ഇതി ബുദ്ധീന്ദ്രിയൈര് ഏവ സ്ഥിത്വാ മേരുര് ഇവ സ്ഥിരഃ । അപുനര്ഭവനായൈഷി സമാധാനമഹാശയഃ
ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മാത്രം ഉപയോഗിച്ച്, മേരുപർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനായ് നില്ക്കുക. പിന്നെയും ജനിക്കേണ്ടതില്ലാത്ത മഹാസമാധിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആഗ്രഹിക്കുക.
കുരു കര്മേന്ദ്രിയൈẖ കാര്യം യന്ത്രവത് സ്പന്ദചഞ്ചലൈഃ । അര്ധസുപ്തപ്രബുദ്ധാഭൈസ് സ്വകര്മാഭ്യാസചഞ്ചലൈഃ
നിന്റെ പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ യന്ത്രംപോലെ, ചലനവും വിറയലുമോടെ, അർദ്ധസുപ്തനോ അർദ്ധജാഗരൂകനോ പോലെയും, പതിവ് പ്രവൃത്തികളാൽ അശാന്തരാകുന്നതുപോലെയും പ്രവർത്തിക്കാൻ അനുവദിക്കണം.
അഫലേച്ഛാനുസന്ധാനൈര് ബാലൈര് ഉന്മത്തകൈര് ഇവ । അവാസനൈര് അമനനൈശ് ചലൈര് വൃക്ഷദലൈര് ഇവ
ഫലത്തിന്റെ ആഗ്രഹമില്ലാതെ, കുട്ടികൾ പോലെയും ഭ്രാന്തന്മാർ പോലെയും, മനസ്സിൽ ഏതൊരു ആലോചനയുമില്ലാതെ, വൃക്ഷത്തിലെ ഇലയെപ്പോലെ അസ്ഥിരമായി അവർ പ്രവർത്തിക്കട്ടെ.
നിത്യമ് അന്തര്മുഖോ ഭൂത്വാ സ്വാത്മാരാമḫ പ്രപൂര്ണധീഃ । ജാഗ്രത്യ് ഏവ സുഷുപ്തസ്ഥẖ കുരു കര്മാണ്യ് അനിദ്രവത്
എപ്പോഴും അകത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ്, സ്വന്തം ആത്മാവിൽ സന്തോഷത്തോടെ, പൂർണ്ണമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കുക; ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി, പ്രവർത്തികൾ ഉണർന്നില്ലാതെ ചെയ്യുക.
യഥാ മൌനീ യന്ത്രപുമാന് കരോത്യ് ഏവം കുരു ക്രിയാമ് । വാതസ്വഭാവാത് സ്പന്ദീനി ചലന്ത്വ് അങ്ഗാനി കിം തവ
ഏതാണ്ട് മിണ്ടാതിരിക്കുന്നവൻ പോലെയും യന്ത്രം പോലെയും പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നതുപോലെ നീയും പ്രവർത്തിക്കണം; കാറ്റുപോലെയുള്ള സ്വഭാവത്തിൽ അവയവങ്ങൾ സ്വയം ചലിക്കട്ടെ, അതിൽ നിന്നെന്താണ് നിനക്ക്?
അന്തസ് സര്വപരിത്യാഗീ ബഹിẖ കുര്വന്ന് അപി സ്ഥിരമ് । ന കര്താസി ന ഭോക്താസി ന ചായമ് അസി നേതരഃ
അകത്തുനിന്ന് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചവനായി, പുറത്തു പ്രവർത്തിച്ചാലും സ്ഥിരതയോടെ ഇരിക്കുക; നീ ചെയ്യുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും അല്ല, ഈ ശരീരമോ മറ്റേതെങ്കിലും നീയല്ല.
യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവശ് ചേതോ യസ്യ ന ലിപ്യതേ । ജഗന് നിഘ്നന് പ്രകുര്വന് വാ ന ഹന്തി ന കരോതി സഃ
ആഹങ്കാരമില്ലാത്തവനും മനസ്സ് മാലിന്യമില്ലാത്തവനും ലോകം നശിപ്പിച്ചാലോ സൃഷ്ടിച്ചാലോ, അവൻ ഒന്നും നശിപ്പിക്കുന്നില്ല, ഒന്നും ചെയ്യുന്നതുമില്ല.
യസ്യ സര്വേ സമാരമ്ഭാẖ കാമസങ്കല്പവര്ജിതാഃ । ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധകര്മാണം മുക്തമ് ആഹുസ് തമ് ഉത്തമാഃ
ആശകളും കല്പനകളും ഇല്ലാതെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചവനെയാണ് ജ്ഞാനികൾ മോചിതൻ എന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം സമാധാനമയോ മഹാത്മന് ഭൂയോ ന ചിന്താമ് ഉപയാതി കശ്ചിത് । മഹാസമാധാനമ് അനന്തമ് ഏതദ് ആശ്രിത്യ തിഷ്ഠാമൃതതാമ് ഉപൈഷി
ഇങ്ങനെ സമാധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ വീണ്ടും ഒരിക്കലും ചിന്തയിലോ വിഷമത്തിലോ ആകുന്നില്ല; ഈ അനന്തമായ മഹാസമാധിയിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ നീ അമരത്വം നേടും.
യത്രൈകദ്വിത്വകലനാസ് സമ്ഭവന്തി ഹി കാശ്ചന । തത്രൈകാന്തസമാധാനേ ഭങ്ഗോ ഭവതി രാഘവ
ഏകതയോ ദ്വിത്വമോ എന്ന ധാരണകൾ ഉണ്ടാകുന്നിടത്ത്, രാഘവ, ആ മുഴുവൻ സമാധിയിൽ ഭംഗം സംഭവിക്കും.
ഏകമ് ഏവ തു യത്രാസ്തി സത്താസാമാന്യമാത്രകമ് । തത്ര കിം കസ്യ കേനൈവ സമാധാനം വിനശ്യതി
ഒറ്റയായ ശുദ്ധമായ സത്ത മാത്രമേ അവിടെയുണ്ടാകൂ. അങ്ങനെയിടത്ത് ആരാണ് എന്തിന് വേണ്ടി എന്ത് നഷ്ടപ്പെടുന്നത് എന്നത് ചോദിക്കാനാവില്ല.
ചിനോമി ന ചിനോമീതി ത്യക്ത്വാ ശബ്ദാര്ഥവിഭ്രമമ് । ചിദ്രൂപ ഏവാചിദ്രൂപോ മൌനവാംസ് തിഷ്ഠ കാഷ്ഠവത്
'ഞാൻ അറിയുന്നു', 'ഞാൻ അറിയുന്നില്ല' എന്നിങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകളും അർത്ഥങ്ങളുമുള്ള ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, നീ ശുദ്ധചൈതന്യരൂപിയായി, അജ്ഞാനമായതുപോലെ, മൗനത്തിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊൾക.
സ്ഥിതിര് വായോര് അവഹതḫ പയസോ ഽദ്രേശ് ച ഖസ്യ വാ । അവാസനാന്തസ് സാ തേ ഽസ്തു കുര്വതോ ഽകുര്വതശ് ചിതഃ
നിന്റെ ഉള്ളിലെ നിലാവസ്ഥ കാറ്റ് നിൽക്കുന്നതുപോലോ, പർവ്വതത്തിലെ വെള്ളം പോലെ, ആകാശംപോലോ, അകത്തുള്ള ആസക്തികളൊന്നുമില്ലാതെ ഇരിക്കട്ടെ; നീ പ്രവർത്തിച്ചാലും പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലും, ഓ ചൈതന്യസ്വരൂപാ.
അഹമ്ഭാവോ വിലീനോ യസ് താപസ്ഥഹിമലേശവത് । ചേത്യസ്യാചയനാദ് അന്തസ് സമ്പന്നḫ പരമം പദമ്
ആഹംഭാവം പർവ്വതശിഖരത്തിലെ ഹിമം പോലെ ലയിച്ചവൻ, അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കൾ ശേഖരിക്കുന്നത് നിർത്തുമ്പോൾ, അകത്തുതന്നെ പരമാവസ്ഥ നേടുന്നു.
അണീയസാമ് അണീയാംസം സ്ഥവിഷ്ഠം ച സ്ഥവീയസാമ് । ശാന്തം ചിത്ത്വമ് അസംവേദ്യമ് അനന്യദ് ഇദമ് ആതതമ്
ഈ മനസ്സ് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതിലും സൂക്ഷ്മം, ഏറ്റവും വലുതിലും വലുതാണ്; അതിന് സമാധാനം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അതിനെ നേരിട്ട് അറിയാനാവില്ല, അതിൽ വിഭജനം ഇല്ല, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അയം പ്രത്യേകമ് ഉദിതḫ പൃഥക് സംസൃതിഷണ്ഡകഃ । സസുരാസുരപാതാലലോകാന്തരധരാമ്ബരഃ
ഇത് ഓരോരുത്തരിലും വേറിട്ടു ഉദിക്കുന്നു; ഇതാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ വിവിധ കൂട്ടങ്ങൾ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പാതാളത്തിന്റെയും ഭൂമിയുടെയും ആകാശത്തിന്റെയും ലോകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ജ്ഞസ് സര്വേതരസങ്കല്പസര്ഗാന് പശ്യത്യ് അഖണ്ഡിതാന് । ആസ്വാദിതേക്ഷുസ് സര്വേക്ഷുരസാന് സാനുഭവാന് ഇവ
അറിയുന്നവൻ എല്ലാത്തരത്തിലുള്ള ചിന്തകളുടെ സൃഷ്ടികളെ ഒറ്റയടിയായി കാണുന്നു; ഒരാൾ ഇഞ്ചിയുടെ രുചികൾ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ അവയുടെ അനുഭവങ്ങൾ എല്ലാം ആസ്വദിക്കുന്നു.
സങ്കല്പസര്ഗപുരുഷാസ് സത്യാസ് സര്വേ പരസ്പരമ് । ചിദ്വ്യോമ്നോ ഽച്ഛിന്നരൂപത്വാത് തത്താനുഭവതസ് സ്വതഃ
ചിന്തകളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ ജീവികളും പരസ്പരം യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് അനുഭവിക്കുന്നു, കാരണം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം ഒറ്റയടിയായതും വിച്ഛേദമില്ലാത്തതുമാണ്; അതിലൂടെ അവർക്കു തങ്ങളെത്തന്നെ അനുഭവിക്കാം.
സ്പന്ദവിച്ഛിത്തയസ് സര്വാ ദ്രവഭാവാദ് യഥാമ്ഭസഃ । സംവിദ്വിച്ഛിത്തയസ് സര്വാശ് ചിതിരൂപാത് തഥാത്മനഃ
എല്ലാ ചലനങ്ങളുടെയും തടസ്സം വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവം പോലെ ദ്രവത്വത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതുപോലെ, എല്ലാ ബോധതടസ്സങ്ങളും ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഐക്യമ് ഐക്യാത്മതാപൂര്വം രത്നയുഗ്മത്വിഷോ യഥാ । യാന്തി വിത്ത്വേന സങ്കല്പസര്ഗാ ഭിന്നാസ് തഥൈകതാമ്
രത്നങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് ചേർന്നപ്പോൾ അവയുടെ പ്രകാശം എങ്ങനെയോ അതിന്റെ ഐക്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതുപോലെ, ചിന്തകളാൽ സൃഷ്ടിച്ച വിവിധത്വങ്ങൾ സമ്പത്തിലൂടെ ഐക്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
യദ് യദ് ആലോക്യതേ തോയേ തത് തത് സര്വം യഥാ ദ്രവഃ । യദ് യദ് ആമൃശ്യതേ ശാന്തേ തത് തത് സര്വം ചിതിസ് തഥാ
വെള്ളത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാം ദ്രവമാണ് പോലെ, ശാന്തമായ മനസ്സിൽ സ്പർശിക്കുന്നതെല്ലാം ബോധം തന്നെയാണ്.
ചിദീഹനം വിദുസ് ചിത്തം നിര്വാണം ചിദനീഹനമ് । ന ചിദാലിഹനീയോ ഽതḫ പദാര്ഥോ ഽവിദിതാത്മനഃ
ബോധം ശ്രമിക്കുന്നതിനെ മനസ്സ് എന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു; ആ ശ്രമം അവസാനിക്കുന്നതിനെ നിർവാണം എന്ന് പറയുന്നു. അതിനാൽ, ആത്മാവിനെ അറിയാത്തവർക്കു ബോധം കൊണ്ട് യാതൊരു വസ്തുവും പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.
ചിത്തസത്താ പരം ദുẖഖം ചിത്താസത്താ പരം സുഖമ് । അതശ് ചിത്തം വിദീഹാത്മ നേയം ശമമ് അവേദനാത്
മനസ്സ് പ്രവർത്തിച്ചാൽ അത്യന്തം ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു; മനസ്സ് ശാന്തമായാൽ അത്യന്തം സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് മനസ്സിനെ തിരിച്ചറിയലിലൂടെ നിയന്ത്രിച്ച് ശാന്തിയിലേക്കു നയിക്കണം.
ദൃഷ്ട്വാ രമ്യമ് അരമ്യം വാ സ്ഥേയം പാഷാണവത് സമമ് । ഏതാവതാത്മയത്നേന ജിതാ ഭവതി സംസൃതിഃ
സുഖകരമായതോ ദു:ഖകരമായതോ കണ്ടാലും, ഒരുപോലെ കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളണം. ഇങ്ങനെ ആത്മശ്രമം കൊണ്ടാണ് ജനനമരണചക്രം ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
സ്വേനൈവ പുരുഷാര്ഥേന പദാര്ഥാമജ്ജനാത്മനാ । തീര്യതേ ഗോഷ്പദമ് ഇവ ന തു ദൈവാദ് ഭവാര്ണവഃ
സ്വന്തം ശ്രമം കൊണ്ടും, വസ്തുക്കളുടെ സാരത്തിൽ ആഴംകൂടിയും, ഈ ഭവസമുദ്രം പശുവിന്റെ കുരുവയിലൂടെയുള്ള കടക്കൽപോലെ എളുപ്പത്തിൽ തരണം ചെയ്യാം; വിധിയാൽ അല്ല.
വസ്തുപ്രാപ്തൌ ചിദീഹായാമ് ഉദിതേ ചിത്തരാക്ഷസേ । സങ്ഖ്യാതും കേന ശക്യന്തേ ശൂന്യാസ് സംസൃതിവിഭ്രമാഃ
യാഥാർത്ഥ്യം നേടാൻ മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം ഉണരുമ്പോൾ, അവബോധത്തിന്റെ സിംഹം അകറ്റുന്ന ശൂന്യമായ സംസാരഭ്രമങ്ങൾ എത്രയാണെന്ന് ആരും എണ്ണാനാവില്ല.
അതശ് ചിതമ് അധാവന്തീം ധാരയന്ന് അവിദന്ന് ഇവ । കാഷ്ഠലോഷ്ടസമസ് തിഷ്ഠ കാര്യം കുര്വന് യഥാഗതമ്
അതിനാല്, അലയുന്ന മനസ്സിനെ അറിയാത്തവനെന്നപോലെ പിടിച്ചുകെട്ടി, മരമോ കല്ലോ പോലെയായി, വരുന്നതുപോലെ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുക.
സംവേദനീയം ന സുഖം നാസുഖം നൈവ മധ്യമമ് । ഏതാവതാ തു യത്നേന ദുẖഖാന്തോ ഽനന്ത ആപ്യതേ
അനുഭവപ്പെടുന്നത് സന്തോഷവുമല്ല, ദുഃഖവുമല്ല, ഇടതരവുമല്ല. എന്നാല് ഇത്രയും പരിശ്രമിച്ചാല് അപ്പുറം ദുഃഖം അവസാനിപ്പിക്കാം.
വസ്ത്വസന്മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബു ജീവോ വസ്തുതയാ ലിഹന് । ചിത്തയക്ഷോദയേ ഭീമാമ് ഇമാം പ്രാപ്നോതി സംസൃതിമ്
യഥാര്ത്ഥമല്ലാത്ത മൃഗതൃഷ്ണയുടെ വെള്ളം യഥാര്ത്ഥമെന്ന് കരുതി രുചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജീവന്, മനസ്സെന്ന ഭയങ്കരന് ഉണരുമ്പോള് ഈ ഭയാനകമായ ജനനമരണചക്രത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം പശ്യംശ് ചിതാ ചൈത്തം ദൃഷദ്ദൃഢഃ । ഭൂമികാക്രമയോഗേന മുക്തോ ഭവ ഭവാര്ണവാത്
പുറത്തെയും ഉള്ളിലെയും കാണുമ്പോള്, മനസ്സ് പാറപോലെ ഉറപ്പുള്ളതാക്കി, നിലപാടുകള് ക്രമമായി പിന്തുടര്ന്ന്, ഭവസമുദ്രത്തില് നിന്ന് മോചിതനാവുക.