്കാം.
വസ്ത്വസന്മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബു ജീവോ വസ്തുതയാ ലിഹന് । ചിത്തയക്ഷോദയേ ഭീമാമ് ഇമാം പ്രാപ്നോതി സംസൃതിമ്
യഥാര്ത്ഥമല്ലാത്ത മൃഗതൃഷ്ണയുടെ വെള്ളം യഥാര്ത്ഥമെന്ന് കരുതി രുചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജീവന്, മനസ്സെന്ന ഭയങ്കരന് ഉണരുമ്പോള് ഈ ഭയാനകമായ ജനനമരണചക്രത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം പശ്യംശ് ചിതാ ചൈത്തം ദൃഷദ്ദൃഢഃ । ഭൂമികാക്രമയോഗേന മുക്തോ ഭവ ഭവാര്ണവാത്
പുറത്തെയും ഉള്ളിലെയും കാണുമ്പോള്, മനസ്സ് പാറപോലെ ഉറപ്പുള്ളതാക്കി, നിലപാടുകള് ക്രമമായി പിന്തുടര്ന്ന്, ഭവസമുദ്രത്തില് നിന്ന് മോചിതനാവുക.
ആപീനമണ്ഡലശശാങ്കവദ് അന്തര് ഏവ ശ്രീമദ്രസായനമയസ് സുഖമ് ഏതി തജ്ജ്ഞഃ । വിജ്ഞാതസര്വഭുവനത്രയവസ്തുസാരẖ കുര്വന് ന നാമ കുരുതേ പരമ് അഭ്യുപേതഃ
ശശിയുടെ വട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള അമൃതംപോലെ, ഈ പരമാനന്ദത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനി ആനന്ദം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും സാരാംശം മനസ്സിലാക്കിയവൻ, പ്രവർത്തിച്ചാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നതല്ല; അവൻ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു.
സപ്താനാം യോഗഭൂമീനാമ് അഭ്യാസẖ ക്രിയതേ കഥമ് । കീദൃശാനി ച ചിഹ്നാനി ഭൂമികാം പ്രതി യോഗിനഃ
ഏഴു യോഗഭൂമികളുടെ അഭ്യാസം എങ്ങനെ നടത്താം? ഓരോ നിലയിലും യോഗിക്ക് കാണുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?
യതẖ കുതശ്ചിത് സമ്പന്നമ് അവിദ്യാവ്യാധിവേദനമ് । സത്യം ഭവത്വ് അസത്യം വാ ചികിത്സാം ത്വ് അസ്യ മേ ശൃണു
ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ അജ്ഞതയുടെ വേദന ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അതു സത്യമാണോ അസത്യമാണോ എന്നത് കാര്യമല്ല; അതിന്റെ പരിഹാരമാർഗം ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
പരാദ് അനന്താദ് യദ്യ് ഏഷാ തത് തദ് ഏവേയമ് അക്ഷതമ് । ന ജാതേയം ന ചാവിദ്യാ ബോധമാത്രാദ് ഭവേദ് അതഃ
ഈ അജ്ഞാനം പരമമായ അനന്തത്തിൽ നിന്നാണെങ്കിൽ, അതു അക്ഷതമായിരിക്കും; അതു ജനിച്ചതല്ല, അജ്ഞാനവുമല്ല, ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ നിന്നു മാത്രമേ അതു തോന്നുന്നുള്ളൂ.
പക്ഷമ് ഏതമ് അനാദൃത്യ സ്വസങ്കല്പവിലാസിനഃ । സത്യാമ് അപീഹാവിദ്യായാം ശൃണു നിര്നാശനേ ക്രമമ്
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ കളിയെന്ന ഈ അഭിപ്രായം വിട്ട് വയ്ക്കുക. ഇവിടെ അജ്ഞാനം സത്യമായതായി തോന്നിയാലും, അതിനെ ക്രമമായി നശിപ്പിക്കുന്ന വഴി ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ജന്തുḫ പ്രഥമജാതസ് തു സുഷുപ്താവസ്ഥചേതനഃ । ഭാവിഭാവനദുẖഖാത്മാ ക്രിമിസംവിദ് ഭവത്യ് അധീഃ
ആദ്യം ജനിക്കുന്ന ജീവിക്ക്, അവന്റെ ബോധം ഗഹനനിദ്രയിൽ ആണെങ്കിൽ, ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുമെന്ന ഭാവനകളാൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനാണ്. അത്തരം അവസ്ഥയിൽ അവനു കീടത്തിന്റെ ബോധം പോലെയാണ്, മന്ദവും പരിമിതവുമാണ്.
ഭവേച് ചേന് നവജാതസ്യ ന ഭാവീ ഭാവനോദയഃ । സുഖാദിസംവിദാ സദ്യസ് തത് സ ഏവ പരം പദമ്
പുതുതായി ജനിച്ചവനിൽ ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുമെന്ന ഭാവന ഉണരുന്നില്ലെങ്കിൽ, സുഖം മുതലായവയുടെ ബോധത്തിൽ മാത്രം അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് പരമാവസ്ഥ.
ഏതാവതൈവ സൌഷുപ്തീ സ്ഥിതിര് ഭിന്നാ പരാത് പദാത് । യദ് ഭാവിവാസനൌഘാസൌ ജഡാ ചോപലധര്മിണീ
ഇതുവരെ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഗഹനനിദ്രയുടെ അവസ്ഥയാണ്, അതു പരമാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുമെന്ന വാസനകളും, കല്ലുപോലെയുള്ള ജഡതയും അവിടെ കാണാം.
തുര്യാവസ്ഥാസമാ സ്വസ്ഥാ സദ്രൂപാ ശാന്തവാസനാ । ജീവന്മുക്തേസ് സ്ഥിതിര് അതോ ന സുഷുപ്തോപമാ ഭവേത്
ജീവന് മോക്ഷം ലഭിച്ചവന്റെ അവസ്ഥ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയോടു സമം, സ്വാഭാവികവും സത്യസ്വരൂപവുമാണ്, മനസ്സിലൊരു ശാന്തതയും ഉണ്ട്. അതിനാല് അതിനെ ഗഹനനിദ്രയോടു താരതമ്യം ചെയ്യാന് പാടില്ല.
അഗ്രസ്ഥവസ്തുസമ്ബോധസന്തതാഭ്യാസയോഗതഃ । ബാലസ് സുഷുപ്താവസ്ഥായാẖ ക്രമാന് നിര്യാതി രാഘവ
പരമസത്യം എപ്പോഴും മനസ്സില് സൂക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ അഭ്യാസം കൊണ്ടാണ്, ബാലന് ഗഹനനിദ്രയുടെ അവസ്ഥയില് നിന്ന് ക്രമേണ പുറത്തു വരുന്നത്, രാഘവ.
കിഞ്ചിജ്ജാതധിയോ ജന്തോര് ദേശഭാഷാര്ഥവേദിനഃ । ഗൃഹ്ണാമീദം ത്യജാമീദമ് ഇതി സഞ്ജായതേ സ്ഥിതിഃ
ഒരു ജീവിയുടെ മനസ്സ് അല്പം ഉണരുമ്പോള്, സ്ഥലവും ഭാഷയും വസ്തുക്കളും മനസ്സിലാക്കാന് തുടങ്ങുന്നു. അപ്പോള് 'ഇത് എടുക്കാം, അത് വിട്ടേക്കാം' എന്ന ചിന്ത മനസ്സില് ഉദിക്കുന്നു.
ഏതാവന്മാത്രബുദ്ധിര് യസ് സ്വവൃദ്ധജനഗോചരഃ । ഭവേത് സ്വകര്മശാസ്ത്രാണാം വിഷയോ ഽസാവ് അലം വിധേഃ
ഇത്രയോളം മാത്രം ബുദ്ധിയുള്ളവനും, മുതിര്ന്നവരുടെ പരിധിയില് കഴിയുന്നവനും, തന്റെ കര്മ്മങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നു. അത്രയുണ്ടെങ്കില് തന്നെ ജീവിതത്തിന് മതിയാകുന്നു.
കുലവൃദ്ധപ്രയുക്തേന സ്വനിശ്ചയവതൈവ വാ । ഭാവ്യം പദപദാര്ഥാനാം തേന തജ്ജ്ഞേന വൈ തതഃ
വാക്കുകളുടെ അർത്ഥവും വസ്തുക്കളുടെ അർത്ഥവും കുടുംബത്തിലെ മൂപ്പന്മാർ നിർണയിച്ചതുപോലെയോ, അല്ലെങ്കിൽ താനായി ഉറപ്പിച്ചതുപോലെയോ, അതറിയുന്നവൻ മനസ്സിലാക്കണം.
ജന്തുḫ പദപദാര്ഥജ്ഞോ ഹേയം ത്യജതി തജ്ജ്ഞധീഃ । ഉപാദേയമ് ഉപാദത്തേ നാലോകയതി മധ്യമമ്
വാക്കുകളും വസ്തുക്കളും അറിയുന്ന ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത് ഉപേക്ഷിക്കുകയും സ്വീകരിക്കേണ്ടത് സ്വീകരിക്കുകയും ഇടയിൽ ഉള്ളതൊന്നും ശ്രദ്ധിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വിവേകാദ് വൃദ്ധഭീത്യാ വാ ശാസ്ത്രാര്ഥവ്യവഹാരിണഃ । വിചാരപൂര്വം യസ്യേഹാ സ പുമാന് ഇതി കഥ്യതേ
വിവേകത്താലോ മൂപ്പന്മാരെ ഭയന്നിട്ടോ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം അനുസരിച്ച് ആലോചിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെയാണ് ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
പ്രവൃത്തശ് ച നിവൃത്തശ് ച ഭവതി ദ്വിവിധḫ പുമാന് । സ്വര്ഗാപവര്ഗോന്മുഖയോശ് ശൃണു ലക്ഷണമ് ഏതയോഃ
പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെട്ടവനും പ്രവൃത്തി ഉപേക്ഷിച്ചവനും എന്നിങ്ങനെ മനുഷ്യൻ രണ്ടുവിധം ഉണ്ട്. സ്വർഗ്ഗത്തെയും മോക്ഷത്തെയും ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഇവരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
കിമ് ഏതന് നാമ നിര്വാണം വരം സംസൃതിര് ഏവ നഃ । ഇതി കര്തവ്യകര്താ യസ് സ പ്രവൃത്ത ഇതി സ്മൃതഃ
ഇത് മോക്ഷമെന്നു പറയുന്നതെന്താണ്? നമ്മുടെ ജീവിതം തന്നെ യാഥാർത്ഥ്യമാകുമോ? ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും ആലോചിച്ച് തീരുമാനിക്കുന്നവനെയാണ് പ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ചലാര്ണവയുഗച്ഛിദ്രകൂര്മഗ്രീവാര്പണോപമാ । അനേകജന്മാന്തരതോ ഭാവിനീ തസ്യ മോക്ഷധീഃ
അനവധി ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോക്ഷചിന്ത, നീങ്ങുന്ന സമുദ്രത്തിലെ തിരകളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒരു ആമയുടെ കഴുത്ത് ക്ഷണികമായി സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
അസാരാ ബത സംസാരവ്യവസ്ഥാലം മമൈതയാ । കിം കര്മഭിḫ പര്യുഷിതൈര് ദിനം തൈര് ഏവ നീയതേ
ശരിക്കും, ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ ക്രമം എനിക്ക് അസാരമാണല്ലോ. പഴകിപ്പോയ പ്രവൃത്തികൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? അവയോടൊപ്പം തന്നെ ഒരു ദിവസം കടന്നുപോകുന്നു.
ക്ഷയാതിശയനിര്മുക്തം കിം സ്യാദ് വിശ്രമണം പരമ് । ഇതി നിശ്ചയവാന് യോ ഽന്തസ് സ നിവൃത്ത ഇതി സ്മൃതഃ
ക്ഷയംകൂടാതെയും അതിരുകടക്കാതെയും ഉള്ള പരമമായ വിശ്രമം എന്താകുമെന്നുറപ്പുള്ളവനെയാണ് പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നു പിൻവാങ്ങിയവൻ എന്നു പറയുന്നത്.